Đưa đồng đội trở về với mẹ

Đối với cựu chiến binh Trần Văn Bản, hành trình tìm liệt sĩ Nguyễn Bá Hòa là như thế. 9 năm đằng đẵng, hơn 20 lần lặn lội trở lại chiến trường xưa, mỗi chuyến đi đều mang theo một niềm hy vọng rồi lại trở về với những khoảng lặng. Thế nhưng, chưa bao giờ ông nghĩ đến chuyện dừng lại. Bởi phía sau cuộc tìm kiếm ấy là một người mẹ đã gửi gắm cho ông điều quý giá nhất của cuộc đời mình.

Nguyễn Bá Hòa không chỉ là đồng đội, đó còn là người bạn gắn bó với ông từ thuở thiếu thời. Ông Bản vẫn nhớ từng chi tiết về người bạn ấy như thể mới hôm qua.

“Hai chúng tôi có 5 cái cùng”, ông chậm rãi kể: Cùng mồ côi cha, cùng học một trường, cùng một quê hương, cùng nhập ngũ một ngày và cùng chiến đấu trong một đơn vị.

Năm chữ “cùng” ngắn gọn, nhưng gói ghém cả một tuổi thơ, một quãng đời và một phần ký ức không thể tách rời. Chiến tranh đưa họ đi cùng nhau, nhưng chỉ một người được trở về.

Ngày ông Bản trở lại quê hương sau chiến tranh, cả làng vỡ òa khi người đã được báo tử suốt 7 năm bất ngờ bước qua cổng làng. Tin vui ấy lan rất nhanh, những bà mẹ có con chưa trở về lần lượt tìm đến. Họ ôm lấy người lính vừa từ "cõi chết" trở về như ôm lấy một tia hy vọng cuối cùng. "Con được báo tử mà còn sống, chắc con mẹ cũng còn sống phải không? Có khi nó đang công tác ở đâu đó, rồi sẽ về...".

Mỗi câu hỏi như một nhát cắt vào lòng người lính. Ông hiểu hơn ai hết, điều các mẹ đang níu giữ không phải là một câu trả lời, mà là hy vọng. Một hy vọng mong manh nhưng đủ để người mẹ tiếp tục chờ đợi. Trong số những người mẹ ấy, ánh mắt của mẹ Nguyễn Thị Bến khiến ông day dứt hơn cả.

Mẹ không hỏi nhiều, mẹ chỉ nhìn ông, bởi người con trai của mẹ - Nguyễn Bá Hòa là bạn chiến đấu thân thiết nhất của ông.

Mẹ Bến không xin ông điều gì cho riêng mình. Mẹ chỉ gửi gắm một nguyện vọng giản dị đến nhói lòng: "Con cố tìm đưa thằng Hòa về với tổ tiên...". Lời nhờ cậy ấy, người mẹ nói rất nhẹ, khiến ông Bản đau đáu suốt 9 năm.

Chiến trường sau chiến tranh không còn như ký ức. Những cánh rừng thay màu lá, những con đường đổi hướng, địa hình đổi khác. Có những nơi chỉ sau vài mùa mưa đã không còn nhận ra dấu vết cũ.

Mỗi lần trở lại, ông Bản lại lần theo ký ức của mình và của những đồng đội còn sống. Có chuyến đi tưởng như đã chạm tới đích rồi lại phải quay về. Có nơi đào xuống chỉ gặp đất đá. Có lúc hy vọng vừa nhen lên lại vụt tắt, nhưng ông chưa bao giờ nghĩ đến việc bỏ cuộc. Ông vẫn tin, người bạn của mình đang chờ. Không phải chờ được tìm thấy mà chờ được trở về.

9 năm, hơn 20 chuyến đi, cuối cùng, điều kỳ diệu cũng đến. Ông tìm thấy hài cốt liệt sĩ Nguyễn Bá Hòa.

Ngày đưa bạn về quê, ông đi tàu hỏa. Suốt quãng đường dài, chiếc hộp đựng hài cốt được ông ôm khư khư bên mình như đang chở một người bạn còn sống.

Ông khe khẽ khấn: "Hòa ơi, sống dũng cảm, chết linh thiêng, phù hộ cho tớ. Tớ mang cậu về nhà...".

Không ai biết suốt chuyến tàu ấy ông đã nghĩ gì. Có lẽ, đó không còn là chuyến đi của một người lính, đó là hành trình thực hiện lời hứa năm xưa. Lời hứa trước giờ nổ súng.

Ngày liệt sĩ Nguyễn Bá Hòa trở về, mẹ Bến đã ngoài 80 tuổi. Vẫn như bao năm trước, bà lặn lội ngoài đồng để kiếm sống. Nghe tin ông Bản về, người mẹ già tất tả từ ruộng chạy về nhà. Khi biết hài cốt của con trai đã được tìm thấy, bà khuỵu xuống. Hai cánh tay gầy guộc ôm chặt lấy chiếc hộp đựng hài cốt đặt trên bàn thờ, rồi bật khóc. Tiếng khóc của người mẹ sau mấy chục năm chờ con, không còn là tiếng khóc tuyệt vọng, đó là tiếng khóc của một cuộc đoàn tụ.

Nhiều năm đã trôi qua nhưng mỗi lần nhắc đến khoảnh khắc ấy, giọng ông Bản vẫn nghẹn lại, bởi ông hiểu, điều mình mang về không chỉ là một hài cốt. Ông mang về sự thanh thản cho một người mẹ, mang về một mái nhà đã thôi khắc khoải ngóng con, mang về một lời hứa đã được thực hiện. Và cũng từ giây phút ấy, người lính già biết rằng, cuộc đời mình sẽ còn tiếp tục lên đường, bởi trên dải đất này vẫn còn biết bao người mẹ khác đang đợi, biết bao đồng đội khác vẫn chưa tìm được đường về. Để rồi, từ một lời hứa với người bạn thân năm nào, hành trình của ông lặng lẽ nối dài thành sứ mệnh của cả cuộc đời: đưa những người lính trở về với quê hương, với gia đình, với Tổ quốc.