ĐẶNG VIỆT CHÂU
Đồng chí Đặng Việt Châu tên khai sinh là Đặng Hữu Rạng sinh năm 1914, người làng Bách Tính, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Đồng chí là con thứ ba tú tài Hán học Đặng Hữu Mai - một nhà nho có tiết tháo.
Đồng chí Đặng Việt Châu tên khai sinh là Đặng Hữu Rạng sinh năm 1914, người làng Bách Tính, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Đồng chí là con thứ ba tú tài Hán học Đặng Hữu Mai - một nhà nho có tiết tháo.
Đặng Hữu Rạng vốn thông minh nên được cha mẹ cho ăn học. Sau khi học xong tiểu học Kiêm bị, năm 1929 trúng tuyển vào trường Thành Chung, Nam Định. Lúc này ở Nam Định có phong trào yêu nước khá sôi nổi, Việt Nam Quốc dân Đảng và Thanh niên cách mạng đồng chí Hội đều có cơ sở và ra sức tuyên truyền giác ngộ thanh niên học sinh. Cuối năm 1929, Đặng Hữu Rạng tham gia học sinh đoàn Việt Nam Quốc dân Đảng, nhưng sau cuộc khủng bố của thực dân Pháp ở Yên Bái thì hầu hết học sinh đoàn ở Nam Định không hoạt động nữa. Một thời gian sau, thấy phong trào đấu tranh sôi nổi, Đặng Hữu Rạng cùng một số bạn thân gia nhập Hội học sinh đỏ, tham gia hoạt động kỷ niệm Cách mạng tháng tháng Mười Nga, vận động bãi khoá chống viên đốc học nguời Pháp mạt sát, khinh bỉ học sinh bản xứ.
Lúc bấy giờ, mật thám Pháp tăng cường lùng bắt những học sinh hoạt động tích cực, Đặng Hữu Rạng phải bỏ trốn, xin với Xứ uỷ viên Bắc Kỳ Phạm Văn Ngọ cho thoát ly hoạt động. Phạm Văn Ngọ giới thiệu ra Hải Phòng đi vô sản hoá. Đảng bộ Hải Phòng đưa Đặng Việt Châu ra làm công nhân ghép cốp pha ở công trường mở rộng nhà máy Xi măng. Tháng 3/1931, đồng chí được Chi bộ cộng sản Xi măng kết nạp. Đặng Hữu Rạng đã cùng các đồng chí trong chi bộ lãnh đạo công nhân nhà máy đấu tranh chống chủ. Do hoạt động tích cực Đặng Hữu Rạng bị lộ, phải bỏ việc trốn sang nhà ông cậu ở bên phố làm nghề gia sư nhưng vẫn giữ mối liên hệ với chi bộ Xi măng.
Tháng 6/1931, Bí thư Xứ uỷ lâm thời Trần Quang Tặng thấy Đặng Hữu Rạng có trình độ nên phân công đồng chí làm công tác biên tập báo Tiến lên - cơ quan ngôn luận của Xứ uỷ. Tại đây đồng chí được bồi dưỡng lý luận cách mạng và phương pháp kinh nghiệm hoạt động bí mật. Ngày 4/2/1932, (đêm giao thừa năm Nhâm Thân) Đặng Hữu Rạng cùng một số đồng chí ở cơ quan Xứ uỷ bị mật thám Pháp bắt. Chúng giam ở nhà lao Hải Phòng 8 tháng để tra khảo nhưng không khai thác được gì. Sau đó, toà đại hình Hà Nội kết án 5 năm tù rồi đày đi Sơn La, khi Mặt trận nhân dân Pháp lên cầm quyền, Đặng Hữu Rạng được tha vào tháng 8/1936, nhưng bắt phải về nguyên quán.
Một tuần sau khi về quê, đồng chí đã tìm cách liên hệ với một số chiến sĩ cách mạng cũ để hoạt động. Tháng 9/1936, Đặng Hữu Rạng cùng 4 đồng chí nữa lập ban Liên tỉnh Nam Định, Thái Bình, Hà Nam, Ninh Bình, và liên lạc được với đồng chí Đinh Xuân Nhạ tức Trần Quý Kiên, rồi với các đồng chí Nguyễn Văn Cừ, Tô Hiệu...
Hội nghị tháng 11/1937 tại phố Hàng Bột, Hà Nội quyết định lập lại xứ uỷ Bắc Kỳ. Đồng chí tham gia Xứ uỷ, phụ trách khu C gồm 4 tỉnh Nam Định, Hà Nam, Thái Bình, Ninh Bình. Đặng Hữu Rạng đã cùng các đồng chí khác lãnh đạo phong trào đấu tranh công khai và mở đại lý báo Đời nay ở Nam Định. Tháng 8/1939, đồng chí bị mật thám Pháp bắt nhưng chỉ giam ít ngày rồi thả vì không có chứng cứ, buộc tội. Biết không thể ở quê được, Đặng Hữu Rạng trốn lên Hà Nội, nhưng bọn mật thám vẫn tìm ra dấu vết và bắt đưa đi căng Bắc Mê đến 8/1942 mới được tha, nhưng bị quản thúc.
Cuối năm 1943, Nguyễn Lương Bằng liên hệ và bố trí cho đồng chí thoát ly hoạt động. Tháng 12/1944, Đặng Hữu Rạng tham gia phái đoàn ngoại giao do Hoàng Quốc Việt lãnh đạo từ Hải Phòng sang Quảng Tây, Trung Quốc. Tháng 5/1945, Xứ uỷ giao cho nhiệm vụ về giúp Ban cán sự tỉnh Vĩnh Yên. Ở đây, Đặng Văn Rạng cùng các cán bộ của Xứ uỷ như: Đinh Đức Thiện, Khuất Thị Bưởi lãnh đạo phát triển phong trào Việt Minh ở các huyện Vĩnh Tường, Yên Lạc, Bình Xuyên, Tam Dương và Lập Thạch. Khi Nhật đầu hàng Đồng minh, đồng chí cùng Ban cán sự lãnh đạo khởi nghĩa giành chính quyền ở 5 huyện trên. Ban cán sự tỉnh cử đồng chí làm Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cách mạng lâm thời tỉnh. Tháng 4/1946, được điều về làm Chánh văn phòng Bộ Nội vụ. Trong kháng chiến chống Pháp Đặng Hữu Rạng giữ nhiệm vụ Phó chủ tịch ủy ban kháng chiến hành chính khu IV, Khu uỷ viên, Thứ trưởng Bộ Kinh tế, Thứ trưởng Bộ Ngoại thương, Phó chủ nhiệm thường trực Uỷ ban kế hoạch Nhà nước, Bộ trưởng Bộ tài chính, Phó Thủ tướng Chính phủ kiêm Tổng giám đốc Ngân hàng Nhà nước... Đặng Hữu Rạng cũng được bầu là đại biểu Quốc hội từ khoá I đến khoá VI.
