Đặng Bá Hát - Người thợ mỏ giữa lửa đạn

Đại đội trưởng Đặng Bá Hát sinh năm 1936 tại thôn Đồng Tái, xã Thống Kênh, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Ông gia nhập quân đội từ năm 1954, 7 năm trong quân ngũ tham gia đánh 4 trận và trở thành xạ thủ trung liên của trung đoàn 244 quân khu Tả Ngạn. Chuyển ngành về vùng mỏ năm 1960 làm công nhân xí nghiệp bến Hòn Gai, ông được biên chế vào tổ máy trục hơi số 5 thuộc phân xưởng Cầu Đống. Chẳng bao lâu Đặng Bá Hát đã có tay nghề khá vững. Hơn 10 năm không ngừng phấn đấu, từ một công nhân ông đã trở thành phó quản đốc phân xưởng.

Năm 1967, Đại đội pháo cao xạ 37mm thuộc tiểu đoàn tự vệ bến phà Hòn Gai thành lập, Đặng Bá Hát được phân công làm đại đội trưởng. Ông mang kinh nghiệm từ những năm tháng trong quân ngũ của mình để góp phần xây dựng lực lượng tự vệ của phân xưởng. Vốn được tập thể chiến sĩ coi như người anh cả, ngay khi nhận nhiệm vụ Đặng Bá Hát đã chỉ huy đơn vị tích cực huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, nhả đạn khi máy bay địch xâm phạm bầu trời vùng mỏ.

Dưới trận địa pháo là Vịnh Hạ Long, bến phà Bãi Cháy, liền kề bến phà là cảng than Hòn Gai cùng với hệ thống sàng tuyển, vận tải, bốc rót than xuống cảng do xí nghiệp quản lý; phía bảo vệ trước mặt là hàng vạn dân sinh sống, là cơ quan đầu não của thị xã Hòn Gai và tỉnh Quảng Ninh. Tuy nhiên tất cả những điều này cũng không làm khó được ông. Bằng lòng dũng cảm, tinh thần chiến đấu quyết liệt, chỉ tính trong khoảng 2 năm từ tháng 5 đến tháng 10/1972, dưới sự chỉ huy của đại đội trưởng Đặng Bá Hát đơn vị đã bắn hạ một máy bay F4 và một máy bay F8, đánh 37 trận, tháo gỡ 104 quả bom, phá hơn 2500 quả bom.

Chiều 12/07/1972, không quân Mỹ đã nghi binh, dùng 2 máy bay A6 đánh lén, cắt 4 thùng bom xuyên thẳng vào trận địa. Đặng Bá Hát - người đại đội trưởng thân thương đã hy sinh anh dũng ngay tại vị trí chỉ huy. Các đồng đội của ông tâm sự: “Dòng máu anh hùng thấm sâu vào con người đại trưởng rồi nên lúc hy sinh, bàn tay anh vẫn nắm chắc lá cờ lệnh, hình ảnh ấy luôn hằn sâu trong tâm trí của chúng tôi”. Nghe những tâm sự của các “pháo thủ” năm ấy ta có thể cảm nhận được rằng: Dù hơi thở đã tắt nhưng ngọn lửa tình yêu quê hương, đất nước, lòng căm thù giặc vẫn mãi rực cháy trong trái tim Đặng Bá Hát.

Chiến tranh kết thúc, đại đội trưởng Đặng Bá Hát được Đảng, Nhà nước tuyên dương công trạng và truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. UBND Tỉnh Quảng Ninh và Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam ra quyết định xây dựng cụm tượng pháo đài Đặng Bá Hát ngay tại vị trí ông hy sinh; và một con đường rợp bóng cây xanh của thành phố Hạ Long được mang tên Đặng Bá Hát.

Đã hơn 50 năm kể từ trận chiến lịch sử ấy, nhưng khi được hỏi cảm nhận về người đại đội trưởng mẫu mực, ông Vũ Trọng Hiếu vẫn vô cùng xúc động, bao nhiêu cảm xúc ùa về như mới ngày hôm qua: “Rất nghiêm nghị và thẳng thắn là 2 từ miêu tả đúng nhất về con người của đại đội trưởng. Nhưng bên cạnh sự nghiêm khắc ấy, anh sống rất tình cảm, hài hước, luôn âm thầm quan tâm, chăm sóc chúng tôi như một người anh cả thực thụ”.

Trong hồi ức của bà Đặng Thị Mát, vợ Anh hùng Đặng Bá Hát: “Anh Hát là người hết lòng với công việc nhưng cũng không quên trách nhiệm của một người chồng, người bố. Rất ít khi về thăm nhà vì bận rộn luyện tập, thế nhưng mỗi lần về anh sẽ dành thời gian quấn quýt bên vợ con. Anh cũng là người rất nghiêm khắc, luôn dạy con điều hay lẽ phải, làm gì cũng phải có phép, tắc”.

Còn với chị Đặng Thị Huệ, người cha anh hùng hy sinh khi chị còn quá nhỏ nên chưa có nhiều kỉ niệm. Tuy nhiên, qua lời kể của mẹ và đồng đội của bố chị tự hào lắm. Từ sâu thẳm trong tim, người cha đã trở thành nguồn động lực to lớn, là tấm gương sáng ngời để chị Huệ không ngừng phấn đấu, vươn lên.

Hình ảnh về người đại đội trưởng anh dũng hy sinh khi trong tay vẫn nắm chặt lá cờ lệnh đã hằn sâu trong tiềm thức của mỗi người con đất mỏ Quảng Ninh.

Mặc dù đã đọc, nghe kể về những tấm gương anh dũng bảo vệ quê hương đất nước để có được ngày hôm nay. Song, khi có dịp được gặp mặt các ông, các bà, chúng tôi càng biết ơn và trân trọng những hy sinh to lớn ấy, nhất là các liệt sĩ không tiếc thân mình mà ngã xuống mảnh đất này. 

Đối với trận chiến của Đại đội Đặng Bá Hát, đó là sự chiến đấu tàn khốc của những người thợ mỏ. Khói lửa chiến tranh, gây ra những mất mát, đau thương. Người ra đi để lại nỗi nhớ khôn nguôi cho người ở lại, nỗi đau mất người thân không thể nói thành lời mà chỉ có thể khắc ghi ở trong lòng.