DƯỚI LÒNG ĐẤT THÀNH CỔ
Có một thế giới khác từng tồn tại dưới lòng đất Thành cổ Quảng Trị. Ở đó không có ánh mặt trời.
THỜI HOA LỬA
DƯỚI LÒNG ĐẤT THÀNH CỔ
Có một thế giới khác từng tồn tại dưới lòng đất Thành cổ Quảng Trị.
Ở đó không có ánh mặt trời.
Không có những mái nhà.
Không có tiếng chim buổi sớm.
Chỉ có những đường hào hẹp, những căn hầm thấp, những lớp đất đá và những người lính trẻ sống giữa ranh giới mong manh của sự sống và cái chết.
Trên mặt đất là bom đạn.
Dưới lòng đất là con người.
Những người lính trú mình trong những căn hầm đào vội, dựa vào nhau để sống qua từng ngày. Họ ăn dưới lòng đất, ngủ dưới lòng đất, chiến đấu từ lòng đất và đôi khi cũng gửi lại tuổi trẻ của mình dưới chính lớp đất ấy.
Ngày đầu tiên bước xuống hầm, người lính trẻ thấy không gian chật đến mức chỉ có thể ngồi sát bên nhau.
Một ngọn đèn nhỏ.
Một ít nước.
Một vài khẩu súng.
Và những gương mặt còn rất trẻ.
Không ai nói nhiều.
Bởi phía trên đang là tiếng pháo.
Mỗi tiếng nổ khiến đất từ nóc hầm rơi xuống.
Có người đưa tay phủi đất trên vai đồng đội.
Có người cười:
“Không sao đâu.”
Nhưng ai cũng hiểu rằng chỉ một quả bom rơi trúng vị trí, tất cả sẽ bị vùi lấp.
Dưới lòng đất, thời gian trôi rất khác.
Không biết sáng hay tối.
Không biết mưa hay nắng.
Chỉ biết khi pháo ngừng thì tranh thủ ngủ.
Khi pháo đến thì chiến đấu.
Khi có nước thì chia nhau uống.
Khi có thư thì cùng nhau đọc.
Có người lấy ảnh mẹ ra nhìn.
Có người cầm lá thư người yêu gửi.
Có người ngồi im, mắt nhìn vào khoảng tối.
Người lính trẻ ấy cũng có một tấm ảnh.
Anh giữ nó trong túi áo.
Thỉnh thoảng lại lấy ra.
Một người đồng đội hỏi:
“Nhớ nhà à?”
Anh gật đầu.
“Ừ.”
“Ở đây ai chẳng nhớ.”
Rồi cả hai im lặng.
Có những ngày họ không thể bước lên mặt đất.
Bom pháo dội xuống liên tục.
Đất rung chuyển.
Không khí trong hầm đặc quánh.
Có người bị thương nhưng không thể đưa ra ngoài.
Đồng đội thay nhau chăm sóc.
Một người lấy khăn lau mặt cho bạn.
Một người nhường phần nước của mình.
Một người nói:
“Cố lên.”
Những câu nói đơn giản ấy trở thành thứ quý giá nhất.
Bởi trong bóng tối dưới lòng đất, con người chỉ có thể sống bằng niềm tin vào nhau.
Một đêm, sau nhiều giờ pháo kích, một người lính hỏi:
“Không biết trên kia còn gì không?”
Người khác đáp:
“Còn Thành cổ.”
“Còn cây cối không?”
“Chắc còn.”
“Còn nhà dân không?”
“Chắc còn.”
Anh cười:
“Sau này hết chiến tranh, tôi muốn nhìn thấy trời.”
Một người hỏi:
“Chưa nhìn đủ à?”
Anh lắc đầu.
“Ở dưới này lâu quá rồi.”
Mọi người bật cười.
Một tiếng cười nhỏ trong căn hầm tối.
Nhưng không ai biết người nói câu ấy sẽ không còn cơ hội nhìn bầu trời sau chiến tranh.
Có những người đã sống nhiều ngày dưới lòng đất.
Họ chỉ bước lên khi cần chiến đấu.
Rồi lại trở xuống.
Mặt đất phía trên thay đổi từng giờ.
Những hố bom xuất hiện.
Những công sự bị phá hủy.
Những con đường biến mất.
Nhưng dưới lòng đất, họ vẫn cố giữ một cuộc sống bình thường.
Có người tranh thủ viết thư.
Có người sửa lại đôi dép.
Có người kể chuyện quê.
Có người dạy đồng đội hát một bài hát.
Những điều nhỏ bé ấy khiến họ nhớ rằng mình vẫn là những con người có cuộc sống phía sau chiến tranh.
Một ngày, hầm bị sập.
Đất đá đổ xuống.
Mọi người hoảng loạn.
Một người bị mắc kẹt.
Những người còn lại dùng tay đào.
Không có cuốc.
Không có xẻng.
Họ dùng tay.
Đào từng nắm đất.
Đào đến bật máu.
Không ai bỏ cuộc.
Cuối cùng, người đồng đội được kéo ra.
Anh thở yếu.
Một người ôm lấy anh.
“Còn sống.”
Chỉ hai chữ.
Nhưng tất cả đều thở phào.
Trong chiến tranh, còn sống là một niềm vui rất lớn.
Nhưng không phải ai cũng may mắn.
Có những căn hầm sau một trận bom trở thành nơi chôn cất những người lính.
Không có bia.
Không có tên.
Không có lời tiễn biệt.
Chỉ có đất.
Đất phủ lên họ.
Những người còn sống tiếp tục chiến đấu.
Bởi chiến tranh không cho phép họ dừng lại.
Sau chiến tranh, những người trở về vẫn nhớ lòng đất Thành cổ.
Có người nói:
“Chúng tôi đã sống dưới đó lâu đến mức khi trở về, nhìn thấy bầu trời mà thấy lạ.”
Một người khác nói:
“Điều nhớ nhất không phải tiếng bom.”
“Là tiếng gọi nhau trong hầm.”
“Có ai bị thương không?”
“Có nước không?”
“Cậu còn tỉnh không?”
Những câu hỏi ấy nghe đơn giản.
Nhưng đó là những câu hỏi của tình đồng đội.
Nhiều năm sau, một cựu binh trở lại Thành cổ.
Ông đứng trước khu di tích.
Nhìn mặt đất bình yên.
Ông cúi xuống.
Nhặt một nắm đất.
Rồi nói:
“Ngày ấy, chúng tôi sống dưới này.”
Ông im lặng.
“Có những người bạn của tôi vẫn còn ở dưới đó.”
Không ai biết ông đang nói về nơi nào.
Có thể là một căn hầm đã bị bom phá hủy.
Có thể là một khoảng đất mà thời gian đã phủ kín.
Nhưng với ông, nơi ấy chưa bao giờ biến mất.
Bởi ký ức không cần bia đá để tồn tại.
Ngày hôm nay, những người trẻ đến Thành cổ có thể đi trên những con đường sạch đẹp.
Có thể đứng dưới bầu trời trong xanh.
Có thể chụp một bức ảnh.
Có thể nghe tiếng chim.
Nhưng hơn nửa thế kỷ trước, những điều ấy từng là một giấc mơ.
Một người lính nằm dưới lòng đất chỉ mong được nhìn thấy bầu trời.
Một người mẹ ở quê chỉ mong con trở về.
Một cô gái chỉ mong người yêu giữ lời hẹn.
Một người đồng đội chỉ mong người bên cạnh mình sống sót qua đêm.
Những ước mong ấy giản dị đến mức đau lòng.
Có lẽ vì thế mà mỗi lần đứng trên đất Thành cổ, chúng ta nên bước chậm hơn một chút.
Bởi dưới mỗi bước chân có thể là một câu chuyện.
Một người lính từng nằm ở đó.
Một người từng viết thư ở đó.
Một người từng gọi mẹ ở đó.
Một người từng chia nhau ngụm nước ở đó.
Và có người đã mãi mãi nằm lại.
Lòng đất Thành cổ đã giữ rất nhiều bí mật.
Những bí mật không thể kể bằng lời.
Nhưng chúng nhắc chúng ta rằng chiến tranh không chỉ diễn ra trên những trận địa lớn.
Chiến tranh còn diễn ra trong những căn hầm chật hẹp.
Nơi người lính phải chống chọi với đói khát, thương tích, bóng tối và nỗi nhớ.
Nơi họ sống bên nhau như anh em.
Và nơi nhiều người đã hy sinh mà không ai biết chính xác giây phút cuối cùng của họ.
Hôm nay, lòng đất đã im tiếng.
Không còn tiếng chân người chạy trong đêm.
Không còn tiếng gọi nhau giữa những trận pháo.
Không còn tiếng bom làm rung chuyển mặt đất.
Chỉ còn những hàng cây xanh.
Những nén hương.
Những bước chân lặng lẽ của người đến viếng.
Nhưng dưới lớp đất bình yên ấy, ký ức về một thế hệ vẫn còn.
Họ từng sống dưới lòng đất để bảo vệ sự sống trên mặt đất.
Họ từng chịu đựng bóng tối để những thế hệ sau được nhìn thấy ánh sáng.
Họ từng nằm trong những căn hầm chật hẹp để hôm nay chúng ta có thể sống trong những ngôi nhà rộng mở.
Và có lẽ, đó chính là điều thiêng liêng nhất mà Thành cổ Quảng Trị còn giữ lại.
Dưới lòng đất năm ấy là những người lính trẻ.
Trên mặt đất hôm nay là một đất nước hòa bình.
Giữa hai điều ấy là tuổi trẻ, máu và sự hy sinh của cả một thế hệ.
Xin cúi đầu trước những người đã từng sống trong bóng tối để chúng ta được sống dưới bầu trời tự do.
