ĐÀO VĂN ĐẠO

Đào Văn Đạo còn có tên Văn Sen, người xã Cổ Am, huyện Vĩnh Bảo, tỉnh Hải Dương, nay thuộc thành phố Hải Phòng. Xuất thân trong một gia đình có truyền thống nho học; Đào Văn Đạo đỗ cử nhân khoa Bính Tuất, đời Đồng Khánh (1886). Vì gia cảnh khó khăn, ông phải ra làm quan, trải làm tri huyện các huyện Thanh Ba, tỉnh Phú Thọ, Bất Bạt tỉnh Sơn Tây, Văn Giang tỉnh Hưng Yên.

Là nhà nho, luôn lấy chữ thanh bần làm trọng nên ở đâu ông cũng được dân kính yêu. Các con ông đều theo được nếp nhà, đều học Thành chung vào thời kỳ nền giáo dục mới còn ít người theo. Có trình độ học vấn, lại là con quan nhưng cả ba người đều không ai theo học trường Pháp chính để ra làm quan mà đều đi dạy học với mong muốn góp phần mở mang dân trí. Ngoài việc dạy học, họ còn thông qua tổ chức Tứ dân liên hiệp đoàn để truyền bá sách báo tiến bộ, giúp người nghèo học chữ quốc ngữ, tích cực vận động bỏ hủ tục, dị đoan.

Năm 1929, cả ba người con và Trịnh Khắc Dần, Lê Đắc Tích là con rể, cháu ngoại là Trần Trọng Tự đều tham gia Việt Nam Quốc dân đảng; tích cực hoạt động chống đô hộ Pháp. Đào Văn Thê, Đào Văn Lĩnh trở thành yếu nhân của phong trào yêu nước Hải Phòng, Vĩnh Bảo, chỉ huy hạ huyện lỵ Phụ Dực. Sau vụ này, cả 6 người đều bị kết án tù đầy ra Côn Đảo. Khi ở tù, họ giữ vững khí tiết người cách mạng. Đào Văn Lĩnh, sau nhiều trận đòn tra tấn dã man của kẻ thù đã hi sinh tại Côn Đảo. Còn Đào Văn Thê, trong những năm 1930-1936 bị tù đày, ông đã cùng một số đồng chí khác vượt ngục. Và vào đầu năm 1936, trong chuyến vượt ngục bằng bè, mảng, ông đã hi sinh giữa biển cả xa xôi. Còn Trịnh Khắc Dần trở thành đảng viên Cộng sản khi ở Côn Đảo.

Thống sứ Bắc Kỳ đã trách cứ nghiêm khắc Đào Văn Đạo về việc con cháu ông chống nhà nước bảo hộ, nhưng ông đã dùng lý lẽ bác lại, rồi xin bỏ quan về quê sống cảnh thanh bần cùng dân thôn.

Dân Cổ Am rất kính trọng nhà nho yêu nước tiết tháo Đào Văn Đạo đã có công giáo huấn con cháu giữ được nếp nhà.