GIỮ LỬA GIỮA NHỮNG NHÀ MÁY Câu chuyện về đồng chí Ngô Gia Tự

1927 – 1935, đặc biệt là giai đoạn 1929 – 1931, khi các tổ chức cộng sản được hình thành và phong trào công nhân, phong trào yêu nước phát triển mạnh.

Lịch sử không chỉ được viết bằng những trận đánh

Khi nhắc đến lịch sử cách mạng, người ta thường nhớ đến những sự kiện lớn.

Những cuộc khởi nghĩa.

Những cuộc biểu tình.

Những bản tuyên ngôn.

Những người chiến sĩ bị bắt.

Những nhà tù khét tiếng.

Nhưng trước khi một phong trào có thể tạo nên những sự kiện lớn, nó phải được xây dựng từ những điều rất nhỏ.

Một người tìm đến một người.

Một nhóm người tìm đến một nhóm người khác.

Một cơ sở được thành lập.

Một tổ chức được duy trì.

Một cán bộ kiên trì đi lại giữa những địa bàn khác nhau.

Một niềm tin được truyền từ người này sang người khác.

Đó là công việc mà Ngô Gia Tự đã dành những năm tháng tuổi trẻ của mình để thực hiện.

Ông không chỉ tham gia vào những thời điểm lịch sử lớn.

Ông còn góp phần tạo nên những nền móng phía sau những thời điểm ấy.

Từ Bắc Ninh đến Sài Gòn

Ngô Gia Tự sinh năm 1908 tại Tam Sơn, Từ Sơn, Bắc Ninh.

Năm 1927, ông gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và hoạt động ở Bắc Ninh.

Đến năm 1929, ông tham gia thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên tại số 5D Hàm Long, Hà Nội.

Ngày 17/6/1929, ông cùng các đồng chí tuyên bố thành lập Đông Dương Cộng sản Đảng.

Đó là một bước chuyển quan trọng trong cuộc đời người thanh niên Bắc Ninh.

Nhưng ông không dừng lại ở đó.

Sau khi tổ chức cộng sản được thành lập, Ngô Gia Tự được cử vào Nam hoạt động.

Nơi ông đến không phải là một vùng đất xa lạ với phong trào đấu tranh.

Sài Gòn – Chợ Lớn khi ấy là một trung tâm công nghiệp, thương mại lớn.

Tại đây tập trung đông công nhân làm việc trong các nhà máy, xí nghiệp, hãng vận tải và nhiều cơ sở sản xuất.

Đó cũng là nơi những mâu thuẫn về tiền lương, điều kiện lao động và đời sống công nhân ngày càng rõ nét.

Và đó là địa bàn mà những người cách mạng cần tìm đến.

Những cánh cửa nhà máy

Ngô Gia Tự tham gia phong trào “vô sản hóa”, hòa mình vào đời sống của công nhân để tuyên truyền, vận động và xây dựng cơ sở.

Điều đó có nghĩa là những người cán bộ cách mạng không đứng bên ngoài quan sát người lao động.

Họ tìm cách sống và làm việc gần với người lao động.

Tìm hiểu những khó khăn của họ.

Hiểu những vấn đề họ đang đối mặt.

Và từ đó xây dựng tổ chức.

Đây là một công việc đòi hỏi sự kiên trì.

Bởi một tổ chức không thể được xây dựng chỉ bằng một lời kêu gọi.

Muốn một người tin tưởng mình, phải có thời gian.

Muốn một nhóm người đoàn kết, phải có sự gắn bó.

Muốn một phong trào tồn tại, phải có tổ chức.

Những điều ấy không tạo ra tiếng vang ngay lập tức.

Nhưng lại là phần nền móng của mọi phong trào lớn.

Từ một người công nhân đến một cơ sở cách mạng

Theo Lịch sử Biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam, từ cuối năm 1929 và đầu năm 1930, nhiều Công hội được hình thành ở Sài Gòn – Chợ Lớn, trong đó có Công hội tại các cơ sở như nhà máy rượu Phôngten, FACI, các cơ sở thợ may, hỏa xa, thủy thủ, nhà máy điện...

Những cái tên ấy nghe có vẻ khô khan.

Nhưng phía sau mỗi cái tên là những con người.

Những người công nhân đi làm mỗi ngày.

Những người nhận đồng lương để nuôi gia đình.

Những người phải làm việc trong điều kiện khó khăn.

Những người bắt đầu nhận ra rằng những vấn đề của mình không chỉ là câu chuyện riêng của từng cá nhân.

Khi họ cùng nhau lên tiếng, một điều mới xuất hiện:

sức mạnh của tổ chức.

Và đó chính là điều những người cách mạng như Ngô Gia Tự muốn xây dựng.

Khi những tiếng nói riêng trở thành một phong trào

Một người công nhân đấu tranh có thể bị xem là một trường hợp riêng.

Một nhóm công nhân đình công có thể chỉ là một sự việc.

Nhưng khi nhiều cơ sở công nhân được kết nối với nhau, khi những người lao động có tổ chức, phong trào bắt đầu có một sức mạnh khác.

Cuối tháng 6, đầu tháng 7 năm 1930, Tổng Công hội Nam Kỳ được thành lập tại Sài Gòn trên cơ sở sự phát triển của các tổ chức Công hội.

Tài liệu Lịch sử Biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam ghi nhận hội nghị có đại diện của khoảng 700 hội viên Công hội đỏ ở các địa phương tham dự.

Đó là một dấu mốc đáng chú ý.

Bởi từ những cơ sở nhỏ trong các nhà máy, một tổ chức rộng hơn đã hình thành.

Từ những tiếng nói riêng lẻ, một phong trào có tính liên kết được tạo nên.

Và phía sau sự hình thành ấy là cả một quá trình vận động, tuyên truyền, tổ chức và xây dựng cơ sở mà những người như Ngô Gia Tự đã dành nhiều công sức.

Người cán bộ phải biết bắt đầu từ nơi nhỏ nhất

Có một bài học đặc biệt trong câu chuyện của Ngô Gia Tự.

Ông không bắt đầu bằng việc tìm kiếm những điều lớn lao.

Ông bắt đầu từ cơ sở.

Từ công nhân.

Từ những tổ chức nhỏ.

Từ từng địa bàn.

Từ từng người.

Đó là cách một phong trào có thể phát triển từ dưới lên.

Bởi nếu chỉ có một số người nhiệt tình ở cấp trên mà không có cơ sở bên dưới, phong trào khó có thể tồn tại lâu dài.

Một tổ chức muốn bền vững phải có người tham gia.

Một chủ trương muốn đi vào cuộc sống phải có người thực hiện.

Một phong trào muốn phát triển phải có những người hiểu và đồng hành với nó.

Ngô Gia Tự đã dành một phần quan trọng trong những năm tháng hoạt động của mình cho công việc ấy.

Năm 1930 – khi phong trào lan rộng

Năm 1930, phong trào đấu tranh diễn ra ở nhiều nơi.

Công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân tham gia nhiều hình thức đấu tranh khác nhau.

Tại Nam Kỳ, phong trào công nhân phát triển mạnh.

Các tổ chức Công hội được mở rộng.

Những cuộc đấu tranh về quyền lợi của công nhân diễn ra ở nhiều địa phương.

Lịch sử Biên niên Đảng Cộng sản Việt Nam ghi nhận phong trào công nhân và nông dân năm 1930 phát triển trên phạm vi rộng, trong điều kiện bị chính quyền thực dân đàn áp mạnh.

Đó là một thời kỳ mà hoạt động cách mạng phải đối diện với nguy hiểm thường trực.

Những người tham gia phong trào có thể bị bắt bất cứ lúc nào.

Những cơ sở vừa xây dựng có thể bị phá vỡ.

Những người vừa hôm qua còn gặp nhau, hôm nay có thể đã bị đưa vào nhà tù.

Nhưng phong trào vẫn tiếp tục.

Bởi phía sau nó đã bắt đầu hình thành một mạng lưới con người.

Khi người xây dựng phong trào trở thành người bị bắt

Ngày 31/5/1930, Ngô Gia Tự bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn.

Ông bị kết án khổ sai chung thân và đến tháng 5/1933 bị đày ra Côn Đảo.

Con đường hoạt động bên ngoài của ông bị chặn lại.

Những nhà máy.

Những con phố.

Những cơ sở công nhân.

Những cuộc gặp gỡ bí mật.

Tất cả dường như đã ở phía sau cánh cửa nhà tù.

Nhưng lịch sử của một con người không nhất thiết kết thúc khi người ấy bị bắt.

Bởi những gì ông đã góp phần xây dựng đã trở thành một phần của phong trào.

Một tổ chức đã được hình thành.

Một thế hệ cán bộ đã trưởng thành.

Những người công nhân đã bắt đầu biết liên kết với nhau.

Những điều ấy không thể bị xóa đi chỉ bằng một bản án.

Côn Đảo và những điều không thể bị giam giữ

Tháng 5/1933, Ngô Gia Tự bị đày ra Côn Đảo.

Đó là nơi thực dân Pháp giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng.

Nhà tù có thể lấy đi tự do.

Có thể lấy đi những năm tháng tuổi trẻ.

Có thể buộc con người phải sống trong những điều kiện vô cùng khắc nghiệt.

Nhưng có những thứ không dễ bị tước đoạt.

Đó là tri thức.

Là niềm tin.

Là tình đồng chí.

Là ý chí tiếp tục học tập và đấu tranh.

Ngô Gia Tự cùng những người tù chính trị tiếp tục duy trì hoạt động tổ chức, học tập và đấu tranh trong nhà tù.

Vì thế, ngay cả khi không còn đứng giữa những nhà máy ở Sài Gòn, ông vẫn tiếp tục làm một công việc quen thuộc:

góp phần giữ cho con người không mất niềm tin.

Hai thế giới, một con đường

Nếu đặt hai hình ảnh cạnh nhau, ta sẽ thấy một sự đối lập rất lớn.

Một bên là những nhà máy ở Sài Gòn.

Tiếng máy móc.

Những người công nhân.

Những cuộc vận động.

Những cơ sở cách mạng đang được xây dựng.

Một bên là Côn Đảo.

Biển rộng.

Nhà tù.

Xiềng xích.

Sự khắc nghiệt.

Nhưng giữa hai nơi ấy lại có một sợi dây nối liền:

lý tưởng và tổ chức.

Ở đâu có thể vận động, ông vận động.

Ở đâu có thể xây dựng cơ sở, ông xây dựng cơ sở.

Ở đâu có thể học tập, ông học tập.

Ở đâu có thể truyền lại niềm tin, ông truyền lại niềm tin.

Hoàn cảnh thay đổi.

Nhưng mục tiêu mà ông theo đuổi không thay đổi.

Một chuyến vượt biển và tuổi đời 26

Đầu năm 1935, Chi bộ nhà tù Côn Đảo tổ chức chuyến vượt biển để đưa Ngô Gia Tự cùng một số đồng chí trở về đất liền tiếp tục hoạt động.

Chuyến đi không thành công.

Thuyền bị đắm giữa biển.

Ngô Gia Tự cùng những người vượt biển đã hy sinh.

Ông ra đi khi mới 26 tuổi.

Hai mươi sáu tuổi.

Một độ tuổi mà ngày nay nhiều người mới bắt đầu ổn định công việc.

Nhiều người mới lập gia đình.

Nhiều người vẫn đang tìm kiếm hướng đi cho tương lai.

Còn Ngô Gia Tự đã đi hết con đường của mình.

Không phải bởi ông đã sống đủ lâu.

Mà bởi trong những năm tháng ngắn ngủi ấy, ông đã dành sức lực của mình cho những điều mà ông tin là có ý nghĩa đối với đất nước.

Điều còn lại không chỉ là một cái tên

Nếu chỉ nhìn Ngô Gia Tự như một nhân vật trong sách lịch sử, câu chuyện có thể rất ngắn:

Một người thanh niên.

Một cán bộ cách mạng.

Một trong những người tham gia xây dựng tổ chức cộng sản.

Một cán bộ hoạt động ở Nam Kỳ.

Một người tù Côn Đảo.

Và một người hy sinh khi mới 26 tuổi.

Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, cuộc đời ấy cho thấy một điều rất đáng suy ngẫm:

Một phong trào lớn luôn được tạo nên từ rất nhiều công việc nhỏ mà người ngoài cuộc khó nhìn thấy.

Có người viết những văn kiện.

Có người lãnh đạo những hội nghị.

Có người đứng trước đám đông.

Nhưng cũng có những người đi đến từng cơ sở.

Gặp từng người.

Xây dựng từng tổ chức.

Kiên trì từng ngày.

Ngô Gia Tự thuộc về những người đã dành tuổi trẻ cho phần công việc ấy.

Bài học cho người trẻ hôm nay

Hơn chín mươi năm đã trôi qua.

Những nhà máy mà những người cách mạng từng đến vận động đã thay đổi.

Xã hội đã bước sang một thời đại hoàn toàn khác.

Nhưng câu chuyện về Ngô Gia Tự vẫn gợi ra một bài học rất gần với tuổi trẻ hôm nay:

Những thay đổi lớn thường bắt đầu từ những việc nhỏ được làm một cách nghiêm túc.

Một phong trào thanh niên không thể chỉ có những chương trình lớn.

Nó cần từng chi đoàn.

Từng đoàn viên.

Từng hoạt động ở khu dân cư.

Từng người trẻ sẵn sàng tham gia.

Một tập thể không thể chỉ dựa vào khẩu hiệu.

Nó cần những người thực sự làm việc.

Một nhiệm vụ không thể chỉ có người giao.

Nó cần người thực hiện.

Và một mục tiêu lớn không thể chỉ có nhiệt huyết.

Nó cần kiến thức, tổ chức, sự kiên trì và trách nhiệm.

Đó chính là điều có thể học từ câu chuyện của Ngô Gia Tự.

Lời kết – Có những ngọn lửa bắt đầu từ một căn nhà máy

Ngày nay, chúng ta có thể đi qua những con đường đông đúc của thành phố mà không còn nhận ra những nơi từng là nhà máy, bến cảng, xưởng sửa chữa hay những địa điểm mà công nhân từng tập hợp.

Thời gian đã làm thay đổi tất cả.

Nhưng lịch sử vẫn còn đó.

Bởi lịch sử không chỉ nằm trong những tượng đài.

Nó nằm trong những lựa chọn của con người.

Ngô Gia Tự đã lựa chọn bước vào những nơi bình thường nhất:

Những cơ sở công nhân.

Những nhà máy.

Những cuộc gặp gỡ nhỏ.

Những công việc tưởng như âm thầm.

Từ những điều nhỏ bé ấy, ông cùng các đồng chí góp phần xây dựng những tổ chức cách mạng đầu tiên trong công nhân Nam Kỳ.

Rồi ông bị bắt.

Bị kết án.

Bị đày ra Côn Đảo.

Và cuối cùng hy sinh trên hành trình trở về.

Ông chỉ sống 26 năm.

Nhưng 26 năm ấy đã để lại một câu chuyện về sức mạnh của sự kiên trì.

Bởi có những người không làm nên lịch sử bằng một khoảnh khắc duy nhất.

Họ làm nên lịch sử bằng hàng nghìn việc nhỏ được thực hiện trong những ngày mà chưa ai biết kết quả sẽ ra sao.

Một cơ sở được dựng lên.

Một người được giác ngộ.

Một tổ chức được hình thành.

Một phong trào được kết nối.

Và từ những điều tưởng như rất nhỏ ấy, lịch sử bắt đầu chuyển động.

Có lẽ đó chính là điều đáng nhớ nhất về đồng chí Ngô Gia Tự:

Người thanh niên ấy đã không chờ lịch sử thay đổi rồi mới hành động. Ông đã dành tuổi trẻ của mình để góp một phần vào quá trình làm nên sự thay đổi ấy.

Và ngọn lửa được thắp lên từ những nhà máy năm xưa,

đã không dừng lại ở những năm tháng ấy.

Nó đi tiếp cùng lịch sử.