Giáo sư Tạ Quang Bửu: "Cha đẻ" của khoa học quân sự Việt Nam (1910 - 1986)

Kháng chiến không chỉ đánh bằng lòng dũng cảm, mà còn phải đánh bằng trí tuệ cao siêu để vô hiệu hóa những công nghệ vũ khí hiện đại nhất của kẻ thù. Giáo sư Tạ Quang Bửu, quê ở Nam Đàn, Nghệ An, là người đã chứng minh cho sức mạnh trí tuệ ấy. Ông là một nhà toán học, vật lý học thiên tài, từng du học tại Pháp và Anh, nhưng đã từ bỏ tiền tài để đi theo cách mạng, trở thành Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.

Đỉnh cao cống hiến của Giáo sư Tạ Quang Bửu là vào năm 1972, khi Tổng thống Mỹ Richard Nixon ra lệnh phong tỏa toàn bộ cảng Hải Phòng và các cửa sông miền Bắc bằng một hệ thống thủy lôi và bom từ trường cực kỳ tinh vi. Tàu thuyền của ta và quốc tế hoàn toàn bị tê liệt, nguy cơ đứt gãy nguồn viện trợ hiện hữu. Vũ khí của Mỹ được thiết kế để phát hiện từ trường của vỏ tàu sắt, tự động đếm số lần tàu chạy qua rồi mới phát nổ để chống rà phá.

Trước bài toán hóc búa tưởng chừng vô giải ấy, Tạ Quang Bửu đã trực tiếp xuống hiện trường, thu thập mẫu bom mìn và tập hợp những nhà khoa học giỏi nhất. Bằng kiến thức vật lý siêu việt, ông đã tìm ra nguyên lý hoạt động của ngòi nổ từ trường và chỉ đạo chế tạo thành công hệ thống khung dây phát từ trường bằng cáp điện, gắn trên các tàu gỗ nhỏ hoặc trực thăng. Khi rà quét, khung dây này sẽ tạo ra từ trường giả lập giống như một con tàu sắt khổng lồ, "đánh lừa" toàn bộ hệ thống thủy lôi của Mỹ phải tự kích nổ. Phát minh vĩ đại này đã phá toang chiến dịch phong tỏa bằng công nghệ cao của Mỹ, giữ vững huyết mạch giao thương và viện trợ của miền Bắc.