Diễn biến Trận Đèo Giàng ngày 12-12-1947 (đăng trên Báo Sự thật số 92 ngày 1-5-1948):
Đây là trận lớn mở đầu cho những trận đánh ngày càng quyết liệt trên đường Bắc Kan - Cao Bằng: trận phục kích của Trung đoàn Thủ Đô tại Đèo Giàng.
Bộ đội Thủ đô đã làm lại một trận Bông Lau trên đường số 3.Ngày 10 -12 - 47 bộ đội kéo đến đầu đường cái và trinh sát viên đi quan sát địa hình, kế hoạch ấn định xong ngày 12 xuất phát đến vị tríĐây là Đèo Giàng, cây số 187 và 188 giữa Phủ Thông và Nà Phặc, trên lưng dốc về phía Nà Phặc, đường cái lượn vênh lên trên sườn một dãy núi đất cao đến 1000 thước, rừng kín rậm và vun vút những cây to cao. Cũng ở quãng này, ngày 4 và ngày 8 hai lần ta đã đón đánh xe địch, kết quả ít ỏi vì những lần ấy, quân ta không nhiều.Bốn trung đội chia làm 20 tổ nấp trong rừng rậm, 2 đêm 2 ngày, ăn ngủ bên cạnh súng, gió rét rợn gáy và vắt bíu cả vào chân, vào người. 9 giờ sáng, 3 chiếc xe díp (Jeep) chở hai trung đội phóng lên dốc. Ta để cho qua, 13 phút sau, tiếng rầm rầm đổ trên đường mỗi lúc một gần. Giây (dây) báo hiệu chạy qua các tổ 1 lần. Chuẩn bị giật lần nữa, địch đã từ từ đi vào trận địa phục kích, 22 chiếc xe vừa díp, vừa chiến xa, vừa xe vận tải đi làm ba đoạn. Mooc-chê 60, đại bác 37, liên thanh 12,7, bờ-ren, tôm -sơn, các bin diễu qua như khêu gợi.Chiếc xe díp cuối cùng đã đến trước tổ đầu tiên, lựu đạn nổ. Súng trong rừng rậm cách 5 thước bắn ra, liên thanh ta hạ cháy 3 xe địch, xác địch theo nhau rụng xuống, một tên trung úy chết ngay tại chỗ, những đứa chạy trốn đâm vào luồng đạn của ta. Lựu đạn nổ tới tấp trên các xe, người ta đặt mồi lửa vào các xe, người ta bổ cuốc vào các xe như bổ củi, người ta lao đạn đại bác 75 ly, mooc-chê 60. Hai đồng chí Thái và Kiên xông vào cướp được khẩu súng máy nặng Bờ- rao-ninh (browning). Một tên trung úy vừa bị bắn vào giữa ngực. Người ta tha chết cho tên thầy thuốc đội mũ Hồng thập tự ngồi cạnh nó. Trong 10 phút, tiếng nổ liên tiếp và lửa cháy rừng rực, lũ địch hoảng hốt bị động:Những khẩu 12,7 của địch đã nổ, toán xe đầu của địch đánh quật lại, những tổ cuối cùng phải dàn thành thước thợ, phải chống giữ hai mặt, địch quay ngang những xe bị phá đó làm hướng ngại lũy nấp bắn. Ở cuối trận địa người ta vẫn tiếp tục phá xe. Lần lượt, tiếp viện của địch ở Nà Phặc và Phủ Thông cùng đến, quân ta bị đánh hai mặt. Địch hoảng hốt gào lên, chúng vừa đẩy xe vừa tiến bắn, hỏa lực của chúng ngày càng phóng ra mạnh. Ta đánh cầm cự để rút lui, 17 xe bị phá, địch để lại 8 xác xe bị cháy hẳn, còn chiếc nọ kèm chiếc kia kéo về Phủ Thông.Một trận phục kích không địa lôi, đánh địch bất ngờ lấy được một khẩu liên thanh nặng, ít quân nhu, phá 1 máy vô tuyến điện, 17 xe, giết được 2 trung úy và 60 tên lính, thu được hai triệu bạc Đông-dương. Kết quả sẽ nhiều hơn thế nữa nếu biết ra lệnh xung phong kịp thời trong 10 phút đầu khi địch còn bối rối và ta hoàn toàn làm, chủ tình thế.Và đêm hôm ấy, địch có 1 trung đội ở lại đèo giữ đống xác xe bị hủy, ta không biết tập trung để tiêu diệt, đáng tiếc kế hoạch tỉ mỉ, thi hành hăng hái và đúng nhưng kém sáng kiến để phát triển những thắng lợi đầu tiên.




