Đồng chí Nguyễn Hữu Dụng: Từ người quản lý báo Notre Voix đến vị Thứ trưởng tận hiến vì nền giáo dục cách mạng
Trong suốt 70 năm hoạt động cách mạng, đồng chí Nguyễn Hữu Dụng (1917 - 2006) đã để lại dấu ấn sâu đậm trên cả mặt trận thanh vận, tuyên huấn và đặc biệt là giáo dục. Dù mang bạo bệnh, ở tuổi 48 ông vẫn vượt Trường Sơn vào Nam, góp công lớn xây dựng nền giáo dục cách mạng miền Nam và sau này trở thành Thứ trưởng Bộ Giáo dục.
Từ mái trường Thăng Long đến những ngày đầu khởi nghĩa
Đồng chí Nguyễn Hữu Dụng sinh năm 1917 trong một gia đình nhà Nho yêu nước tại làng Trung Cần (nay là xã Nam Trung), huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An.
Năm 1936, khi ra Hà Nội học tại Trường Trung học tư thục Thăng Long, ông vừa học vừa dạy tư kiếm sống và có cơ hội tiếp xúc với các thầy giáo Hoàng Minh Giám, Võ Nguyên Giáp.
Được đồng chí Phan Bôi (Hoàng Hữu Nam) giác ngộ, ông gia nhập nhóm thanh niên cộng sản và được giao nhiệm vụ quản lý báo Notre voix – tờ báo tiếng Pháp phát hành công khai của Xứ ủy Bắc Kỳ. Việc đảm nhận công tác nhận bài, biên tập, in ấn và tài chính cho tờ báo đã đưa ông bước vào con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp.
Từ năm 1943 đến 1945, để tránh sự theo dõi của mật thám, ông chuyển vào Sài Gòn - Gia Định hoạt động bí mật. Tháng 6/1945, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và trực tiếp tham gia khởi nghĩa giành chính quyền tại đây.
Đặt nền móng cho nền giáo dục cách mạng
Sau Cách mạng tháng Tám, ông được Trung ương điều động lên Chiến khu Việt Bắc, đảm nhận các chức vụ: Trưởng Ban Tuyên huấn, Thường vụ Trung ương Đoàn, Ủy viên Ban Thanh vận Trung ương Đảng kiêm Tổng biên tập báo Trung ương Đoàn.
Gần 10 năm (1951 - 1959), ông giữ chức Giám đốc Nha Giáo dục Việt Bắc, bám đất xây dựng sự nghiệp giáo dục ở vùng liên khu rộng lớn.
Từ 1959 đến 1964, công tác tại Hà Nội với vai trò Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (cấp 1, 2, 3), ông có nhiều đóng góp trong việc xây dựng sách giáo khoa và đặc biệt là tổng kết, nhân rộng mô hình trường Bắc Lý.
Vượt Trường Sơn gieo chữ giữa mưa bom bão đạn
Năm 1964, khi đã 48 tuổi và có tiền sử bệnh phổi, ông vẫn xung phong vượt Trường Sơn vào tăng cường cho chiến trường miền Nam.
Từ năm 1964 đến 1971, ông là Trưởng Tiểu ban Giáo dục (thường gọi là B3), Ủy viên Ban Tuyên huấn Trung ương Cục. Dưới sự lãnh đạo của ông, công tác giáo dục được triển khai ở cả vùng giải phóng, vùng tranh chấp và vùng bị tạm chiếm, góp phần đào tạo nguồn nhân lực quan trọng cho cuộc kháng chiến.
Đầu năm 1971, ông được điều về chiến trường T4 (Sài Gòn - Gia Định), giữ chức Chánh Văn phòng Khu ủy kiêm Trưởng Ban Trí vận - Mặt trận của Thành ủy. Sát cánh cùng đồng chí Nguyễn Văn Linh, ông trực tiếp chỉ đạo phong trào đấu tranh của đội ngũ trí thức, giáo chức và sinh viên, học sinh toàn thành phố.
Tiếp tục kiến thiết và thực hiện nghĩa vụ quốc tế
Tháng 4/1975, ông làm Trưởng ban lãnh đạo Đoàn 4 tiếp quản toàn ngành giáo dục miền Nam và trực tiếp làm Viện trưởng Viện Đại học Sài Gòn.
Cuối năm 1976, ông được cử làm Thứ trưởng Bộ Giáo dục, phụ trách các tỉnh từ Quảng Trị trở vào.
Năm 1979, ông mang trọng trách Trưởng đoàn giáo dục giúp xây dựng Bộ Giáo dục Campuchia của Chính phủ Nhân dân Cách mạng Campuchia. Sau hai năm hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quốc tế, ông trở lại Hà Nội làm Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục cho đến lúc nghỉ hưu năm 1982.
Đồng chí qua đời ngày 23/10/2006 tại Hà Nội, thọ 90 tuổi.
Cả cuộc đời 70 năm cống hiến bền bỉ, sáng tạo của ông đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng những phần thưởng cao quý nhất: Huân chương Độc lập hạng Nhất, hạng Ba; hai Huân chương Lao động hạng Ba; Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất; Huân chương Hữu nghị của Chính phủ Campuchia....
