“Cô gái sơn ca” bên cầu Tùng Cốc

Năm 1968, Ngã ba Đồng Lộc là một trong những điểm nóng nhất trên tuyến đường 15A.

Bom đạn đánh xuống ngày này qua ngày khác.

Mặt đường vừa được sửa xong có thể lại bị cày nát.

Những người thanh niên xung phong phải làm việc trong điều kiện thiếu thốn và luôn đối mặt với nguy hiểm.

Trong số họ có Nguyễn Thị Hòe, khi đó mới 19 tuổi. Từ chiến trường Quảng Trị, bà được điều về C557 - N55 - P18, làm nhiệm vụ tại khu vực xung quanh Ngã ba Đồng Lộc.

Bà được giao làm A trưởng A5.

A5 là một trong hai tiểu đội mũi nhọn của lực lượng TNXP tại Đồng Lộc. Đơn vị có 13 người, luôn ở trạng thái sẵn sàng nhận nhiệm vụ khi tình hình khẩn cấp.

Công việc của họ không cố định.

Có khi phải rà bom.

Có khi trực máy bay.

Có khi đào đường.

Có khi bốc vác hàng hóa.

Có khi phải nhanh chóng xuất hiện tại một điểm vừa bị đánh phá để giúp khôi phục giao thông.

Vì thế, Nguyễn Thị Hòe và đồng đội gần như ngày nào cũng phải làm việc trong trạng thái căng thẳng.

Nhưng điều mà những người từng sống cùng bà nhớ nhất lại không phải là vẻ căng thẳng ấy.

Họ nhớ tiếng hát.

Cựu TNXP Bùi Thị Cúc từng kể rằng Hòe đi đến đâu thường cất tiếng hát ở đó, vì vậy mọi người rất yêu quý bà.

Giữa một nơi mà tiếng bom có thể vang lên bất cứ lúc nào, một tiếng hát của cô gái 19 tuổi trở thành thứ âm thanh đặc biệt.

Nó nhắc mọi người rằng họ vẫn còn tuổi trẻ.

Vẫn còn những giây phút có thể cười.

Vẫn có thể động viên nhau.

Và vẫn phải sống thật mạnh mẽ dù chiến tranh đang vây quanh.

“Máu có thể chảy, nhưng mạch máu giao thông không bao giờ tắc”

Nguyễn Thị Hòe kể rằng những người ở Đồng Lộc khi ấy đều hiểu một điều: nhiệm vụ của họ không thể dừng lại chỉ vì bom đạn.

Họ sống theo tinh thần giữ đường bằng mọi giá.

Có những lúc vừa chôn cất một người đồng đội xong, những người còn lại lại phải nén đau thương trở về tiếp tục làm nhiệm vụ.

Đó là sự khắc nghiệt của chiến tranh.

Không có thời gian để đau buồn lâu.

Bởi đoàn xe vẫn phải đi.

Con đường vẫn phải được giữ.

Và phía trước vẫn còn chiến trường.

Nguyễn Thị Hòe đã chứng kiến rất nhiều mất mát.

Bà nhớ từng người, từng địa điểm và cả hoàn cảnh họ hy sinh.

Nhiều năm sau, khi trở về Đồng Lộc, bà vẫn có thể kể rất rõ những câu chuyện mà nhiều người tưởng đã bị thời gian xóa mờ.

Chiều định mệnh bên cầu Tùng Cốc

Mùa hè năm 1968, bom đạn tại Đồng Lộc ngày càng ác liệt.

Ngày 24/8/1968, Nguyễn Thị Hòe đang làm nhiệm vụ canh giữ giao điểm tại khu vực cầu Tùng Cốc.

Rồi máy bay xuất hiện.

Bom đánh xuống.

Lán của đơn vị bị trúng bom.

Nhiều đồng đội hy sinh.

Bà Hòe bị thương rất nặng. Trong khoảnh khắc ấy, dù đau đớn và gần như không còn sức, bà vẫn cố gắng bắn ba phát súng báo hiệu cho đơn vị. Sau đó bà ngất đi.

Đó là một chi tiết rất nhỏ nhưng cho thấy ý thức trách nhiệm của người nữ TNXP ấy.

Ngay cả lúc bị thương nặng, điều đầu tiên bà nghĩ tới vẫn là báo tin cho đồng đội.

Không phải kêu cứu cho riêng mình.

Không phải bỏ chạy.

Mà là phát tín hiệu để những người khác biết chuyện gì đang xảy ra.

Cuối cùng, bà được cứu sống.

Nhưng một chân không thể giữ lại.

Người con gái mới 20 tuổi đã trở thành thương binh.

Tuổi trẻ của bà từ đó mang theo một dấu vết chiến tranh không thể xóa.

“Chim sơn ca gãy chân”

Những người đồng đội thương bà nhưng vẫn tìm cách động viên.

Khi nghe mọi người trêu mình là “chim sơn ca gãy chân”, Nguyễn Thị Hòe vẫn hát.

Đó là cách bà đối diện với thương tật.

Không để mình chìm vào tuyệt vọng.

Không để chiến tranh lấy đi nốt phần tinh thần còn lại.

Sau khi điều trị, bà vẫn muốn tiếp tục cống hiến. Bà xin trở lại làm công tác thủ kho. Đến năm 1973, sau khi được lắp chân giả, bà tiếp tục đi học quân y với mong muốn có thể trở về chăm sóc, cứu chữa cho đồng đội.

Đó là một hành trình rất đặc biệt.

Một cô gái từng chạy giữa bãi bom để giữ đường.

Một người thương binh mất một chân.

Nhưng thay vì dừng lại, bà học một nghề mới để tiếp tục phục vụ những người đã cùng mình đi qua chiến tranh.

Người giữ ký ức về những người đã khuất

Nhiều thập kỷ sau, khi trở lại Đồng Lộc, Nguyễn Thị Hòe vẫn nhớ rất rõ những người đồng đội.

Bà có thể kể:

Ai ở đâu.

Ai hy sinh như thế nào.

Ai bị thương.

Ai được cứu.

Ai được mai táng ở đâu.

Đối với bà, những cái tên ấy không phải những dòng chữ trong lịch sử.

Đó là những người từng sống bên cạnh mình.

Từng làm việc cùng mình.

Từng chia sẻ bữa ăn.

Từng cất tiếng hát.

Từng có một tuổi trẻ giống như bà.

Trong ký ức của bà còn có câu chuyện về 10 cô gái Tiểu đội 4 hy sinh ngày 24/7/1968. Bà nhớ các cô như những người đồng đội trên cùng chiến trường, chứ không chỉ là những biểu tượng lịch sử.

Bởi vậy, khi bà kể chuyện, có lúc giọng hào sảng, có lúc chùng xuống, có khi chỉ còn là những khoảng lặng.

Đó là ký ức của một người đã sống ngay giữa lịch sử.

Điều bà muốn thế hệ sau nhớ

Nguyễn Thị Hòe từng nói rằng bà nhớ những chuyện ấy không phải để nuôi lòng căm hận, mà để tri ân những người đã hy sinh và nhớ lại một quãng đời tuổi trẻ.

Có lẽ đó cũng chính là ý nghĩa lớn nhất của việc lưu giữ ký ức về Đồng Lộc.

Chiến tranh đã đi qua.

Nhưng nếu những câu chuyện của người còn sống không được kể lại, những con người đã hy sinh rất dễ trở thành những cái tên xa lạ đối với thế hệ sau.

Nguyễn Thị Hòe kể để những người đã khuất tiếp tục có một đời sống trong ký ức.

Lời kết

Câu chuyện của Nguyễn Thị Hòe không bắt đầu bằng một danh hiệu.

Nó bắt đầu bằng một cô gái 19 tuổi, một chiếc ba lô, một con đường đầy hố bom và một nhiệm vụ phải hoàn thành.

Cô gái ấy từng hát giữa tiếng bom.

Từng băng qua những nơi nguy hiểm.

Từng chứng kiến đồng đội hy sinh.

Từng bị bom cướp đi một chân.

Nhưng rồi cô lại học quân y, trở về phục vụ đồng đội và dành phần đời còn lại để kể về những người đã không thể trở về.

Có những người giữ đường bằng đôi chân của tuổi trẻ. Nguyễn Thị Hòe đã mất một chân, nhưng không để mất ký ức về những người đã cùng mình giữ con đường ấy.

Và vì thế, mỗi lần tiếng chuông Đồng Lộc vang lên, câu chuyện của bà như một lời nhắc nhở:

Tuổi trẻ có thể đi qua, chiến tranh có thể lùi xa, nhưng những con người đã hy sinh vì con đường của Tổ quốc thì phải được nhớ mãi.