Di tích lịch sử hang Nà Mò, thôn Liên Kết, xã Hiệp Lực, tỉnh Thái Nguyên (di tích lịch sử Quốc gia)
Trong đợt điều tra khảo sát khảo cổ học tại một số xã thuộc huyện Ngân Sơn cũ, cán bộ Viện Khảo cổ học và Bảo tàng tỉnh Bắc Kạn đã phát hiện một số dấu tích củathời tiền sử tại hang Nà Mò, thôn Liên Kết, xã Hiệp Lực, tỉnh Thái Nguyên
Đây là phát hiện có ý nghĩa đối với việc nghiên cứu thời tiền sử ở Bắc Kạn nói riêng và Việt Nam nói chung.
Hang Nà Mò thuộc địa phận thôn Liên Kết, xã Hiệp Lực, tỉnh Thái Nguyên.Hang Nà Mò – theo tiếng địa phương có nghĩa là ruộng bò. Đây là một hang lớn nằm trênsườn dãy núi đá vôi, hang cao khoảng 15m so với chân núi.
Cửa hang hình vòm lớn quay về hướng Tây chếch Bắc, trông xuống một thung lũng rộng lớn có một con suốichảy qua. Bề mặt hang khá bằng phẳng rộng gần 500m2. Phần lớn diện tích lònghang đều nhận được ánh sáng tự nhiên, thuận lợi cho người cư trú.
Tại khu vựcgần cửa hang, đoàn khảo sát đã tiến hành đào thám sát một hố rộng 2,5m2. Kết quảkhảo sát bước đầu cho thấy, dấu tích của người nguyên thuỷ tìm thấy chủ yếu ởkhu vực giữ hang.
Tầng văn hoá dày khoảng 1,2m đã có dấu lớp văn hoá bị xâm hại.Tầng văn hoá có độ kết cấu khá mềm, được hình thành bởi đất sét trong hang đá cómàu xám sẫm, xen lẫn vỏ nhuyễn thể sống, suối và di vật khảo cổ.
Đoàn cũng đãphát hiện hàng chục di vật khảo cổ chủ yếu là đồ đá. Qua mặt cắt địa tầng chothấy di tích có hai tầng văn hoá phát triển trực tiếp lên nhau, không có lớpphân cách.
Đó là lớp văn hoá sớm nằm ở phía dưới dày gần 1mét, chứa nhiều côngcụ lao động như công cụ chặt đập, công cụ nạo cắt, cuốc tay, đá nguyên liệu.
Tấtcả đều được chế tác từ những viên cuội ở sông suối và bằng kỹ thuật ghè đẽo thôsơ. Loại hình công cụ này mang đặc trưng công cụ văn hoá Hoà Bình muộn như côngcụ rìu ngắn, công cụ hình bầu dục.
Trong lớp văn hoá muộn dày gần 20cm nằm ở bêntrên, ngoài những công cụ đá cuội ghè đẽo đã tìm thấy đồ gốm thô dày nguyên thuỷđược nặn bằng tay, độ nung thấp, bên ngoài có trang trí hoa văn.
Hầu hết các lớp văn hoá đều tìm thấy dếu vết của bếp lửa, với lớp than tro dầy,đất đỏ cháy. Trong các lớp văn hoá tìm thấy khối lượng lớn xương răng động vậtvà vỏ nhuyễn thể sông suối như ốc, trai, trùng trục. Đó chính là tàn tích thứcăn của người tiền sử bỏ lại.
Đáng chú ý là đã tìm thấy dấu vết cháy và vết chặttrên những đoạn xương ống, chứng tỏ người nguyên thuỷ đã phân chia con thú sănđược thành nhiều phần và nướng chúng trên lửa.
Việc tìm thấy nhiều chầy nghiềnvà những dấu tích còn lại cho thấy săn bắn, hái lượm chiếm vị trí đặc biệt quantrọng trong phương thức tìm kiếm nguồn thức ăn của người nguyên thuỷ nơi đây.
Sựcó mặt của nhiều đá cuội nguyên liệu, phác vật đá và mảnh tước ở đây cũng chứngtỏ quá trình gia công công cụ được tiến hành tại chỗ.
Ngoài ra đoàn cũng đã tìmthấy loại thổ hoàng là thứ đá khoáng chất màu đỏ, thường được người nguyên thuỷnghiền thành bột hoà với nước bôi lên người để trang trí.
Đặc biệt khảo sát bướcđầu cũng đã phát hiện được một ngôi mộ ở vị trí sâu nhất của tầng văn hóa. Mộđược đánh dấu bằng 3 tảng đá xếp cạnh nhau. Xương cốt chủ nhân ngôi mộ được xếpthành một cụm, có chôn kèm theo một công cụ đá, không tìm thấy hộp sọ. Toàn bộxương có dấu vết nhuộm mầu đỏ của thổ hoàng. Đây là ngôi mộ cải táng.
Theo Phó Giáo sư, tiến sĩ Trình Năng Chung, trưởng đoàn khảo sát cho biết, dựavào kết cấu trầm tích địa tầng văn hoá, hang Nà Mò là một di tích cư trú củanhiều thế hệ cư dân nguyên thuỷ.
Lớp cư trú sớm nhất thuộc cư dân văn hoá Hoà Bình muộn, có niên đại cách ngày nay khoảng 6000- 7000 năm, lớp cư trú muộnthuộc giai đoạn hậu kỳ đá mới- sơ kỳ kim khí có niên đại cách ngày nay khoảng 4000 năm.
Đây là phát hiện khảo cổ học quan trọng, đóng góp những nhận thức mới vào việcnghiên cứu thời tiền sử ở Bắc Kạn nói riêng và Việt Nam nói chung.
Phó Giáo sư,Tiến sĩ Trình Năng Chung cũng cho biết thêm, hiện nay công việc nghiên cứu kỹ ditích này vẫn đang được tiến hành và di chỉ này sẽ được khai quật lớn trong thờigian tới./.
Nguồn: Bắc Kạn: Phát hiện dấu tích thời tiền sử ở Ngân Sơn | Vietnam+ (VietnamPlus)
