Đồng chí Mai Thị Lựu: Nữ chiến sĩ kiên trung và ngọn cờ của phong trào phụ nữ Sài Gòn - Chợ Lớn
Sinh ra tại Nghệ An, đồng chí Mai Thị Lựu (1900 - 1984) đã dành trọn cuộc đời cho cách mạng, trải qua nhiều chốn lao tù và hiểm nguy từ miền Trung, sang Lào đến Sài Gòn. Bà là biểu tượng của sự hy sinh thầm lặng, một lòng chăm lo cho phong trào phụ nữ, công nhân và tần tảo nuôi dưỡng gia đình của các đồng chí bị địch bắt.
Sớm giác ngộ lý tưởng và những gian truân đầu tiên
Đồng chí Mai Thị Lựu (tức Ba Yêm) sinh năm 1900 tại xã Song Lộc, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An trong một gia đình thợ mộc, tiểu thương giàu truyền thống yêu nước.
Năm 1920, bà kết hôn với ông Hoàng Đức Bình (đảng viên Tân Việt Cách mạng Đảng) và cùng làm nghề thợ may để kiếm sống.
Tháng 6/1930, bà vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam, làm nhiệm vụ giao liên cho Xứ ủy. Ngày 01/8/1930, khi chồng bị bắt trong một cuộc biểu tình, bà cũng bị chỉ điểm và bắt giam nhưng sớm được tổ chức giải thoát.
Năm 1932, khi cơ sở Đảng bị lộ, bà lặn lội vào Liên khu 5 (Bình Định) tiếp tục xây dựng cơ sở cách mạng, bám trụ tổ chức thăm nuôi những chiến sĩ bị tù đày và hỗ trợ phong trào công nhân.
Băng rừng sang Lào và bám rễ cùng công nhân Ba Son
Giai đoạn 1936 - 1937, bà tích cực gây dựng phong trào Đông Dương đại hội và vận động đình công. Tháng 5/1937, bà được cử sang Lào để xây dựng cơ sở Đảng trong giới Việt kiều.
Không có giấy tờ xuất ngoại, bà phải len lỏi qua rừng núi, sáng tạo cách làm món nem chả đem bán tại các trại cưa để tiếp cận, tuyên truyền cách mạng. Dù hay tin mẹ ốm nặng và qua đời, bà nén đau thương, cùng các chị em mở hiệu may và quán cơm tại Xiengkhouang để bám trụ hoàn thành nhiệm vụ.
Năm 1940, bà trở về Sài Gòn hoạt động, bí mật móc nối với công nhân nhà máy Ba Son, gần gũi chăm lo đời sống và vận động công nhân đấu tranh.
Năm 1943, bà bị địch bắt và tra tấn dã man nhưng vẫn giữ vững khí tiết, buộc chúng phải trả tự do sau 3 tháng giam cầm vì không khai thác được gì.
Người thủ lĩnh phong trào phụ nữ và điểm tựa của những người đồng chí
Năm 1946 - 1947, bà giữ chức Hội trưởng Hội Phụ nữ Cứu quốc Sài Gòn - Chợ Lớn, chăm lo đời sống chị em và củng cố phong trào phụ nữ.
Cùng năm 1947, từ lời đề nghị của các đồng chí lãnh đạo, bà chuyển sang hoạt động tại Đảng đoàn tổ chức tiểu thương tiểu chủ (sau là Công thương Liên đoàn Sài Gòn - Chợ Lớn). Không chỉ dùng nhà mình làm cơ sở, bà còn tần tảo nấu cao bán lấy tiền chăm sóc cho con cái của các đồng chí bị địch bắt.
Dù mang bạo bệnh từ năm 1951, bà vẫn cố gắng bám trụ, sản xuất làm bình phong cho các đồng chí khác hoạt động. Năm 1956, cơ sở lộ, bà được điều sang Campuchia nhưng do sốt rét suy kiệt nên được tổ chức đưa ra Bắc chữa trị.
Sau ngày thống nhất đất nước, bà trở lại Thành phố Hồ Chí Minh công tác tại Thành hội Liên hiệp Phụ nữ và qua đời năm 1984 (có tài liệu ghi năm 1983).
Để ghi nhận công lao của người phụ nữ cộng sản gan dạ, giành cả cuộc đời phụng sự cho cách mạng, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh đã quyết định đặt tên bà cho một con đường ở phường Đa Kao, Quận 1.
