Đêm ở sân bay Tân Sơn Nhất

Tôi gặp ông Tấn trong một buổi nói chuyện với các cựu chiến binh tại Thành phố Hồ Chí Minh. Ban đầu ông ngồi khá im lặng, chủ yếu nghe những người khác kể chuyện. Đến khi có người nhắc đến những ngày cuối tháng 4 năm 1975, ông mới lên tiếng:

“Ngày ấy tôi ở khu vực Sài Gòn.”

Tôi quay sang hỏi:

“Bác có tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh không?”

Ông gật đầu.

“Có. Và có một đêm ở gần sân bay Tân Sơn Nhất mà đến giờ tôi vẫn nhớ.”

Ông không kể ngay. Một lúc sau ông mới nói:

“Lúc ấy chúng tôi đều biết chiến tranh sắp kết thúc, nhưng chẳng ai biết chính xác ngày nào.”

Đơn vị của ông di chuyển về phía Sài Gòn trong những ngày cuối tháng 4.

“Không khí lúc ấy khác lắm. Người dân cũng biết tình hình đang thay đổi.”

Ông nhớ có một chiến sĩ trẻ tên Hòa.

“Hòa quê Thanh Hóa, mới ngoài hai mươi.”

Hòa rất ít nói.

Một tối, trong lúc đơn vị tạm dừng, Hòa ngồi cạnh ông.

Cậu hỏi:

“Anh Tấn.”

“Ừ?”

“Bao giờ mình được về nhà?”

Ông Tấn cười:

“Chắc sắp rồi.”

Hòa hỏi tiếp:

“Thật không anh?”

Ông đáp:

“Thật.”

Nhưng sau ông bảo với tôi:

“Lúc ấy tôi nói thế thôi, chứ mình cũng đâu biết.”

Hai ngày sau, tình hình diễn biến rất nhanh, đơn vị nhận lệnh tiếp tục tiến về phía Sài Gòn. Tiếng súng vẫn còn nhưng cảm giác của mọi người đã khác.

“Chúng tôi đều cảm nhận được rằng chiến tranh đang đi đến những ngày cuối cùng.”

Rạng sáng một ngày cuối tháng 4, ông Tấn nghe tin chiến sự đã thay đổi hoàn toàn.

“Lúc ấy nhiều anh em không nói gì. Chỉ ngồi với nhau. Có người cười, có người khóc, có người lấy thư nhà ra đọc".

Hòa tìm ông.

“Anh Tấn.”

“Gì?”

“Thế là được về thật rồi phải không anh?”

Ông nhìn Hòa.

Lần này ông không trả lời ngay. Ông chỉ gật đầu.

“Ừ. Được về rồi.”

Hòa cười rất tươi. Đó là lần đầu tiên ông Tấn thấy người lính trẻ ấy cười như một đứa trẻ. Sau đó, đơn vị tiếp tục làm nhiệm vụ., Hòa sống sót, ông Tấn cũng trở về. Sau chiến tranh, hai người mất liên lạc nhiều năm, mãi đến một lần tình cờ gặp lại, họ mới nhận ra nhau.

“Thấy nhau, câu đầu tiên nó hỏi tôi vẫn là…”

Ông Tấn bật cười.

“‘Anh còn nhớ câu hỏi năm xưa không?’”

Tôi hỏi:

“Bác trả lời thế nào?”

Ông nói:

“Tôi bảo nhớ.”

Hòa cười:

“May mà anh nói đúng.”

Cả hai cùng cười. Ông Tấn kể đến đây thì im lặng.

Tôi hỏi:

“Sau này bác còn gặp bác Hòa không?”

Ông gật đầu.

“Có. Vài lần, giờ thì già cả rồi.”

Ông cười.

“Ngày trước hai thằng ngồi trong chiến trường hỏi bao giờ được về. Bây giờ gặp nhau lại hỏi nhau đau lưng chưa, huyết áp thế nào.”

Cả bàn cười, không khí bỗng nhẹ đi.

Tôi hỏi ông:

“Điều gì khiến bác nhớ nhất về tháng 4 năm 1975?”

Ông không trả lời về chiến thắng. Ông nói:

“Cảm giác lần đầu tiên mình biết ngày mai sẽ không phải đánh nhau nữa.”

Rồi ông nói:

“Cháu biết không, với người đã sống nhiều năm trong chiến tranh, bình yên ban đầu rất lạ.”

“Lạ thế nào ạ?”

“Đêm xuống mà không phải nghe ngóng tiếng máy bay.”

“Ngủ mà không phải nghĩ sáng mai có còn nguyên vị trí không.”

“Đi trên đường mà không phải cúi xuống tránh pháo.”

Ông nhìn ra phía trước.

“Những điều ấy với người trẻ bây giờ bình thường. Với chúng tôi ngày ấy, nó quý lắm.”

Tôi hỏi ông có còn nhớ câu hỏi của Hòa không.

Ông gật đầu:

“Nhớ.”

“Bao giờ được về nhà?”

Ông cười:

“Có lẽ đó là câu hỏi mà rất nhiều người lính thời ấy từng hỏi.”

Tôi hỏi:

“Và câu trả lời?”

Ông nhìn tôi rồi nói:

“Cuối cùng chúng tôi cũng được về.”

Ông ngừng một chút.

“Nhưng không phải ai cũng được.”

Câu nói ấy khiến cả bàn im lặng, tôi không hỏi thêm. Trên đường về, tôi nghĩ về cuộc trò chuyện với ông Tấn. Chiến tranh thường được nhớ bằng những trận đánh, những chiến dịch và những con số. Nhưng với một người lính đã đi qua chiến tranh, ký ức đôi khi chỉ bắt đầu từ một câu hỏi rất đơn giản của một chàng trai hai mươi tuổi:

“Bao giờ mình được về nhà?”

Và điều may mắn nhất đối với những người còn sống là một ngày nào đó, họ thực sự có thể trả lời:

“Về được rồi.”