Cuộc khởi nghĩa nửa cuối thế kỷ VIII tại Đường Lâm và chiến dịch vây hãm giải phóng thành Tống Bình năm 791 của Bố Cái Đại Vương Phùng Hưng

Vào nửa sau thế kỷ VIII, sau khi trải qua cuộc loạn An Sử kéo dài ở chính quốc, triều đình nhà Đường rơi vào khủng hoảng tài chính nên ráo riết tăng cường bóc lột các thuộc địa phương Nam. Năm 782, Kinh lược sứ kiêm Đô hộ An Nam là Cao Chính Bình đặt ra các sắc thuế đánh gấp đôi vào ruộng đất và sản vật địa phương để lấy kinh phí đắp mở rộng thành Đại La (Tống Bình), đẩy nhân dân các châu quận vào cảnh cơ cực. Phùng Hưng — một thủ lĩnh có sức khỏe phi thường và uy tín lớn trong vùng đã cùng hai em ruột là Phùng Hải và Phùng Dĩnh đứng ra chiêu mộ nghĩa binh phát động khởi nghĩa ngay tại quê nhà Đường Lâm. Để khẳng định quyền lực độc lập, Phùng Hưng tự xưng là Đô Quân, phong Phùng Hải làm Đô Bảo và trọng dụng mưu sĩ Đỗ Anh Hàn làm tướng chỉ huy. Từ căn cứ Đường Lâm, nghĩa quân nhanh chóng mở rộng địa bàn kiểm soát ra toàn bộ vùng trung du và đồng bằng lân cận gồm Phong Châu (Phú Thọ), Trường Châu (Ninh Bình), Ái Châu (Thanh Hóa) và Diễn Châu (Nghệ An), cô lập hoàn toàn chính quyền đô hộ.

Sau hơn một thập kỷ tích lũy lương thảo và huấn luyện quân sĩ lớn mạnh, mùa xuân năm Tân Mùi (tháng 4 năm 791, tức niên hiệu Trinh Nguyên thứ 7 đời vua Đường Đức Tông), Phùng Hưng cùng Phùng Hải và Đỗ Anh Hàn quyết định thống lĩnh đại quân chia làm nhiều mũi thủy bộ tiến xuống bao vây thành Tống Bình (nay thuộc khu vực nội thành Hà Nội) — trung tâm hành chính và quân sự tối cao của An Nam Đô hộ phủ. Đô hộ sứ Cao Chính Bình huy động toàn bộ quân chính quy nhà Đường ra ngoài thành nghênh chiến nhưng bị các cánh quân của Phùng Hưng đánh bại liên tiếp trong nhiều trận giao chiến ác liệt, chịu thương vong quá nửa quân số và buộc phải rút tàn quân vào đóng chặt các cửa thành cố thủ để chờ viện binh từ phương Bắc. Nhận thấy thành Tống Bình có hào sâu tường cao kiên cố, Phùng Hưng không cho quân cưỡng bức công thành gây thương vong mà áp dụng chiến thuật vây hãm toàn diện: cho đắp lũy đất bao quanh bốn mặt thành, phong tỏa hoàn toàn đường thủy trên sông Hồng và sông Tô Lịch, cắt đứt nguồn tiếp tế lương thực, đồng thời thường xuyên tổ chức đánh tâm lý chiến suốt ngày đêm.

Bị vây khốn tuyệt lương trong thành suốt nhiều tháng mà viện binh nhà Đường không thể sang ứng cứu, Đô hộ sứ Cao Chính Bình rơi vào tình trạng khủng hoảng tinh thần tột độ, phát bệnh ung nhọt nặng ở lưng mà chết ngay trong dinh phủ. Nhân lúc quân Đường trong thành mất chủ tướng dẫn đến rối loạn kỷ luật, Phùng Hưng lập tức hạ lệnh cho đại quân tổng công kích phá vỡ các cửa thành, tiêu diệt và bức hàng toàn bộ lực lượng đồn trú đối phương, giải phóng hoàn toàn thành Tống Bình. Ông tiến vào phủ Đô hộ thiết lập chính quyền tự chủ độc lập, bãi bỏ toàn bộ các sắc thuế hà khắc của nhà Đường, chia lại ruộng đất và ổn định đời sống dân sinh. Dù ông trị vì được một thời gian ngắn rồi lâm bệnh qua đời vào năm 791 (con trai là Phùng An nối nghiệp và lập đền thờ tôn xưng ông là Bố Cái Đại Vương — theo tiếng Việt cổ nghĩa là Vua Cha Mẹ), thắng lợi của Phùng Hưng đã khẳng định ý chí độc lập mãnh liệt của dân tộc trước khi bước sang thế kỷ X.