Đồng chí Nông Văn Lạc - Người góp lửa cho Cách mạng Tháng Tám ở Bắc Kạn

Đồng chí Nông Văn Lạc - Người góp lửa cho Cách mạng Tháng Tám ở Bắc Kạn

Trong dòng chảy sôi sục của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, những địa danh như Hà Nội, Huế, Sài Gòn thường được nhắc đến như những biểu tượng lớn của ngày khởi nghĩa. Nhưng ở Chiến khu Việt Bắc, cùng với Thái Nguyên, tại tỉnh Bắc Kạn nhỏ bé, cũng đã có những con người bình dị góp phần tạo nên chiến thắng. Đồng chí Nông Văn Lạc là một nhân vật tiêu biểu – người đã cùng nhân dân tỉnh Bắc Kạn cũ, mảnh đất nay là một phần của tỉnh Thái Nguyên – vùng lên giành chính quyền cách mạng, làm nên trang sử oanh liệt của quê hương. Từ người nông dân mù chữ đến chiến sĩ cách mạng kiên trung Đồng chí Nông Văn Lạc sinh năm 1914 tại xóm Phai Khắt, xã Tam Kim, huyện Nguyên Bình (nay là xã Tam Kim, tỉnh Cao Bằng). Tên khai sinh là Nông Văn Phùng, bí danh là Tán Thuật. Là người dân tộc Tày, sinh ra trong một gia đình nghèo nên không biết chữ cho đến khi bước chân vào cách mạng. Cuộc đời ông là một minh chứng sống động cho sự chuyển mình của con người trước ánh sáng của lý tưởng cách mạng.

Năm 1941, ông bắt đầu hoạt động trong tổ chức Việt Minh tại Cao Bằng. Dưới sự chỉ đạo và dìu dắt của đồng chí Võ Nguyên Giáp – khi ấy còn đang trực tiếp xây dựng cơ sở cách mạng – đồng chí Nông Văn Lạc dần trở thành cánh tay phải của cách mạng vùng rừng núi. Nhà ông từng là nơi hội họp, nuôi giấu cán bộ, sau bị địch chiếm làm đồn Phai Khắt.

Trong hồi ký “Từ nhân dân mà ra”, Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng kể lại khoảnh khắc kết nạp ông vào Đảng tại một gốc cây giữa rừng sâu. Sau buổi lễ, ông đã chạy xuống khe núi, múa tít hai ống nứa như thể trút hết niềm vui và xúc động – hình ảnh đầy cảm xúc của một con người bình dị lần đầu chạm vào ánh sáng của lý tưởng cách mạng. Vai trò chủ chốt trong Cách mạng Tháng Tám tại Bắc Kạn Tháng 1-1944, Ban Cán sự Đảng tỉnh Bắc Kạn được thành lập. Cùng với đó, Tỉnh ủy lâm thời được thành lập gồm 3 đồng chí: Nông Văn Lạc, Dương Mạc Hiếu và Tùng Vân; Tỉnh bộ Việt Minh Bắc Kạn được thành lập gồm 3 đồng chí: Đồng Văn Bằng (Chủ nhiệm), Doanh Hằng và Nông Công Tú. Đồng chí Nông Văn Lạc là một trong ba cán bộ chủ chốt đầu tiên của Tỉnh ủy lâm thời, ông bắt đầu hành trình xây dựng phong trào cách mạng tại tỉnh miền núi này – nơi còn vô vàn khó khăn về tổ chức, nhận thức quần chúng và cơ sở vật chất.

Tháng 5-1945, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh trên đường từ Pác Bó đến Tân Trào, ông là một trong những người được giao nhiệm vụ đón và hộ tống Bác qua đất Bắc Kạn. Hồi ký “Ánh sáng đây rồi” của ông đã ghi lại nhiều câu chuyện cảm động về sự giản dị, gần gũi và tài thao lược của vị lãnh tụ kính yêu trong những ngày đầu chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa. Trung tuần tháng 8-1945, ngay khi nhận tin quân Nhật đầu hàng, nhận rõ thời cơ thuận lợi, thực hiện sự chỉ đạo của Trung ương Đảng, Tổng bộ Việt Minh và Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn, các lực lượng cách mạng trong phạm vi toàn tỉnh nhanh chóng nổi dậy. Tại Bắc Kạn, nhiều cứ điểm đồn trú của quân Nhật bị lực lượng cách mạng bao vây, uy hiếp, lâm vào tình trạng thiếu lương thực, hao hụt vũ khí. Tinh thần sĩ quan và binh lính Nhật hoang mang, lo sợ, buộc phải rời bỏ các địa điểm nhỏ lẻ, co cụm về thị xã để bảo toàn lực lượng. Nhận thấy thời cơ đã đến, đồng chí Nông Văn Lạc cùng các lực lượng vũ trang và tổ chức Việt Minh đã lập kế hoạch giành chính quyền trên toàn tỉnh.

Ngày 11/8/1945, tại Píc Cáy (Mỹ Phương, Chợ Rã), Tỉnh ủy Bắc Kạn triệu tập Hội nghị cán bộ quân chính bàn biện pháp tiến công tiêu diệt quân phát xít, giải phóng thị xã. Tuy nhiên, lực lượng bảo an ở Lanh Chang (xã Lục Bình, huyện Bạch Thông cũ nay là xã Phủ Thông) do Đội Ngọc chỉ huy tìm cách đánh úp, hội nghị hoãn lại. Thoát chết trong vụ tập kích trên, ông Nông Văn Lạc kể lại: “…Một buổi trưa tôi lên Píc Cáy, một bản Dao trên núi Cứu Quốc, gặp đồng chí Xích Thắng (Dương Mạc Thạch - Chính trị viên đầu tiên của Đội Việt Nam Tuyên truyền giải phóng quân) và cụ Chánh Chúng đang ăn cơm. Cơm xong, trao đổi công việc, rồi đồng chí Xích Thắng bảo ở lại ngủ. Đến sáng, chưa dậy đã nghe chủ nhà báo gọi: Có người dưới làng lên bảo đưa đường sang Cốc Ngỏa – một trạm giao thông liên lạc của ta ở đấy. Tôi ra theo, lấy bộ quần áo còn phơi ở ngoài. Nhìn lố nhố người dưới bờ đá, toàn màu vàng. Không xong rồi, tôi quay vào, xách túi tài liệu và khẩu súng ngắn. Rồi người chạy trước, người ra sau, mỗi người một ngả. Tiếng súng nổ chan chát, văng vào đá, xuyên mái nhà, bay qua đầu, qua mang tai: veo veo, xoẹt xoẹt, chiu chiu… Tôi lao xuống thấp theo cách đã học ở lớp quân sự bảy ngày. Tôi ngã xuống cái vực đá sâu. Thấy người choáng váng, tỉnh lại, lê chân không được, quần đầu gối rách, máu chảy. Tưởng bị đạn, sau biết chỉ va vào đá chảy máu…”.Để tránh đổ máu không cần thiết, Ban Chỉ huy đơn vị Quân giải phóng đồng ý thương thuyết với chỉ huy quân Nhật đang chiếm đóng tại Bắc Kạn. Ngày 19/8/1945, đại diện Quân giải phóng là đồng chí Thu Sơn, Hải Phong và đại diện quân đội Nhật gặp nhau tại sân bay thị xã. Phía Việt Minh nói rõ chính sách nhân đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương trong trường hợp kẻ bại trận không can thiệp vào công việc nội bộ của cách mạng Việt Nam, yêu cầu quân Nhật giao nộp vũ khí… Phía Nhật hứa không can thiệp vào công việc nội bộ của Việt Minh, chấp nhận yêu cầu của Việt Minh; phía Việt Minh đồng ý cấp cho quân Nhật lương thực, thực phẩm và dừng tấn công nếu họ chịu rút ngay toàn bộ lính về Hà Nội.

Tên quan Nhật nói: sẽ nộp võ khí và đồ đạc lấy được của Pháp. Còn võ khí của quân Nhật, theo lệnh Nhật Hoàng, sẽ nộp cho nơi được quy định, nộp ở đây chưa được. Còn điều thứ hai sẽ mời các ông đi kiểm tra kho tàng và các cơ quan công sở bên hành chính. Việc này chúng tôi giao cho ông chánh án Phụng người địa phương trực tiếp với các ông. Điều thứ ba nói về việc rút quân thì tên quan Nhật trình bày: quân Nhật đóng còn rất đông, nếu các ông đưa quân vào ngay là xảy ra xô xát. Chúng tôi muốn rút nhanh, nhưng hiện còn quân đang trên đường đi từ Nguyên Bình về đây, bị quân các ông đón đánh, phải đi rất chậm. Số này đến nơi, chúng tôi rút hết ngay. Xin các ông ra lệnh cho quân đội các ông đừng đánh để cho số quân này về được sớm. Chúng tôi trao đổi rồi trả lời: Sẽ cho người đi truyền lệnh ngay. Hắn gật đầu và nói cảm ơn. Hắn cũng viết thư cho quân đội đang trên đường về đây cho ta cầm đi. Thỏa thuận xong, tên quan Nhật gọi thêm mấy người đưa chúng tôi đi khắp trong đồn xem từng chỗ gác...”. Ngày 23/8/1945, đoàn xe chở 400 quân Nhật rút khỏi thị xã Bắc Kạn. Toàn bộ tỉnh Bắc Kạn sạch bóng quân xâm lược. Cùng ngày 23/8/1945, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Bắc Kạn triệu tập Hội nghị cán bộ tại Phủ Thông. Tham dự Hội nghị có trên 30 cán bộ đại diện Đảng bộ, Tỉnh bộ Việt Minh, Chỉ huy Quân Giải phóng và các châu trong tỉnh. Sau khi nghe báo cáo về thắng lợi to lớn của cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, chủ trương và chính sách của Đảng trong tình hình mới, Hội nghị quyết định thành lập Ủy ban nhân dân Cách mạng lâm thời tỉnh Bắc Kạn, gồm 9 ủy viên do đồng chí Nông Văn Lạc giữ chức Chủ tịch. Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh được bổ sung một số ủy viên, do đồng chí Nông Văn Quang (Lý Công) giữ chức Bí thư Tỉnh ủy. Ngày 25/8/1945, cuộc mít tinh lớn được tổ chức tại thị xã Bắc Kạn, với sự tham dự của hàng nghìn đồng bào các dân

Từ Chợ Rã, các đồng chí đại diện Tỉnh ủy, Tỉnh bộ Việt Minh và chỉ huy Quân giải phóng quyết định thành lập một đơn vị vũ trang do đồng chí Nông Văn Lạc phụ trách tiến về thị xã. Đơn vị chia làm hai ngả tiến xuống Phủ Thông (Bạch Thông), nơi có lực lượng quân Nhật chiếm đóng. Ngày 19/8/1945, quân giải phóng tiến vào Phủ Thông, quân địch rút chạy, viên bang tá tay sai sợ hãi ra trình diện cách mạng. Đến cầu Nà Cù, lực lượng cách mạng chạm trán với quân Nhật, nhưng chúng không dám chống cự. Hồi ký “Ánh sáng đây rồi” của đồng chí Nông Văn Lạc kể: “Tôi bước lên, thấy ba thằng, hai thằng Nhật đeo thanh kiếm dài chạm đất, một người mặc quần áo ngắn đen, hỏi tôi: Các anh đi đâu? - Tôi là đại diện Việt Minh, được lệnh thượng cấp tối nay tiến về chiếm thị xã và yêu cầu quân đội Nhật phải rút về nước theo lệnh Đồng Minh. Anh thông ngôn áo đen nói: - Không đi được! Hiện nay quân đội Nhật ở khắp nơi đương về đông lắm. Đi thì gây ra đánh nhau, chết. - Chết cũng đi. Đây là lệnh thượng cấp Thấy ba thằng nói lố nhố với nhau. Một thằng Nhật rút túi ra tờ giấy, cầm bút ngoáy lia lịa rồi đưa tôi, ra hiệu bảo đi. Tôi cầm cái giấy chân rảo bước, có đoàn quân tiến theo về thị xã Bắc Kạn...”. Ngày 20/8/1945, đồng chí Nông Văn Lạc và đồng chí Sơn Cương gặp chỉ huy quân phát xít Nhật đóng tại thị xã Bắc Kạn. Quân Nhật đầu hàng theo thỏa thuận trước đó tại sân bay, giao nộp vũ khí, kho tàng, cơ quan, hứa khi tập trung hết các lực lượng về thị xã sẽ rút ngay về Hà Nội. Ngày 21/8/1945, lực lượng Việt Minh và quân Giải phóng tiến vào thị xã, tiếp quản các công sở, kho tàng. Về sự kiện này, hồi ký “Ánh sáng đây rồi” viết: “Hai chúng tôi xếp hàng đôi đi đều lên đồn. Đến cổng, thấy lính gác đứng nghiêm và một người đeo thanh kiếm bên cạnh chào chúng tôi. Họ biết nói tiếng Việt bập bẹ rồi đưa chúng tôi vào đồn. Tôi nói ngay điểm thứ nhất: thu toàn bộ vũ khí, đồ đạc kho quần áo nhà binh, điểm thứ hai... Anh phiên dịch nói lại cho quan Nhật nghe.