DẤU CHÂN CHƯA TÌM THẤY

Trong lịch sử chiến tranh giữ nước của dân tộc, có những cuộc đời đi qua rất ngắn, nhưng để lại một khoảng lặng dài trong lòng người ở lại. Trần Viết Xuân ra đi khi vừa chạm ngưỡng tuổi mười tám - cái tuổi còn nguyên vẹn những ước mơ - và đến nay, phần mộ vẫn chưa tìm thấy. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ, nhưng với gia đình, cuộc tìm kiếm ấy vẫn chưa khép lại. Từ mái nhà giàu truyền thống Trần Viết Xuân sinh năm 1954, tại xã Cẩm Bình, huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Anh là con thứ sáu trong gia đình tám anh em. Cha của anh - ông Trần Viết Vượng là đảng viên, kế toán xã mẫu mực; mẹ là bà Nguyễn Thị Bính - người phụ nữ nông dân tần tảo, cũng đứng trong hàng ngũ của Đảng. Nếp nhà ấy được xây bằng kỷ cương, bằng niềm tin son sắt với cách mạng và bằng sự nhẫn nại của những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó. Là một trong những học sinh khoá đầu của Trường Phổ thông Cấp 3 Cẩm Bình, Trần Viết Xuân trưởng thành giữa những ngày miền Bắc vừa học tập vừa chống chiến tranh phá hoại. Trong không khí ấy, lý tưởng không phải là điều xa vời. Nó hiện diện trong từng buổi sinh hoạt Đoàn, trong lời giảng của thầy cô, trong câu chuyện của cha mẹ về những năm tháng đấu tranh gian khổ.

Tháng 8/1972, khi vừa tròn mười tám tuổi, anh viết đơn tình nguyện nhập ngũ. Cũng trong tháng ấy, anh được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Quyết định lên đường của Xuân không ồn ào, không phô trương. Đó là lựa chọn tự nhiên của một thanh niên lớn lên trong gia đình có truyền thống cách mạng, trong một thời đại mà Tổ quốc đang cần. Đặc biệt hơn, Xuân là người em sinh đôi của anh Trần Viết Dao. Hai anh em cùng cất tiếng khóc chào đời, cùng lớn lên dưới một mái nhà, cùng chia sẻ tuổi thơ và ước mơ. Sợi dây gắn bó ấy, khi chiến tranh chia cắt, trở thành một vết thương âm thầm nhưng sâu thẳm trong lòng người ở lại. Ba tháng quân hành và một đời người Trần Viết Xuân hành quân vào chiến trường miền Nam, thuộc Mặt trận phía Nam (Quân khu 4). Thời điểm ấy, chiến sự vô cùng khốc liệt. Những đoàn quân nối dài ra tiền tuyến, mang theo niềm tin về ngày thống nhất. Chỉ ba tháng sau ngày nhập ngũ, ngày 7/11/1972, người chiến sĩ trẻ đã ngã xuống. Ba tháng - khoảng thời gian quá ngắn so với một đời người. Nhưng trong chiến tranh, độ dài của đời người không được đo bằng năm tháng, mà bằng sự dâng hiến. Có những người kịp đi qua cả cuộc chiến, có những người vừa chạm ngõ chiến trường đã nằm lại. Sự hy sinh không phân biệt thời gian dài hay ngắn, bởi điều quyết định là tấm lòng. Xuân ra đi khi chưa kịp lập gia đình, chưa kịp bước tiếp những dự định của tuổi trẻ. Trang đời anh mở ra rất nhanh và khép lại cũng rất sớm. Song, chính sự ngắn ngủi ấy lại khắc sâu hơn ý nghĩa của lựa chọn: anh đã chọn đi về phía gian khổ, về phía hiểm nguy, để đất nước có ngày bình yên

Nỗi đau chưa có hồi âm Nếu sự hy sinh là nỗi đau lớn nhất, thì việc chưa tìm thấy phần mộ lại là nỗi đau kéo dài theo năm tháng. Sau ngày đất nước thống nhất, gia đình đã nhiều lần lần tìm về vùng đất lửa Quảng Trị - nơi được cho là anh đã ngã xuống. Những chuyến đi ấy không chỉ là hành trình địa lý, mà còn là hành trình của hi vọng. Người anh sinh đôi - ông Trần Viết Dao, mang trong lòng một nỗi niềm khó gọi thành tên. Sinh đôi là cùng một nhịp khởi đầu của sự sống; mất đi một người, như thể một nửa ký ức bị bỏ lại ở chiến trường. Suốt mấy chục năm, ông cùng gia đình xuôi ngược tìm kiếm, mong một lần được biết chính xác nơi em mình yên nghỉ. Đến những năm cuối đời, cha mẹ - ông Vượng và bà Bính dù sức khoẻ suy yếu vẫn canh cánh một tâm nguyện: tìm được mộ con, đưa con về gần gia đình. Ước mong ấy giản dị mà day dứt. Nó không chỉ là nhu cầu tâm linh, mà còn là khát vọng được khép lại một nỗi chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ. Chiến tranh qua đi, làng xóm đổi thay, những lớp người mới lớn lên trong hoà bình. Nhưng ở một góc nhà, bàn thờ vẫn có chỗ dành cho người con thứ sáu chưa tìm thấy hài cốt. Khói hương đều đặn toả bay tại gia đình ở thôn Bình Tiến, xã Cẩm Bình. Sự hiện diện ấy âm thầm nhắc rằng: có những người chưa trở về bằng hình hài, nhưng chưa bao giờ vắng mặt trong ký ức. Có thể, một ngày nào đó, đất sẽ lên tiếng, trả lại cho gia đình một địa chỉ cụ thể của sự hy sinh. Cũng có thể, anh sẽ mãi nằm lại giữa đại ngàn và cỏ cây, hoà vào đất nước mà mình đã chọn để bảo vệ. Nhưng dù trong hình hài hữu hạn hay trong sự vô danh của lòng đất, Trần Viết Xuân vẫn thuộc về quê hương Cẩm Bình - như một phần không thể tách rời của lịch sử làng quê ấy. Cuộc đời anh ngắn, song không hề nhỏ bé. Và cuộc tìm kiếm chưa có hồi âm kia, tự nó đã trở thành một phần của ký ức chiến tranh, nhắc chúng ta hiểu sâu hơn giá trị của hoà bình hôm nay