DẤN THÂN VÌ TỔ QUỐC

Sông Gấm và phận người lam lũ Nhắc đến Cẩm Xuyên, người ta thường nhắc đến một vùng quê đẹp - nơi có con “sông Gấm” hiền hoà bắt nguồn từ Ngàn Mọ, lặng lẽ chảy về xuôi, hợp dòng với sông Rác rồi đổ ra cửa Nhượng, hai bên là Thiên Cầm, rú Cửa sừng sững như những chứng nhân của lịch sử. Núi non, sông nước nơi đây vừa thơ mộng, vừa thẳm sâu chiều dài văn hoá. Nhưng ẩn dưới vẻ đẹp ấy là một quá khứ đầy đói nghèo, cơ cực. Từ bao đời, người dân Cẩm Xuyên sống trong cảnh lam lũ, cho đến trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhiều phận người vẫn chưa thể ngẩng đầu. Nỗi cơ hàn ấy từng được nhà thơ Trung Anh khắc hoạ trong bài “Đời bọ Phơng”: “Đời bọ ngày xưa Sống như cua cáy Ngẩng đầu lên chẳng thấy mặt trời Kiếp trâu cày chạy bữa đứt hơi Gãy xương sống, mòn vai cứ khổ!...” Tuổi thơ nghèo khó và ánh sáng của cách mạng, tri thức Nguyễn Gia Quyền sinh ra tại Cẩm Yên (Cẩm Xuyên), mảnh đất vốn gian khó nhưng giàu truyền thống cách mạng. Sau cách mạng, người dân quê anh đã viết nên những trang sử mới, vừa lao động sản xuất vừa bền bỉ kháng chiến chống Pháp để bảo vệ hoà bình.

Đặc biệt, giữa phong trào Bình dân học vụ sôi nổi, Cẩm Yên đã trở thành điểm sáng, góp phần giúp Hà Tĩnh nhận Bằng khen của Chính phủ khi là tỉnh đầu tiên xoá xong nạn mù chữ vào năm 1949. Được nuôi dưỡng bởi ánh sáng tri thức và niềm tin vào chế độ mới, cậu bé Nguyễn Gia Quyền đã lớn lên với một bản lĩnh vững vàng và một lý tưởng sống rõ ràng, sẵn sàng dấn thân cho tương lai của quê hương, đất nước. Mái trường Cẩm Bình và khát vọng tuổi trẻ Năm 1961, dưới sức lan tỏa của phong trào thi đua “Hai tốt”, giáo dục Cẩm Xuyên chuyển mình mạnh mẽ với sự thành lập của các trường cấp 2 và cấp 3 Cẩm Bình. Đây là những ngôi trường trung học đầu tiên, thắp sáng tri thức cho vùng Bắc Cẩm Xuyên thời bấy giờ. Bất chấp cái nghèo bủa vây và bom đạn quân thù bắn phá ác liệt, gia đình vẫn chắt bóp để Nguyễn Gia Quyền được theo đuổi con chữ. Đáp lại sự kỳ vọng ấy, anh đã học tập liên tục và trở thành học sinh Trường Cấp 3 Cẩm Bình vào năm 1971. Mái trường Cấp 3 Cẩm Bình không chỉ là nơi bồi đắp tri thức mà còn là nơi hun đúc lý tưởng sống cho Nguyễn Gia Quyền. Tại đây, anh đã chứng kiến lớp lớp thế hệ đi trước lên đường nhập ngũ, đặc biệt là sự hy sinh anh dũng của thầy giáo Trần Xuân Hoạt - giáo viên trường cấp 3 Cẩm Bình. Những tấm gương ấy đã gieo vào lòng người học trò trẻ tuổi một quyết tâm sắt đá: sẵn sàng dấn thân khi Tổ quốc gọi tên. Sau khi tốt nghiệp vào năm 1973, anh tình nguyện lên đường nhập ngũ. Chỉ sau thời gian ngắn huấn luyện, anh được điều động thẳng vào chiến trường Quảng Trị - “toạ độ lửa” nơi ta và địch giành giật từng tấc đất phía Nam giới tuyến. Qua những trận đánh ác liệt, anh bị thương và được đưa về tuyến sau điều trị. Khi vết thương vừa bình phục cũng là lúc Hiệp định Paris được ký kết. Với nền tảng học vấn tốt và kinh nghiệm thực chiến, anh được điều động về Trường

Sĩ quan Quân khí (Vĩnh Phúc). Nhờ thành tích học tập xuất sắc và bản lĩnh của người lính đã kinh qua trận mạc, Nguyễn Gia Quyền được đơn vị tin tưởng giữ lại làm cán bộ giảng dạy Bằng khen, Giấy khen của Liệt sĩ Nguyễn Gia Quyền (T liệu do gia đình cung cấp) Một năm sau, anh tiếp tục được cử đi học tại Trường Chính trị Hà Tây, từng bước rèn luyện toàn diện để trở thành cán bộ nguồn của quân đội. Con đường binh nghiệp của anh là sự kết hợp hài hoà giữa ý chí, trí tuệ và bản lĩnh của người lính cách mạng. Gác lại hạnh phúc gia đình lên đường làm nghĩa vụ Quốc tế Năm 1975, đất nước hoàn toàn thống nhất. Khi Tổ quốc đã im tiếng súng, người thương binh Nguyễn Gia Quyền nghĩ đến việc xây dựng gia đình. Cuối năm 1976, anh kết duyên với người bạn học cũ ở Trường Cấp 3 Cẩm Bình - Nguyễn Thị Diệp. Gia đình nhỏ sớm đón cô con gái đầu lòng xinh xắn trong những tháng ngày bình yên hiếm hoi. Nhưng rồi, chiến tranh biên giới Tây Nam bùng nổ khi nhân dân Campuchia rơi vào thảm hoạ diệt chủng. Một lần nữa, người lính Nguyễn Gia Quyền gác lại hạnh phúc riêng, sẵn sàng lên đường làm nhiệm vụ quốc tế vào năm 1978. Trước lúc đi, anh được phép về thăm gia đình - cũng là khi người vợ trẻ đang mang trong mình sinh linh bé nhỏ thứ hai.

Chiến trường biên giới Tây Nam ngày càng khốc liệt. Đội quân tình nguyện Việt Nam, trong đó có Gia Quyền, đã tiến sang Campuchia chiến đấu chống lại tập đoàn diệt chủng Pôn Pốt, cứu nhân dân nước bạn trong điều kiện vô cùng gian khổ. Ngày 5/2/1979, Nguyễn Gia Quyền đã ngã xuống nơi chiến trường, trong lúc người vợ trẻ ở quê nhà đang mang thai đứa con thứ hai mới tròn ba tháng. Anh ra đi khi tuổi đời còn trẻ, để lại phía sau mái ấm chưa kịp trọn vẹn và nỗi tiếc thương vô hạn cho quê hương, đồng đội, thầy cô, bạn bè - đặc biệt là mái trường cấp 3 Cẩm Bình, nơi anh từng học tập và trưởng thành. Nhận tin chồng hy sinh, bà Nguyễn Thị Diệp nén chặt nỗi đau vào lòng để chở che cho sinh linh bé bỏng đang mang trong bụng. Ngày con trai Gia Phi chào đời, niềm vui ngắn chẳng tày gang khi nỗi đau chồng chất đã vắt kiệt sức lực người mẹ trẻ: chồng chưa kịp nhìn mặt con, con sinh ra đã vĩnh viễn mất cha. Những giọt nước mắt tuôn rơi không ngừng trong cơn tuyệt vọng đã khiến đôi mắt bà mù loà khi con vừa tròn hai tháng tuổi. Kể từ đó, người mẹ mù loà ấy một mình nuôi hai con nhỏ, bước qua những ngày tháng gian khó bằng sự tần tảo và tình thương yêu, đùm bọc của xóm làng. Hai lần tìm đến bệnh viện với khát vọng tìm lại ánh sáng để được thấy mặt các con, nhưng phải ròng rã mười tám năm sau, phép màu mới chỉ kịp trở lại với một bên mắt của bà. Ngày ánh sáng trở về một bên mắt cũng là lúc người mẹ phải đối diện với một sự thật nghiệt ngã: bà không còn nhận ra đứa con trai mà mình chỉ kịp nhìn thấy khi mới hai tháng tuổi. Giữa bóng tối của ký ức và thực tại nhạt nhoà, nhìn thấy dáng hình xa lạ trước mặt, bà run rẩy thốt lên: “Mời chú vào uống nước!”. Câu nói khách sáo ấy như nhát dao cứa vào lòng người con. Gia Phi oà khóc, chạy đến ôm chầm lấy mẹ, tiếng nấc nghẹn ngào phá tan không gian tĩnh lặng: “Mẹ ơi! Con là Gia Phi đây, con trai của mẹ và bố Nguyễn Gia Quyền đây, mẹ ơi!”.

Trong những năm tháng tưởng như không thể đứng vững sau mất mát, người mẹ mù loà ấy đã sống bằng một nghị lực phi thường. Không còn ánh sáng của đôi mắt, chị thắp lên ánh sáng bằng chính tình yêu dành cho hai con - những giọt máu cuối cùng mà Liệt sĩ Nguyễn Gia Quyền để lại cho cuộc đời. Cuộc sống thiếu thốn trăm bề. Mọi sinh hoạt đều nhờ vào sự cưu mang của họ hàng, làng xóm. Nhưng chưa bao giờ chị cho phép mình gục ngã. Trong căn nhà nhỏ, người mẹ ấy lần từng bước trong bóng tối, chắt chiu từng bữa ăn, từng đồng tiền, chỉ với một khát vọng duy nhất: các con phải được học hành đến nơi đến chốn. Những đứa trẻ lớn lên trong vòng tay không nhìn thấy ánh sáng của mẹ, nhưng lại được soi đường bằng ý chí và đức hy sinh của mẹ. Chúng hiểu rằng phía sau trang sách là những giọt mồ hôi thầm lặng, phía sau mỗi bước trưởng thành là cả một cuộc đời tảo tần. Và rồi, hai con của anh - chị đã không phụ lòng cha mẹ. Các con đều trưởng thành, được học hành đầy đủ, có nghề nghiệp ổn định, trở thành những công dân sống tử tế, tiếp nối danh dự của người liệt sĩ năm xưa. Đó không chỉ là sự vươn lên của hai số phận, mà còn là chiến thắng của nghị lực, của tình mẫu tử, của truyền thống một gia đình đã đi qua chiến tranh bằng mất mát nhưng đứng dậy bằng nhân cách. Bởi có những hy sinh không dừng lại ở một thế hệ - mà âm thầm hoá thành điểm tựa cho những mùa quả ngọt mai sau. Cuộc đời Liệt sĩ Nguyễn Gia Quyền không dài, nhưng là một đời sống trọn vẹn cho lý tưởng. Từ người học trò nghèo của quê hương Cẩm Xuyên, anh không ngừng rèn luyện để trở thành người lính, người cán bộ, sẵn sàng hai lần lên đường, và ngã xuống khi Tổ quốc và nghĩa vụ quốc tế cần đến mình. Sự hy sinh của anh không chỉ là mất mát của một gia đình, mà là một phần ký ức thiêng liêng của quê hương, của nhà trường, của đất nước. Tên anh - Nguyễn Gia Quyền - sẽ còn được nhắc đến như một tấm gương về lý tưởng sống, trách nhiệm và sự hy sinh cao cả, để các thế hệ hôm nay và mai sau luôn cúi đầu tưởng niệm và soi mình noi theo.