Đặng Thị Chung – Nữ mật vụ gan dạ giữa lòng địch

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, hoạt động ngay trong vùng địch kiểm soát là một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm. Những người làm công tác mật vụ phải sống dưới một thân phận khác, luôn đối mặt với nguy cơ bị phát hiện, bắt giữ và tra tấn. Đặng Thị Chung, bí danh Nguyễn Thị Hằng, là một trong những nữ chiến sĩ như thế.

Từ một cô giao liên mới 13 tuổi, bà trở thành thanh niên xung phong rồi nữ mật vụ hoạt động bí mật ở vùng 8 Kiến Tường. Với sự mưu trí, gan dạ và khả năng hóa trang tài tình, bà nhiều lần qua mặt đối phương, thu thập thông tin quan trọng, góp phần giúp lực lượng cách mạng đánh thắng nhiều trận.

Tuổi thơ lớn lên trong mất mát

Đặng Thị Chung sinh ra trong một gia đình có truyền thống cách mạng ở vùng Mộc Hóa - Kiến Tường, Long An.

Khi bà mới ba tháng tuổi, cha đã hy sinh trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp. Tuổi thơ của cô bé Chung tiếp tục chứng kiến những mất mát khi năm 1958, anh trai và người chú cũng hy sinh.

Năm ấy, Chung mới 13 tuổi.

Những mất mát liên tiếp đã hun đúc trong cô bé lòng căm thù quân xâm lược. Chung quyết định thoát ly, làm giao liên cho xã Tân Lập.

Từ đây, cuộc đời của cô gái trẻ gắn với những nhiệm vụ ngày càng nguy hiểm hơn: giao liên, thanh niên xung phong và sau này là nữ mật vụ hoạt động trong lòng địch.

Bị bắt nhưng không để lộ bí mật

Năm 1969, trong một chuyến chuyển công văn, Đặng Thị Chung bị chỉ điểm.

Tình thế vô cùng nguy hiểm.

Nếu tài liệu rơi vào tay đối phương, nhiều cơ sở và cán bộ cách mạng có thể bị lộ.

Trong khoảnh khắc ấy, bà nhanh trí ném tài liệu xuống sông trước khi bị bắt.

Địch đưa bà vào tù và dùng nhiều hình thức tra tấn để khai thác thông tin.

Nhưng chúng không thu được điều gì.

Cuối cùng, do không khai thác được thông tin có giá trị, địch phải thả bà, nhưng đưa vào diện theo dõi đặc biệt.

Sau sự việc này, tổ chức nhận thấy bà không còn thuận lợi để tiếp tục hoạt động theo phương thức cũ.

Một nhiệm vụ mới được giao.

Người phụ nữ mang bí danh Nguyễn Thị Hằng

Năm 1970, Đặng Thị Chung nhận nhiệm vụ hoạt động bí mật tại vùng 8 Kiến Tường với bí danh Nguyễn Thị Hằng.

Đây là một nhiệm vụ đặc biệt.

Trước đó, bà quen với cuộc sống của người hoạt động cơ sở, nhiều khi còn không có nổi một đôi dép để đi. Nhưng khi bước vào vai Nguyễn Thị Hằng, bà phải tạo nên một thân phận hoàn toàn khác.

Bà cải trang thành một phụ nữ trẻ sớm góa chồng, sống cùng gia đình nhà chồng.

Trang phục thay đổi.

Cách giao tiếp thay đổi.

Bà thậm chí phải ăn mặc đẹp, hút thuốc, uống rượu và tỏ ra ăn chơi để tạo dựng hình ảnh một phụ nữ không liên quan đến cách mạng.

Đó là một vai diễn mà chỉ cần một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến bà mất mạng.

Nhưng Đặng Thị Chung đã nhập vai một cách thuyết phục.

Những người lính trong các đồn ở Kiến Tường bị vẻ ngoài duyên dáng và khả năng ăn nói của bà làm mất cảnh giác, không nghi ngờ người phụ nữ trước mặt chính là một cán bộ mật đang hoạt động cho cách mạng.

Những thông tin quý giá giữa lòng địch

Nhờ lớp vỏ bọc ấy, Nguyễn Thị Hằng có thể tiếp cận những nơi mà một cán bộ hoạt động bí mật thông thường rất khó tiếp cận.

Bà khai thác được nhiều thông tin quan trọng về tình hình đối phương, từ đó giúp lực lượng cách mạng chủ động đối phó, ngăn chặn và đánh úp nhiều cuộc càn quét.

Một trong những chiến công tiêu biểu diễn ra năm 1973.

Bằng nghiệp vụ và khả năng đánh lạc hướng, bà làm cho tên lính gác cùng một số binh lính tại kho đạn Kiến Tường mất cảnh giác.

Từ đó, đơn vị chủ lực 917 tiến công kho đạn, đánh bật lực lượng bảo vệ và thu được nhiều vũ khí.

Một người phụ nữ hoạt động đơn độc giữa vùng địch kiểm soát đã góp phần tạo ra điều kiện để cả một đơn vị chủ lực thực hiện trận đánh.

Thoát khỏi vòng vây trong đêm

Có lần Đặng Thị Chung cùng đồng đội thực hiện nhiệm vụ từ Bình Hòa Tây về thị xã Kiến Tường, qua khu vực ấp Bà Môn, huyện Tân Thạnh.

Bất ngờ, họ bị đối phương phát hiện.

Trong tay đồng đội lúc ấy có những tài liệu quan trọng.

Nếu bị bắt, hậu quả sẽ rất lớn.

Đặng Thị Chung lập tức tìm cách giải vây.

Bà nhanh trí tấn công vào chỗ hiểm khiến một tên bảo an ngất xỉu, tạo thời gian cho đồng đội mang tài liệu chạy thoát.

Còn bà lựa chọn một con đường nguy hiểm khác: lội qua sông Vàm Cỏ Đông giữa đêm khuya để thoát khỏi sự truy đuổi.

Đó là những khoảnh khắc mà ranh giới giữa sống và chết chỉ cách nhau trong vài giây.

Khi “Nguyễn Thị Hằng” bị truy nã

Hoạt động của nữ mật vụ ngày càng mang lại nhiều kết quả.

Nhiều trận đánh của lực lượng cách mạng ở vùng 8 Kiến Tường liên tiếp giành thắng lợi.

Phía đối phương bắt đầu nhận ra rằng họ đang bị một nguồn tin bí mật cung cấp thông tin.

Tên Nguyễn Thị Hằng xuất hiện trong các thông báo và lệnh truy nã.

Sự nghi ngờ dần hướng về người phụ nữ trẻ được cho là góa chồng.

Địch bắt một nữ giao liên từng hoạt động cùng bà để tra hỏi, nhưng người này nhất quyết không khai và khẳng định không biết Nguyễn Thị Hằng là ai.

Sau đó, Đặng Thị Chung cũng bị đưa lên đồn.

Đứng trước sự nghi ngờ của đối phương, bà bình tĩnh nhận mình là Đặng Thị Chung, con gái của gia đình địa phương, rồi khéo léo tạo ra hình ảnh một người phụ nữ chỉ thích cuộc sống sung sướng, ăn chơi, không liên quan đến cách mạng.

Bà còn tìm được sự xác nhận của Nguyễn Văn Nông, trưởng ấp Cả Cát, người thực chất được phía cách mạng cài cắm vào bộ máy chính quyền đối phương.

Nguyễn Văn Nông xác nhận bà đúng là Đặng Thị Chung đang sống trong địa bàn và không tham gia hoạt động cách mạng.

Địch không có đủ chứng cứ.

Cuối cùng, bà được thả.

Và Nguyễn Thị Hằng lại tiếp tục hoạt động.

Một màn thoát hiểm đầy táo bạo

Có lần khác, Đặng Thị Chung cùng đồng đội cải trang thành những người mua bán hàng rong để đi qua một đồn địch.

Khi bị lính gác phát hiện và định khống chế, bà phản ứng cực nhanh, khiến tên lính ngã xuống.

Sau đó bà chạy về nhà thay quần áo, rồi quay lại đồn và đưa ra một câu chuyện hoàn toàn khác: tố cáo người lính đã có hành vi xúc phạm mình.

Bà thậm chí yêu cầu đồn trưởng phải giải quyết.

Trong bối cảnh Hiệp định Paris vừa được ký kết, phía đối phương muốn tránh gây thêm rắc rối nên tên lính phải đến xin lỗi và viết cam kết.

Một lần nữa, Đặng Thị Chung thoát khỏi sự nghi ngờ và tiếp tục hoàn thành nhiệm vụ.

Người phụ nữ không sợ tù, không sợ chết

Những người từng hoạt động cùng Đặng Thị Chung hiểu rõ sự nguy hiểm của công việc ấy.

Nguyễn Văn Nông, người từng phối hợp với bà, nhận xét rằng hoạt động trong lòng địch khi ấy có thể hy sinh bất cứ lúc nào. Theo ông, Đặng Thị Chung rất mưu trí và dũng cảm, không sợ chết cũng không sợ tù.

Còn bản thân bà khi nhìn lại những năm tháng chiến tranh chỉ nói giản dị rằng khi ấy mọi người không sợ chết, không sợ tù đày, chỉ quyết tâm chiến đấu cho đến ngày đất nước thống nhất.

Từ nữ mật vụ đến người nặng tình đồng đội

Đất nước thống nhất, Đặng Thị Chung trở về với cuộc sống đời thường.

Nhưng những năm tháng chiến tranh không kết thúc trong lòng bà.

Ở tuổi 75, thay vì an nhàn bên con cháu, bà vẫn tích cực tham gia công tác xã hội. Bà từng giữ hai nhiệm kỳ Chủ tịch Hội Thanh niên xung phong xã Bình Hòa Đông, tham gia hòa giải các mâu thuẫn trong cộng đồng và vận động hỗ trợ những người có hoàn cảnh khó khăn.

Bà đặc biệt quan tâm đến những đồng đội cũ.

Tiền con cái cho, bà dành dụm để giúp những cựu thanh niên xung phong neo đơn, bệnh tật. Bà còn vận động xây dựng nhà tình nghĩa cho cựu thanh niên xung phong và hộ nghèo trên địa bàn.

Nguyên nữ mật vụ Đặng Thị Chung (người mặc áo đen) gặp lại đồng đội trong ngày họp mặt.

Người phụ nữ từng sống bằng một thân phận giả giữa lòng địch giờ đây lại dành những năm tháng cuối đời để sống vì đồng đội và cộng đồng.

Người con gái út của một gia đình cách mạng

Đặng Thị Chung là con gái út của Mẹ Việt Nam Anh hùng Phan Thị Rẽ.

Gia đình bà đã có nhiều người tham gia cách mạng, người chiến đấu ở tiền tuyến, người hoạt động trong cơ sở, người hy sinh, người từng bị tù đày.

Có thể nói, lịch sử của gia đình Đặng Thị Chung cũng là một lát cắt của lịch sử những gia đình Nam Bộ trong chiến tranh: cả gia đình cùng đi qua những năm tháng mất mát để giữ vững cơ sở cách mạng.

Từ cô bé 13 tuổi bắt đầu làm giao liên đến nữ mật vụ Nguyễn Thị Hằng từng bị đối phương phát lệnh truy nã, Đặng Thị Chung đã trải qua những năm tháng mà mỗi chuyến đi, mỗi lần tiếp xúc đều có thể là lần cuối cùng.

Nhưng bà vẫn sống sót và hoàn thành nhiệm vụ cho đến ngày đất nước thống nhất.

Đặng Thị Chung là hình ảnh tiêu biểu của những nữ chiến sĩ hoạt động bí mật trong lòng địch: không có chiến hào, không có quân phục, đôi khi chỉ có một thân phận được dựng lên để che giấu danh tính thật. Nhưng phía sau vẻ ngoài bình thường ấy là bản lĩnh, trí tuệ và lòng can đảm phi thường.

Và khi chiến tranh đã lùi xa, người nữ mật vụ năm xưa vẫn tiếp tục sống với một điều không thay đổi: nặng tình với đồng đội, hết lòng với cộng đồng và trân trọng cái giá của hòa bình hôm nay.