DÁNG MẸ TRONG CHIỀU CHIẾN TRẬN

Chiều hôm ấy, bầu trời quê tôi đỏ quạch.

Không phải màu đỏ của hoàng hôn mà là màu đỏ của khói lửa chiến tranh. Những đám mây thấp sà xuống cánh đồng, phía xa vọng lại từng tiếng bom nổ dồn dập. Con đường làng vốn quen thuộc với tiếng chân trâu, tiếng gọi nhau í ới của trẻ nhỏ, hôm ấy chỉ còn tiếng bước chân vội vã của những người lính.

Trong đoàn quân chuẩn bị lên đường, có anh — người con trai duy nhất của mẹ.

Mẹ đã ngoài năm mươi.

Mái tóc mẹ bạc nhiều từ ngày tiễn chồng ra trận. Người ta bảo ông đã hy sinh ở một chiến trường xa lắm. Mẹ không bao giờ kể nhiều về ông. Mẹ chỉ lặng lẽ nuôi anh lớn lên bằng đôi bàn tay chai sần và những mùa lúa vất vả.

Anh là tất cả những gì còn lại của mẹ.

Ngày anh nhận lệnh lên đường, mẹ không khóc.

Mẹ chỉ lặng lẽ gói vào chiếc ba lô của anh vài nắm cơm, một ít muối vừng và chiếc khăn tay đã được giặt sạch.

Anh nhìn mẹ:

— Mẹ ở nhà giữ gìn sức khỏe nhé.

Mẹ cười.

Một nụ cười rất nhẹ.

— Con cứ yên tâm đi đánh giặc. Nhà mình có mẹ.

Anh cúi xuống ôm mẹ.

Đó là lần đầu tiên tôi thấy anh khóc.

Chiều xuống.

Đoàn quân bắt đầu rời làng.

Mẹ đứng trước cổng, đôi tay chống lên chiếc gậy tre. Anh đi được một đoạn lại quay đầu nhìn.

Mẹ vẫn đứng đó.

Dáng mẹ nhỏ bé giữa con đường dài.

Anh vẫy tay.

Mẹ cũng vẫy tay.

Rồi đoàn quân khuất dần sau rặng tre.

Mẹ vẫn đứng.

Đứng mãi.

Cho đến khi tiếng bước chân cuối cùng biến mất.

Tôi cứ nghĩ mẹ sẽ quay vào nhà.

Nhưng không.

Mẹ bước ra giữa con đường, nhặt một chiếc lá rơi xuống nơi anh vừa đi qua.

Mẹ cầm chiếc lá trong tay rất lâu rồi mới trở về.

Tôi hỏi:

— Mẹ không khóc sao?

Mẹ nhìn tôi, mỉm cười:

— Mẹ khóc rồi. Nhưng mẹ phải để con mẹ đi cho nhẹ lòng.

Tôi không hiểu câu nói ấy lúc đó.

Mãi nhiều năm sau tôi mới hiểu.

Có những người mẹ đã học cách giấu nước mắt sau một nụ cười để con mình có thể bước đi mà không ngoái lại.

Từ ngày anh đi, mẹ bắt đầu chờ.

Sáng nào mẹ cũng ra đầu làng.

Chiều nào mẹ cũng đứng trước cổng.

Mỗi khi có tiếng xe chạy ngoài đường, mẹ lại bước vội ra.

Mỗi khi nghe loa truyền thanh đọc danh sách những người trở về, mẹ lại lặng người.

Có lần một người lính bị thương trở về làng.

Mẹ chạy ra hỏi:

— Cháu có gặp con trai bác không?

Người lính nhìn mẹ.

Anh ta im lặng.

Rồi khẽ lắc đầu.

Mẹ không hỏi nữa.

Bà chỉ nói:

— Nếu gặp nó, cháu bảo nó mẹ vẫn khỏe.

Nhưng ai cũng biết mẹ không khỏe.

Mẹ gầy đi từng ngày.

Mái tóc bạc trắng.

Đôi mắt ngày càng sâu.

Thế nhưng mỗi khi có người hỏi:

“Bác có nhớ con không?”

Mẹ vẫn cười:

— Nhớ chứ. Nhưng nó đang làm việc lớn.

Một mùa đông, làng nhận được giấy báo tử.

Anh đã hy sinh trong một trận đánh.

Người đưa giấy báo tử đến nhà không dám nhìn thẳng vào mắt mẹ.

Mẹ nhận tờ giấy.

Đọc rất lâu.

Rồi gấp lại thật cẩn thận.

Mẹ không khóc.

Bà chỉ hỏi:

— Nó hy sinh ở đâu?

Người cán bộ nói tên một vùng đất rất xa.

Mẹ gật đầu.

— Xa quá…

Hai tiếng ấy nhẹ đến mức gần như tan vào gió.

Đêm hôm đó, lần đầu tiên tôi nghe tiếng mẹ khóc.

Không thành tiếng.

Chỉ là tiếng nấc bị kìm lại sau cánh cửa.

Sáng hôm sau, mẹ lại ra đồng.

Mẹ vẫn cấy lúa.

Vẫn chăm luống rau.

Vẫn đi ngang qua căn phòng của anh và quét dọn sạch sẽ.

Như thể anh chỉ đang đi đâu đó rồi sẽ trở về.

Chiến tranh kết thúc.

Nhiều năm sau, những người lính lần lượt trở về.

Làng quê hồi sinh.

Những cánh đồng xanh trở lại.

Trẻ con chạy tung tăng trên con đường năm nào.

Chỉ có mẹ là không còn đứng ở đầu làng nữa.

Mẹ đã yếu lắm.

Một buổi chiều, tôi đến thăm mẹ.

Mẹ ngồi bên cửa sổ, trong tay là chiếc khăn tay ngày anh lên đường.

Mẹ hỏi:

— Hòa bình lâu chưa con?

Tôi đáp:

— Lâu rồi mẹ ạ.

Mẹ mỉm cười:

— Vậy là tốt.

Rồi mẹ nhìn ra ngoài sân.

— Không biết giờ này nó có về không nhỉ?

Tôi nghẹn lời.

Tôi không biết phải nói gì.

Mẹ chờ thêm một lúc rồi bảo:

— Nếu nó về, con bảo nó… mẹ không giận vì nó về muộn.

Tôi quay mặt đi.

Nước mắt cứ thế rơi.

Mẹ mất vào một buổi chiều cuối thu.

Cũng là một buổi chiều đỏ như ngày tiễn anh đi.

Người ta đưa mẹ về nằm cạnh mộ chồng.

Còn anh vẫn nằm đâu đó nơi chiến trường xa xôi.

Tôi giữ lại chiếc khăn tay của mẹ.

Nó đã cũ.

Nhưng vẫn còn một mùi hương rất nhạt của những năm tháng xa xưa.

Sau này, khi trở lại quê, tôi thường đi qua con đường làng ấy.

Con đường đã rộng hơn.

Những hàng tre đã già.

Nhưng mỗi lần chiều xuống, nhìn bóng một người mẹ nào đó đứng chờ con trước cổng, tôi lại nhớ đến mẹ anh.

Một dáng người nhỏ bé.

Một mái tóc bạc.

Một đôi mắt luôn hướng về phía cuối con đường.

Tôi chợt hiểu:

Chiến tranh không chỉ có những người lính cầm súng nơi chiến trường.

Ở phía sau họ còn có những người mẹ âm thầm tiễn con đi, âm thầm chờ đợi, âm thầm chịu đựng mất mát.

Họ không có tên trên những tấm bia đá.

Không có huy chương trên ngực áo.

Nhưng họ đã góp vào chiến tranh điều quý giá nhất mà một người mẹ có thể trao:

người con mình yêu thương nhất.

Và nếu có ai hỏi tôi:

“Trong những năm tháng chiến tranh, hình ảnh nào khiến bạn nhớ mãi?”

Tôi sẽ không nói về tiếng bom.

Không nói về những đoàn quân.

Tôi sẽ nói về dáng mẹ trong một buổi chiều tiễn con ra trận.

Một dáng mẹ nhỏ bé giữa trời đất bao la.

Một dáng mẹ đứng mãi bên con đường làng.

Một dáng mẹ mang theo nỗi nhớ suốt cả cuộc đời.

Và tôi tin rằng, chính những dáng mẹ như thế đã làm nên chiều sâu của hai chữ hòa bình.

Bởi phía sau mỗi ngày bình yên hôm nay,

có thể là cả một đời mẹ đã đứng chờ.