DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐỀN THỜ ĐỘI CẤN – DẤU ẤN HÀO HÙNG CỦA CUỘC KHỞI NGHĨA THÁI NGUYÊN NĂM 1917

DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA ĐỀN THỜ ĐỘI CẤN – DẤU ẤN HÀO HÙNG CỦA CUỘC KHỞI NGHĨA THÁI NGUYÊN NĂM 1917

Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 do Đội Cấn lãnh đạo là một trong những sự kiện tiêu biểu, thể hiện tinh thần yêu nước và ý chí quật cường của Nhân dân ta đầu thế kỷ XX. Trải qua hơn một thế kỷ, những giá trị lịch sử, tinh thần to lớn của cuộc khởi nghĩa vẫn được gìn giữ, tôn vinh thông qua Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ Đội Cấn tại tỉnh Thái Nguyên.

Đội Cấn – Người lãnh tụ của cuộc khởi nghĩa oanh liệt

Đội Cấn, tức Trịnh Văn Cấn, tên khai sinh là Trịnh Văn Đạt (1881–1918), quê tại làng Yên Nhiên (nay thuộc xã Vũ Di, huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc). Sinh ra trong hoàn cảnh đất nước bị thực dân Pháp xâm lược, ông sớm hun đúc lòng yêu nước và tinh thần căm thù giặc. Cha ông là Trịnh Văn Đoan – người từng hưởng ứng phong trào Cần Vương chống Pháp.

Từ năm 1910, ông bị bắt đi lính khố xanh và đồn trú tại Thái Nguyên. Trong thời gian này, ông từng bị buộc tham gia đàn áp nghĩa quân Yên Thế. Khi giữ chức Đội trưởng đội lính khố xanh tại tỉnh lỵ Thái Nguyên, ông được gọi là Đội Cấn (viên đội Nhất, “số lính 71”).

Trước thời điểm khởi nghĩa, tại nhà lao Thái Nguyên có 211 tù nhân, phần lớn là những chiến sĩ yêu nước thuộc các phong trào Đông Du, Đông Kinh Nghĩa Thục, khởi nghĩa Yên Thế… Đặc biệt, thực dân Pháp đang giam giữ nhà yêu nước Lương Ngọc Quyến, Ủy viên Quân vụ của Việt Nam Quang phục hội do Phan Bội Châu đứng đầu.

Với tinh thần yêu nước sâu sắc, Đội Cấn đã bí mật liên hệ với các tù chính trị, tập hợp những binh lính được giác ngộ. Mối liên kết giữa Đội Cấn và Lương Ngọc Quyến dần được thiết lập chặt chẽ, tạo tiền đề cho quyết định phát động khởi nghĩa.

Đêm 30 rạng sáng 31/8/1917, cuộc khởi nghĩa chính thức nổ ra. Nghĩa quân nhanh chóng chiếm tỉnh lỵ Thái Nguyên, giải phóng tù chính trị, phát đi lời hịch kêu gọi Nhân dân tham gia đánh đuổi thực dân Pháp. Nghĩa quân tuyên bố quốc hiệu là “Đại Hùng”, quốc kỳ là lá cờ nền vàng có năm ngôi sao đỏ.

Trước sự kiện này, thực dân Pháp đã huy động hơn 3.800 quân để đàn áp. Nghĩa quân chiến đấu kiên cường suốt hơn sáu tháng trên địa bàn sáu tỉnh miền Bắc. Quyết không để rơi vào tay giặc, ngày 5/1/1918, Đội Cấn đã anh dũng tự sát tại núi Pháo, xã Cù Vân, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.

Cuộc khởi nghĩa tuy thất bại nhưng đã làm rung chuyển chính quyền thực dân ở Đông Dương và gây tiếng vang lớn trong dư luận Pháp cũng như quốc tế. Sự kiện đã viết thêm một trang sử vàng oanh liệt trong lịch sử chống thực dân Pháp của dân tộc Việt Nam.

Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ Đội Cấn

Để tưởng nhớ công lao của Đội Cấn và các nghĩa quân, Nhân dân Thái Nguyên đã dựng đền thờ ông từ trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945. Đền nằm trên đồi, trong khuôn viên Đài tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tỉnh Thái Nguyên, trên đường Phủ Liễn, phường Phan Đình Phùng, tỉnh Thái Nguyên.

Trong kháng chiến chống Pháp, ngôi đền bị san phẳng. Năm 2002, tỉnh Thái Nguyên đã tiến hành trùng tu, xây dựng lại công trình. Đền được làm bằng gỗ lim, lợp ngói mũi truyền thống, mang dáng vẻ trang nghiêm, bề thế. Ở đầu lối lên đền là tấm bia lớn ghi thân thế, sự nghiệp của anh hùng Đội Cấn. Trước cửa đền đặt bia đá khắc trích đoạn Tuyên ngôn Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917, góp phần tái hiện khí thế hào hùng của một thời đấu tranh.

Đền thờ Đội Cấn cùng các địa điểm liên quan đến cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 đã được xếp hạng Di tích lịch sử cấp Quốc gia năm 1997. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, tri ân tiền nhân mà còn là địa chỉ đỏ trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng cho cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân.

Di tích lịch sử Đền thờ Đội Cấn hôm nay là biểu tượng của truyền thống yêu nước, tinh thần bất khuất và ý chí kiên cường của Nhân dân các dân tộc tỉnh Thái Nguyên. Những giá trị lịch sử từ cuộc Khởi nghĩa năm 1917 sẽ mãi là nguồn động viên to lớn, tiếp thêm niềm tin và sức mạnh cho các thế hệ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.