GIÁO SƯ, VIỆN SĨ TRẦN ĐẠI NGHĨA – NGƯỜI ĐẶT NỀN MÓNG CHO NGÀNH QUÂN GIỚI VIỆT NAM

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997), tên thật là Phạm Quang Lễ, quê ở tỉnh Vĩnh Long. Ông là một trong những nhà khoa học kiệt xuất nhất của nước nhà, đồng thời là một trong những người đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động của Việt Nam vào năm 1952. Cuộc đời ông là một bản hùng ca về lòng yêu nước sâu sắc và tinh thần lao động khoa học không mệt mỏi vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Từ nhỏ, Phạm Quang Lễ đã nổi tiếng là một học sinh thông minh, hiếu học vượt trội. Sau khi đỗ xuất sắc hai bằng tú tài tại Sài Gòn, năm 1935, ông nhận học bổng du học Pháp. Tại đây, với khát vọng sau này trở về phụng sự quê hương, ông đã miệt mài học tập và tốt nghiệp kỹ sư tại các trường đại học danh tiếng hàng đầu châu Âu như Đại học Bách khoa Paris, Đại học Cầu đường Paris, Đại học Sorbonne. Bên cạnh các ngành học chính như cầu cống, điện và hàng không, ông còn âm thầm dành hơn 11 năm tự tìm tòi, nghiên cứu về kỹ thuật chế tạo vũ khí quân sự.

Bước ngoặt lớn đến vào năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp. Nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc và lời mời của Người, Phạm Quang Lễ đã từ bỏ cuộc sống giàu sang, danh vọng cùng mức lương cao tại Paris để theo Bác trở về nước tham gia kháng chiến cứu nước. Để bảo mật cho hoạt động cách mạng và ghi nhận ý chí của ông, Bác Hồ đã trực tiếp đặt cho ông tên mới: Trần Đại Nghĩa.

Được giao trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới, trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, gian khổ của chiến khu Việt Bắc, Trần Đại Nghĩa cùng các đồng nghiệp đã có những sáng chế mang tính lịch sử. Ông trực tiếp nghiên cứu, chế tạo thành công súng và đạn Bazooka, súng không giật SKZ, bom phóng... – những loại vũ khí tối tân có sức công phá cực mạnh giúp quân đội ta tiêu diệt xe tăng, phá hủy boong-ke kiên cố của thực dân Pháp. Sự sáng tạo của ông đã tạo ra bước ngoặt to lớn trên chiến trường, bẻ gãy sức mạnh cơ giới của kẻ thù.

Không chỉ có đóng góp to lớn trong kháng chiến, sau khi hòa bình lập lại, ông tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng như Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật Nhà nước, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam, cống hiến hết mình để xây dựng nền khoa học kỹ thuật nước nhà.

Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa chính là biểu tượng cao đẹp của tầng lớp trí thức yêu nước Việt Nam. Ông đã từ bỏ vinh hoa phú quý cá nhân để dấn thân vào con đường gian khổ, dùng trí tuệ xuất chúng làm vũ khí bảo vệ non sông, để lại di sản khoa học và tinh thần yêu nước bất diệt cho các thế hệ mai sau.