ĐẶNG THÙY TRÂM NGƯỜI NỮ BÁC SĨ VÀ CUỐN NHẬT KÝ KHÔNG BỊ THIÊU RỤI

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, nhiều thanh niên Việt Nam đã rời xa gia đình, gác lại những ước mơ riêng để tham gia chiến đấu và phục vụ chiến trường. Trong số đó, bác sĩ Đặng Thùy Trâm là một gương mặt tiêu biểu. Khi vừa tốt nghiệp đại học, chị tình nguyện vào chiến trường Quảng Ngãi, chăm sóc thương binh và người dân giữa những năm tháng bom đạn ác liệt. Chị hy sinh năm 1970, khi chưa đầy 28 tuổi, để lại hai cuốn nhật ký ghi chép những suy nghĩ, tình cảm và trải nghiệm của mình. Hơn ba thập kỷ sau, những trang nhật ký ấy được trao trả cho gia đình, giúp nhiều thế hệ hiểu thêm về chiến tranh qua câu chuyện của một người bác sĩ trẻ.
1. Quê hương, tuổi thơ và con đường trở thành bác sĩ

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942 tại Huế, lớn lên trong một gia đình trí thức có truyền thống làm nghề y. Cha chị là bác sĩ Đặng Ngọc Khuê, mẹ là bà Doãn Ngọc Trâm, giảng viên ngành dược. Chị là con gái cả trong gia đình có bốn chị em gái.

Tuổi thơ của Đặng Thùy Trâm trải qua nhiều biến động do chiến tranh. Gia đình từng sinh sống ở Thanh Hóa trước khi chuyển về Hà Nội. Chị học tại Trường Lam Sơn ở Thanh Hóa, sau đó theo học Trường Chu Văn An tại Hà Nội.

Ngay từ nhỏ, Đặng Thùy Trâm đã yêu thích văn học, âm nhạc và có thành tích học tập tốt. Chị đọc nhiều tác phẩm văn học viết về những con người có lý tưởng sống, tinh thần trách nhiệm và lòng dũng cảm.

Năm 1961, Đặng Thùy Trâm thi đỗ vào Trường Đại học Y khoa Hà Nội. Trong thời gian học tập, chị tích cực tham gia các hoạt động của Đoàn Thanh niên, đồng thời nỗ lực rèn luyện kiến thức và kỹ năng chuyên môn.

Tháng 7 năm 1966, sau khi tốt nghiệp đại học, chị đứng trước cơ hội tiếp tục công tác tại Hà Nội. Tuy nhiên, thay vì lựa chọn một công việc ở hậu phương, chị quyết định tình nguyện vào miền Nam, nơi đang diễn ra cuộc chiến tranh ác liệt.

Quyết định ấy đã mở đầu cho những năm tháng quan trọng nhất trong cuộc đời người nữ bác sĩ trẻ.
2. Những năm tháng làm việc tại chiến trường Quảng Ngãi

Sau gần ba tháng hành quân, tháng 3 năm 1967, Đặng Thùy Trâm đến chiến trường Quảng Ngãi và được phân công công tác tại Bệnh xá Đức Phổ.

Đây là bệnh xá phục vụ chiến trường, có nhiệm vụ cấp cứu và điều trị cho thương binh, cán bộ, chiến sĩ và người dân địa phương. Điều kiện làm việc vô cùng thiếu thốn: thuốc men, dụng cụ y tế và cơ sở vật chất đều hạn chế, trong khi các cuộc hành quân, đánh phá có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Từ tháng 4 năm 1967 đến tháng 5 năm 1970, Đặng Thùy Trâm đảm nhận nhiệm vụ Bệnh xá trưởng Bệnh xá Đức Phổ. Dù còn rất trẻ, chị phải tổ chức hoạt động của bệnh xá, trực tiếp điều trị bệnh nhân và hướng dẫn công việc cho đội ngũ y tá.

Không chỉ khám chữa bệnh, chị cùng đồng đội còn phải vận chuyển thương binh, tìm kiếm thuốc men, bảo vệ bệnh nhân và nhiều lần di chuyển bệnh xá để tránh các cuộc tiến công.

Có những ca điều trị phải thực hiện trong điều kiện thiếu ánh sáng, thiếu thuốc và không có đủ phương tiện hiện đại. Tuy nhiên, chị vẫn cố gắng tận dụng những điều kiện sẵn có để cứu chữa người bị thương.

Trong những năm công tác, Đặng Thùy Trâm cùng đồng nghiệp đã điều trị cho nhiều thương binh và người dân ở Đức Phổ. Chị được đồng đội yêu mến bởi sự tận tụy, tinh thần trách nhiệm và tình thương dành cho bệnh nhân.

Ngày 27 tháng 9 năm 1968, Đặng Thùy Trâm được kết nạp vào Đảng Lao động Việt Nam. Đây là dấu mốc quan trọng trong quá trình hoạt động của chị tại chiến trường.

Dù cuộc sống thường xuyên đối mặt với hiểm nguy, chị vẫn dành thời gian đọc sách, viết nhật ký và ghi lại những cảm xúc về gia đình, đồng đội và công việc.
3. Những trang nhật ký giữa chiến tranh

Điểm đặc biệt khiến câu chuyện về Đặng Thùy Trâm được nhiều người biết đến chính là những trang nhật ký viết trong thời gian chị công tác tại chiến trường.

Hai cuốn nhật ký được lưu giữ có những ghi chép từ ngày 8 tháng 4 năm 1968 đến ngày 20 tháng 6 năm 1970, chỉ hai ngày trước khi chị hy sinh.

Trong nhật ký, Đặng Thùy Trâm kể về những ca cứu chữa thương binh, những đêm mất ngủ vì lo lắng cho bệnh nhân và những lần phải đối mặt với nguy hiểm. Bên cạnh đó là những cảm xúc rất đời thường của một cô gái trẻ: nỗi nhớ mẹ, nhớ gia đình, tình cảm với đồng đội và mong ước được sống trong hòa bình.

Những trang viết ấy không chỉ ghi chép sự kiện mà còn giúp người đọc hiểu được suy nghĩ của một người trực tiếp sống và làm việc giữa chiến tranh.

Có lúc chị thể hiện sự mạnh mẽ, quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ. Nhưng cũng có những trang nhật ký bộc lộ nỗi buồn, sự cô đơn và những trăn trở trước mất mát của đồng đội.

Điều đó khiến nhân vật Đặng Thùy Trâm hiện lên rất gần gũi. Chị không phải là một con người không biết sợ hãi hay buồn đau, mà là một người trẻ có những cảm xúc bình thường, vẫn lựa chọn tiếp tục công việc trong hoàn cảnh khó khăn.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác tại khu vực Đức Phổ – Ba Tơ, Đặng Thùy Trâm gặp lực lượng Mỹ và hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi.

Cuộc đời chị khép lại, nhưng những cuốn nhật ký đã lưu giữ suy nghĩ và tình cảm của chị cho những thế hệ sau.
4. Câu chuyện đáng nhớ: “Đừng đốt, trong đó đã có lửa!”

Một trong những câu chuyện đặc biệt nhất gắn với Đặng Thùy Trâm là hành trình trở về của hai cuốn nhật ký.

Sau khi chị hy sinh năm 1970, những cuốn sổ ghi chép của chị rơi vào tay một người lính Mỹ tên là Frederic Whitehurst.

Khi phát hiện những cuốn sổ, người lính Mỹ từng có ý định đốt bỏ chúng. Tuy nhiên, người phiên dịch đi cùng đã ngăn lại và nói một câu sau này trở nên nổi tiếng: “Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!”.

Câu nói ấy khiến Frederic Whitehurst quyết định giữ lại những cuốn nhật ký.

Dù không hiểu hết tiếng Việt, ông vẫn nhận ra đây không phải những tài liệu thông thường mà là những ghi chép mang nhiều giá trị về cuộc sống, tình cảm và trải nghiệm của một người bác sĩ trong chiến tranh.

Sau khi trở về Mỹ, Frederic Whitehurst đã giữ gìn những cuốn sổ trong suốt nhiều thập kỷ.

Đến cuối tháng 4 năm 2005, sau 35 năm, hai cuốn nhật ký được trao trả cho gia đình Đặng Thùy Trâm. Cũng trong năm ấy, tác phẩm Nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản và nhanh chóng thu hút sự quan tâm của đông đảo độc giả.

Điều khiến câu chuyện trở nên đặc biệt là những trang nhật ký được một người lính thuộc phía đối phương gìn giữ trong thời gian dài. Dù chiến tranh đã chia con người thành hai phía, những cảm xúc chân thành về gia đình, tình yêu thương và nỗi đau mất mát vẫn có thể tạo nên sự đồng cảm.

Năm 2009, đạo diễn Đặng Nhật Minh thực hiện bộ phim Đừng đốt, lấy cảm hứng từ cuộc đời và cuốn nhật ký của Đặng Thùy Trâm.

Câu chuyện về những cuốn nhật ký không chỉ giúp người đọc hiểu thêm về chiến tranh mà còn nhắc nhở chúng ta về giá trị của tình người và lòng nhân ái.

5. Sự ghi nhận và những dấu ấn để lại

Sau khi Đặng Thùy Trâm hy sinh, những đóng góp của chị trong công tác cứu chữa thương binh và phục vụ chiến trường tiếp tục được ghi nhận.

Năm 2006, chị được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên của chị được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và cơ sở y tế tại Việt Nam. Tại Quảng Ngãi, Bệnh xá Đặng Thùy Trâm được xây dựng nhằm tưởng nhớ người nữ bác sĩ đã dành những năm tháng cuối đời phục vụ nhân dân và chiến sĩ trên địa bàn.

Đặc biệt, những cuốn nhật ký của chị đã trở thành một nguồn tư liệu có giá trị khi tìm hiểu về cuộc kháng chiến chống Mỹ. Khác với các tài liệu chủ yếu ghi chép diễn biến chiến dịch hay sự kiện quân sự, nhật ký Đặng Thùy Trâm phản ánh chiến tranh từ góc nhìn của một bác sĩ trẻ.

Qua từng trang viết, người đọc có thể hiểu thêm về điều kiện chăm sóc y tế tại chiến trường, những khó khăn trong đời sống của cán bộ, chiến sĩ và những mất mát mà chiến tranh gây ra.

Những năm gần đây, địa bàn từng có Bệnh xá Đức Phổ tiếp tục được quan tâm trong hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Theo Báo Tiền Phong ngày 22 tháng 10 năm 2026, từ thông tin do các nhân chứng từng công tác tại bệnh xá cung cấp, lực lượng chức năng Quảng Ngãi đang khảo sát ba vị trí tại xã Đặng Thùy Trâm nghi có khoảng 16 hài cốt liệt sĩ.

Hoạt động này cho thấy công tác tìm kiếm, tưởng nhớ những người hy sinh trong chiến tranh vẫn đang được tiếp tục sau nhiều thập kỷ hòa bình.
6. Ý nghĩa lịch sử và bài học dành cho thế hệ trẻ

Cuộc đời Đặng Thùy Trâm gắn liền với cuộc kháng chiến chống Mỹ, đặc biệt là những năm tháng hoạt động của lực lượng quân y tại chiến trường Quảng Ngãi.

Điểm nổi bật ở chị không chỉ là tinh thần dũng cảm mà còn là tình yêu thương con người, sự tận tụy với công việc và ý thức trách nhiệm của một người thầy thuốc.

Từ câu chuyện của Đặng Thùy Trâm, học sinh có thể rút ra nhiều bài học ý nghĩa. Trước hết là tinh thần học tập nghiêm túc, bởi chính những kiến thức y khoa được tích lũy tại trường đại học đã giúp chị có khả năng chăm sóc, cứu chữa nhiều người trong điều kiện khó khăn.

Bên cạnh đó là lòng nhân ái, sự biết quan tâm đến những người xung quanh và tinh thần sẵn sàng vượt qua thử thách để hoàn thành nhiệm vụ.

Đặc biệt, những trang nhật ký còn giúp thế hệ trẻ hiểu rằng người sống trong chiến tranh cũng có những ước mơ rất bình dị: được trở về bên gia đình, được làm công việc mình yêu thích và được sống trong hòa bình.

Đặng Thùy Trâm đã ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những trang nhật ký và câu chuyện về cuộc đời chị vẫn được nhiều thế hệ gìn giữ. Hình ảnh người nữ bác sĩ tận tụy giữa chiến trường là lời nhắc nhở về giá trị của hòa bình, tri thức, lòng nhân ái và trách nhiệm đối với cộng đồng.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Tuyên giáo Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. (n.d.). Liệt sĩ – Bác sĩ Đặng Thùy Trâm: Sáng mãi ngọn lửa tuổi hai mươi. Cổng Thông tin điện tử Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh. https://hcmcpv.org.vn/tin-tuc/liet-si-%E2%80%93-bac-si-dang-thuy-tram-sang-mai-ngon-lua-tuoi-hai-muoi-1491887665

2. Nguyễn Ngọc. (2026, ngày 22 tháng 10). Nhân chứng chỉ 3 vị trí nghi chôn 16 liệt sĩ tại xã Đặng Thùy Trâm, Quảng Ngãi. Báo Tiền Phong. https://tienphong.vn/nhan-chung-chi-3-vi-tri-nghi-chon-16-liet-si-tai-xa-dang-thuy-tram-quang-ngai-post1887331.tpo

3. Báo Tuổi Trẻ. (2025, ngày 15 tháng 6). Sắp ra mắt Đặng Thùy Trâm và cuốn nhật ký thứ ba. https://tuoitre.vn/dulichtphcm/sap-ra-mat-aang-thuy-tram-va-cuon-nhat-ky-thu-ba-10798916.htm