ĐÀO DUY TỪ – NGƯỜI CÓ TÀI KHÔNG CHỊU KHUẤT PHỤC SỐ PHẬN

ĐÀO DUY TỪ – NGƯỜI CÓ TÀI KHÔNG CHỊU KHUẤT PHỤC SỐ PHẬN

I. LỜI DẪN

Trong lịch sử dân tộc Việt Nam, có những con người sinh ra trong hoàn cảnh không thuận lợi nhưng bằng tài năng và ý chí của mình đã vượt qua những giới hạn mà xã hội đặt ra.

Đào Duy Từ là một con người như thế.

Ông sinh năm 1572, quê ở xã Hoa Trai, huyện Ngọc Sơn, phủ Tĩnh Gia, Thanh Hóa, nay thuộc vùng Tĩnh Gia, Thanh Hóa.

Từ nhỏ, Đào Duy Từ đã nổi tiếng thông minh, ham học. Ông có năng khiếu về văn chương, hiểu biết rộng và đặc biệt có tài về quân sự, chính trị.

Thế nhưng con đường lập thân của ông không hề bằng phẳng.

Trong xã hội phong kiến đương thời, thân phận xuất thân của gia đình đã ảnh hưởng rất lớn đến con đường công danh. Vì hoàn cảnh gia đình, Đào Duy Từ từng bị ngăn cản trên con đường khoa cử.

Nhưng ông không chấp nhận để hoàn cảnh quyết định tương lai.

Ông chọn một con đường khác.

Đó là tự học, tự rèn luyện và tìm một nơi có thể sử dụng tài năng của mình để giúp đời.

Cuối cùng, ông vào Đàng Trong, gặp chúa Nguyễn Phúc Nguyên và được trọng dụng.

Từ một người từng bị xem nhẹ vì xuất thân, Đào Duy Từ trở thành một trong những mưu thần quan trọng của chúa Nguyễn, có đóng góp lớn trong việc xây dựng chính quyền, củng cố quân sự và tổ chức phòng thủ ở Đàng Trong.

Cuộc đời ông để lại một thông điệp rất sâu sắc:

Hoàn cảnh có thể tạo ra khó khăn, nhưng ý chí và tài năng có thể mở ra con đường mới.

II. CÂU CHUYỆN XUYÊN SUỐT

Cậu bé thông minh trên đất Thanh Hóa

Đào Duy Từ sinh ra trong một gia đình có truyền thống nghệ thuật và học vấn.

Cha ông là Đào Tá Hán, từng làm nghề hát xướng và có hiểu biết về âm nhạc. Chính môi trường ấy giúp Đào Duy Từ từ nhỏ đã có điều kiện tiếp xúc với văn chương, nghệ thuật và những kiến thức của xã hội.

Nhưng gia đình ông không thuộc tầng lớp quan lại quyền quý.

Điều đó trở thành một trở ngại lớn đối với con đường khoa cử của ông.

Đào Duy Từ hiểu rằng nếu muốn thay đổi số phận, ông chỉ có một cách:

học.

Ông đọc sách.

Ông nghiên cứu binh pháp.

Ông tìm hiểu lịch sử.

Ông học văn chương.

Ông quan sát cuộc sống.

Đặc biệt, ông không học chỉ để thi đỗ.

Ông muốn hiểu cách trị nước, cách dùng người và cách tổ chức lực lượng.

Trong suy nghĩ của người thanh niên ấy, tri thức phải có khả năng biến thành hành động.

Khi cánh cửa khoa cử khép lại

Đào Duy Từ từng mong muốn bước vào con đường khoa cử để đem tài năng ra giúp nước.

Nhưng do xuất thân gia đình, ông gặp sự phân biệt và không được thuận lợi trên con đường thi cử.

Đối với một người trẻ có khát vọng như Đào Duy Từ, đó chắc chắn là một cú đánh rất lớn.

Nhưng ông không để thất vọng biến thành buông xuôi.

Ông không than trách số phận.

Không từ bỏ việc học.

Không từ bỏ khát vọng được cống hiến.

Nếu một cánh cửa đóng lại, ông tìm một con đường khác.

Đó là một bài học rất đáng suy ngẫm.

Trong cuộc sống, không phải lúc nào con đường chúng ta mong muốn cũng mở ra.

Có người thi trượt.

Có người không tìm được việc làm.

Có người khởi nghiệp thất bại.

Có người gặp khó khăn vì hoàn cảnh gia đình.

Có người sở hữu năng lực nhưng chưa có cơ hội thể hiện.

Nhưng thất bại hay trở ngại chỉ thực sự trở thành thất bại khi con người từ bỏ chính mình.

Đào Duy Từ đã không làm như vậy.

Rời quê tìm đường lập thân

Khoảng đầu thế kỷ XVII, Đào Duy Từ quyết định vào Đàng Trong.

Đây là một quyết định rất lớn.

Ông rời quê hương, mang theo kiến thức, hoài bão và niềm tin rằng tài năng của mình sẽ có cơ hội được sử dụng.

Trên hành trình ấy, ông phải làm nhiều công việc khác nhau để sinh sống.

Có thời gian ông ở Hoài Nhân, Bình Định và làm nghề chăn trâu.

Nhưng dù ở hoàn cảnh nào, ông vẫn không ngừng suy nghĩ.

Ông tiếp tục đọc sách.

Tiếp tục nghiên cứu.

Tiếp tục quan sát tình hình.

Ông tin rằng giá trị của một con người không nằm ở công việc tạm thời mà người đó đang làm, mà nằm ở năng lực, ý chí và những giá trị họ tạo ra.

Cuộc gặp gỡ thay đổi cuộc đời

Một bước ngoặt quan trọng xảy ra khi Đào Duy Từ gặp một người có vai trò giúp đưa tài năng của ông đến với chúa Nguyễn.

Sau đó, ông được giới thiệu với chúa Nguyễn Phúc Nguyên.

Đây chính là cơ hội mà Đào Duy Từ chờ đợi.

Nhưng điều quan trọng là:

cơ hội chỉ có ý nghĩa khi con người đủ năng lực để nắm lấy nó.

Đào Duy Từ nhanh chóng chứng minh tài năng của mình.

Ông không chỉ giỏi văn chương mà còn có kiến thức sâu về chính trị, quân sự và tổ chức.

Chúa Nguyễn Phúc Nguyên nhận ra đây là một người có tài thực sự.

Từ đó, Đào Duy Từ được trọng dụng.

Một người từng bị ngăn cản trên con đường khoa cử cuối cùng đã tìm được nơi để phát huy năng lực.

III. NGƯỜI THAM MƯU CÓ TẦM NHÌN

Đào Duy Từ được biết đến không chỉ bởi tài văn chương mà còn bởi tài năng quân sự và chính trị.

Ông góp phần tham mưu cho chúa Nguyễn trong việc củng cố chính quyền Đàng Trong, xây dựng lực lượng và tổ chức phòng thủ.

Trong bối cảnh các tập đoàn phong kiến Trịnh – Nguyễn đối đầu, việc xây dựng hệ thống phòng thủ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Đào Duy Từ tham gia xây dựng lũy Thầy, một hệ thống phòng thủ quan trọng ở Quảng Bình.

Lũy được xây dựng nhằm bảo vệ vùng đất phía Nam trước các cuộc tiến công từ phía Bắc.

Những công trình phòng thủ này cho thấy tư duy của Đào Duy Từ không chỉ là tư duy quân sự đơn thuần.

Ông nhìn vấn đề trên nhiều phương diện:

Muốn bảo vệ đất nước phải có lực lượng.

Muốn có lực lượng phải tổ chức tốt.

Muốn tổ chức tốt phải có con người.

Muốn có con người phải chăm lo đời sống và xây dựng nền tảng xã hội.

Đó là cách tư duy của một người không chỉ nhìn vào một trận đánh mà nhìn vào cả một chiến lược lâu dài.

IV. “NGỌA LONG CƯƠNG” VÀ CÂU CHUYỆN VỀ NGƯỜI CÓ TÀI

Dân gian còn lưu truyền nhiều câu chuyện về Đào Duy Từ.

Một trong những câu chuyện nổi tiếng là việc ông cố ý thử lòng người tìm đến mình trước khi xuất hiện.

Những câu chuyện ấy được truyền lại qua nhiều thế hệ và có thể mang màu sắc giai thoại.

Nhưng dù nhìn dưới góc độ lịch sử hay truyền thuyết, hình ảnh Đào Duy Từ vẫn thể hiện một quan niệm rất đáng chú ý:

Người có tài phải biết mình có thể làm gì và phải tìm đúng nơi để tài năng được sử dụng.

Đó không phải là sự kiêu ngạo.

Đó là ý thức về giá trị bản thân.

Một người có năng lực nhưng không biết sử dụng năng lực ấy sẽ rất khó tạo ra giá trị.

Ngược lại, khi tài năng gặp được môi trường phù hợp, nó có thể tạo ra những đóng góp rất lớn.

Đào Duy Từ chính là một ví dụ tiêu biểu.

V. TÀI NĂNG KHÔNG CHỈ Ở BINH PHÁP

Đào Duy Từ còn nổi tiếng về văn học.

Ông để lại tác phẩm “Ngọa Long cương vãn”, một tác phẩm thể hiện tài năng văn chương và tư tưởng của ông.

Ông cũng được nhắc đến với “Tư Dung vãn”.

Đặc biệt, ông có đóng góp quan trọng trong lĩnh vực nghệ thuật và văn hóa dân gian, trong đó có sự phát triển của tuồng.

Điều đó cho thấy Đào Duy Từ là một con người có năng lực trên nhiều lĩnh vực.

Ông có thể nghiên cứu quân sự nhưng cũng quan tâm đến văn hóa.

Có thể bàn việc nước nhưng cũng sáng tác văn chương.

Có tư duy chiến lược nhưng vẫn hiểu giá trị của nghệ thuật.

Đây là một bài học rất phù hợp với thanh niên ngày nay.

Thế giới hiện đại cần những người có chuyên môn nhưng cũng cần khả năng kết nối nhiều lĩnh vực.

Một cán bộ Đoàn không chỉ cần nhiệt tình mà còn cần kỹ năng tổ chức.

Một thanh niên khởi nghiệp không chỉ cần ý tưởng mà còn phải hiểu công nghệ, thị trường và con người.

Một người làm nông nghiệp hôm nay không chỉ biết sản xuất mà còn cần biết thương mại điện tử, quảng bá sản phẩm và chuyển đổi số.

Học một nghề nhưng phải có tư duy rộng.

Đó cũng là tinh thần có thể rút ra từ cuộc đời Đào Duy Từ.

VI. MỘT CUỘC ĐỜI KHÔNG DÀI

Đào Duy Từ mất năm 1634, hưởng khoảng 62 tuổi.

Thời gian ông được chúa Nguyễn trọng dụng không quá dài.

Nhưng những đóng góp của ông để lại dấu ấn lâu dài.

Ông trở thành một trong những nhân vật nổi bật của lịch sử Đàng Trong thế kỷ XVII.

Điều đáng nhớ nhất về ông không chỉ là những công trình quân sự hay những tác phẩm văn chương.

Đó là nghị lực vượt qua hoàn cảnh.

Nếu ngày ấy Đào Duy Từ chấp nhận rằng xuất thân quyết định tương lai, có lẽ lịch sử đã không có một Đào Duy Từ nổi tiếng.

Nếu ông vì thất bại trong khoa cử mà từ bỏ việc học, tài năng của ông có thể đã bị chôn vùi.

Nếu ông không rời quê tìm cơ hội, ông có thể không bao giờ gặp được chúa Nguyễn Phúc Nguyên.

Cuộc đời ông vì thế là minh chứng cho một điều:

Đừng để một cánh cửa đóng lại khiến mình nghĩ rằng tất cả các cánh cửa đều đã đóng.

VII. Ý NGHĨA GIÁO DỤC

Câu chuyện Đào Duy Từ đặc biệt có ý nghĩa đối với tuổi trẻ.

Ông sinh ra không phải trong một gia đình quyền quý.

Ông từng gặp rào cản trên con đường công danh.

Nhưng ông không đầu hàng hoàn cảnh.

Ông tự học.

Tự rèn luyện.

Tìm kiếm cơ hội.

Và khi cơ hội đến, ông chứng minh giá trị của mình bằng năng lực thực tế.

Đó là tinh thần tự lực, tự học, tự khẳng định và dám đi tìm con đường của mình.