DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGƯỜI CẦM BÚT ĐI QUA THỜI HOA LỬA

DƯƠNG THỊ XUÂN QUÝ – NGƯỜI CẦM BÚT ĐI QUA THỜI HOA LỬA

Có những người đi vào chiến tranh với khẩu súng trên vai. Có những người đi bằng chiếc máy ảnh, chiếc máy quay hay những chuyến xe vượt qua bom đạn. Và cũng có những người mang theo một thứ vũ khí rất khác: một cây bút.

Dương Thị Xuân Quý là một người như thế.

Sinh năm 1941 tại Hà Nội trong một gia đình trí thức, Dương Thị Xuân Quý sớm đến với nghề báo và văn chương. Những trang viết của bà không chỉ kể chuyện chiến tranh bằng những con số hay sự kiện, mà hướng đến những con người bình dị đang sống giữa những năm tháng khốc liệt ấy. Bà viết về người mẹ, người chị, người nông dân, những người lính và những vùng đất mà mình đi qua.

Năm 1968, khi cuộc chiến đang diễn ra ác liệt, Dương Thị Xuân Quý vào chiến trường Quảng Nam với tư cách phóng viên của báo Giải Phóng. Khi ấy bà mới 27 tuổi. Đó cũng là một bước ngoặt lớn trong cuộc đời người nữ nhà báo.

Chiến trường không giống những trang giấy.

Ở đó, những điều người viết chứng kiến không thể chỉ đứng từ xa để quan sát. Muốn hiểu cuộc sống của nhân dân, người viết phải đến tận nơi, sống cùng họ, nghe họ kể, nhìn thấy những mất mát và ghi lại những điều mà nếu không có người chứng kiến, có thể sẽ biến mất theo thời gian.

Dương Thị Xuân Quý đã chọn cách ấy.

Bà đi vào những vùng chiến sự, sống giữa nhân dân và viết về họ. Trong những trang nhật ký, người đọc có thể bắt gặp hình ảnh một người phụ nữ vừa làm công việc của một nhà báo, vừa phải đối diện với nỗi nhớ gia đình, nỗi nhớ con và những day dứt rất riêng của một người mẹ.

Đó là điều khiến câu chuyện về Dương Thị Xuân Quý khác với những hình ảnh quen thuộc về người phụ nữ thời chiến.

Bà không phải một nhân vật chỉ được nhìn thấy trong những khoảnh khắc hào hùng. Bà cũng có những lúc nhớ con, lo lắng, mệt mỏi, có những phút yếu lòng. Nhưng rồi bà vẫn tiếp tục công việc của mình.

Và chính sự đời thường ấy làm cho hình ảnh người nữ nhà báo trở nên gần gũi hơn.

Một người phụ nữ có gia đình, có con nhỏ, có những mong muốn rất bình dị nhưng vẫn quyết định đi đến một nơi đầy hiểm nguy bởi bà tin rằng công việc mình đang làm có ý nghĩa.

Ở chiến trường, cây bút của Dương Thị Xuân Quý không chỉ ghi lại chiến tranh. Nó còn ghi lại vẻ đẹp của con người trong chiến tranh. Đó có thể là một người dân âm thầm che chở cán bộ, một cô gái làm công tác giao liên, một người mẹ chăm sóc thương binh hay những người lính sống giữa những ngày tháng thiếu thốn.

Những câu chuyện ấy có thể không tạo ra tiếng vang ngay lập tức.

Nhưng chúng giúp người ở hậu phương hiểu rằng phía sau mỗi tin tức chiến trường là những con người bằng xương bằng thịt, với những niềm vui, nỗi buồn và ước mơ rất đỗi bình thường.

Đó cũng chính là sức mạnh của nghề viết.

Một viên đạn có thể kết thúc một sinh mạng, nhưng một trang viết có thể giữ lại ký ức về một con người.

Ngày 8/3/1969, Dương Thị Xuân Quý hy sinh tại Quảng Nam khi đang trên đường công tác. Bà mới 28 tuổi. Sau này, nhiều tác phẩm, nhật ký và tư liệu của bà được tập hợp, xuất bản, giúp các thế hệ sau có thêm một góc nhìn về cuộc sống của những người trẻ trong chiến tranh.

Điều đáng nhớ là trước khi trở thành một cái tên được nhắc lại trong lịch sử văn học và báo chí, Dương Thị Xuân Quý cũng chỉ là một người trẻ đang đi tìm con đường của mình.

Bà yêu văn chương.

Bà yêu nghề báo.

Bà có một gia đình để nhớ.

Có một người con để thương.

Có những ước mơ riêng.

Nhưng thời đại mà bà sống đã đặt trước mặt người trẻ những lựa chọn khác với hôm nay.

Và bà đã lựa chọn bước đi.

Ngày nay, tuổi 27 hay 28 của một người trẻ có thể là những năm tháng bắt đầu sự nghiệp, tìm kiếm một công việc phù hợp, đi du lịch, lập gia đình hoặc đơn giản là loay hoay tìm câu trả lời cho câu hỏi: Mình thực sự muốn trở thành người như thế nào?

Không cần phải sống giống thế hệ trước.

Không thể lấy chiến tranh của ngày hôm qua để đặt lên vai người trẻ hôm nay.

Nhưng có một điều vẫn còn nguyên giá trị: hãy nghiêm túc với điều mình lựa chọn.

Nếu chọn nghề báo, hãy viết bằng trách nhiệm.

Nếu chọn giáo dục, hãy dạy bằng sự tử tế.

Nếu chọn nghiên cứu, hãy theo đuổi sự thật.

Nếu làm công tác cộng đồng, hãy làm bằng sự chân thành.

Nếu có một khả năng nào đó có thể giúp ích cho người khác, đừng để nó trở nên vô nghĩa vì sự thờ ơ.

Dương Thị Xuân Quý đã để lại cho thế hệ sau không chỉ những trang viết về chiến tranh, mà còn một câu chuyện về sự dấn thân.

Một người cầm bút đã không đứng ngoài những gì mình viết.

Bà bước vào cuộc sống của nhân vật, sống giữa họ và viết về họ.

Có lẽ vì thế mà những trang viết ấy vẫn có sức lay động.

Bởi người viết không chỉ nhìn thấy chiến tranh.

Người viết đã sống cùng thời đại của mình.

Thời hoa lửa rồi cũng đi qua. Những con đường năm xưa đã thay đổi, những vùng đất từng hứng chịu bom đạn hôm nay đã có những mái nhà, trường học và cuộc sống mới. Nhưng ở đâu đó, trong những trang nhật ký cũ, vẫn còn một cô gái 28 tuổi với cây bút trên tay, bước đi giữa một thời đại dữ dội.

Cô đi để viết.

Viết để người khác biết.

Và viết để những con người bình dị của một thời không bị lãng quên.

Có những người để lại tên mình trên những chiến công.

Có những người để lại tên mình trên những trang sách.

Dương Thị Xuân Quý thuộc về cả hai ký ức ấy – ký ức của một thời hoa lửa và ký ức của những trang viết không chịu biến mất theo thời gian.