Đại tướng Chu Huy Mân
Mùa Hè năm 1931, một bộ phận cơ quan Xứ ủy Trung Kỳ về xã Yên Lưu đóng ở nhà cựu lý trưởng Đình Hồ. Trong bộ phận này đồng chí Chu Văn Biên phụ trách văn phòng. Sau mấy tuần về xã, bộ phận này bị lộ, mật thám về vây ráp truy bắt. Chính quyền thực dân tay sai cho một trung đội lính lê-dương về Yên Lưu đóng ở nhà cựu lý trưởng Trần Thao. Ngày đêm chúng đi tuần tra, thỉnh thoảng lại bắn vài phát súng chỉ thiên để hăm dọa. Dựa bóng lính lê-dương, bọn cường hào, tay sai càng hống hách gây không khí c
Ngày sinh của tôi là 17 tháng 3 năm 1913 (Quý Sửu). Tôi là con trai út trong một gia đình có tám chị em. Nơi tôi sinh là xã Yên Lưu, bên bờ sông Lam thuộc tổng Yên Trường, phủ Hưng Nguyên (nay là xã Hưng Hóa thành phố Vinh tỉnh Nghệ An). Tôi ra đời được 14 tháng thì bố tôi mất. Với chín miệng ăn, khó quá, mẹ tôi phải bán bớt hai chị cho nhà giàu, số còn lại đi làm thuê hoặc làm đứa ở. Là con út, nên tôi được mẹ, các chị, các anh rất thương. Lên tám tuổi, tôi được đi học chữ Hán, bốn năm đầu học liên tục, bốn năm sau phải vừa học vừa làm thuê để phụ giúp gia đình.
Yên Lưu đồng chua nước mặn. Năm này qua năm khác, bà con nơi đây phải chống chọi với bao thử thách để có bát cơm manh áo. Cuộc sống cơ cực đã gắn bó mọi người với nhau, gian truân nhưng khẳng khái.
Khoảng năm 1923, từ Vinh, Bến Thủy những câu chuyện mới lạ truyền miệng lan về Yên Lưu. Ở nước Nga xa xôi có ông Lý Ninh (Lê-nin) lãnh đạo giai cấp công nhân và nhân dân làm cách mạng thành công, xây dựng chủ nghĩa cộng sản... được người dân quê tôi đón nhận với một tâm trạng náo nức, vui mừng, nhưng bâng khuâng, suy nghĩ.
Rồi những từ “cách tân”, “tiến bộ cách mạng”, “đấu tranh” cũng xuất hiện đâu đó. Mặc dù chưa hiểu nhiều về nghĩa của các từ mới này nhưng dần dần những từ đó đã trở nên quen thuộc với lớp học sinh chúng tôi. Tôi còn được nghe từ khi đế quốc Pháp xâm lược Việt Nam, khắp ba kỳ Bắc – Trung – Nam đâu cũng có những văn nhân, chí sĩ yêu nước tập hợp lực lượng, chiêu mộ nhân tài, kêu gọi đồng bào kết đoàn đấu tranh chống thực dân phong kiến. Vua Duy Tân bỏ ngai vàng đi chống Pháp; cụ Phan Đình Phùng lập chiến khu chiêu mộ hiền sĩ, tập hợp lực lượng mưu việc lớn; cụ Đề Thám lập căn cứ chống thực dân Pháp ở Bắc Giang... Từ Bắc chí Nam nhiều người du học tìm đường cứu nước mà số đông là người Nghệ An, Hà Tĩnh; trong đó có ông Nguyễn Ái Quốc, người ở huyện Nam Đàn đang sống và hoạt động ở nước Nga Xô-viết, nay mai về nước chỉ lối đấu tranh giải phóng đồng bào. Tin này gắn liền với câu chuyện núi Đụn xẻ đôi, khe Bò Đái nước vẫn chảy nhưng không rì rào như trước. Những tin ấy được nhân dân, nhất là lớp trẻ chúng tôi đón nhận một cách thích thú.
