TRỞ VỀ TỪ NHÀ TÙ, ĐI TÌM LẠI NHỮNG NGƯỜI ĐỒNG ĐỘI Câu chuyện về Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ và những năm tháng khôi phục phong trào giữa lòng Hà Nội

Trở về sau những năm tháng bị giam cầm

Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9 tháng 7 năm 1912 tại Phù Khê, Bắc Ninh.

Từ khi còn là học sinh Trường Bưởi ở Hà Nội, ông đã tham gia hoạt động yêu nước. Năm 1928, ông được tổ chức phân công đi “vô sản hóa”, vào vùng mỏ Vàng Danh làm công nhân.

Năm 1929, ông gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng.

Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời, ông được giao phụ trách Đặc khu ủy Hòn Gai – Uông Bí.

Nhưng cuối năm 1931, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt.

Từ tháng 12 năm 1931 đến tháng 9 năm 1936, ông lần lượt bị giam tại Hòn Gai, Hỏa Lò và Côn Đảo.

Gần năm năm.

Gần năm năm là một khoảng thời gian rất dài đối với một người trẻ.

Nhưng chính trong nhà tù, ông tiếp tục học tập và trao đổi với những người đồng chí.

Theo tư liệu của Báo Nhân Dân, Nguyễn Văn Cừ từng ghi nhớ Luận cương chính trị và cùng các đồng chí khác hướng dẫn nhau học lý luận, văn hóa và công tác cách mạng trong tù.

Nhà tù không phải nơi ông dừng lại.

Nó trở thành một quãng thời gian rèn luyện trước khi ông bước vào một chặng đường mới.

Hà Nội năm 1936

Năm 1936, Nguyễn Văn Cừ được trả tự do.

Ông trở lại Hà Nội.

Nhưng Hà Nội lúc ấy không chờ ông bằng một con đường trải sẵn.

Phong trào cách mạng từng trải qua những năm tháng bị đàn áp.

Nhiều cơ sở bị phá vỡ.

Nhiều cán bộ bị bắt.

Các mối liên hệ giữa những người hoạt động cách mạng bị gián đoạn.

Công việc trước mắt không phải là tổ chức một cuộc mít tinh lớn.

Cũng chưa phải là những quyết định làm thay đổi cả một thời kỳ.

Công việc trước mắt là:

Tìm người.

Tìm lại những cơ sở còn tồn tại.

Nối lại những mối liên lạc bị đứt.

Khôi phục tổ chức.

Vận động quần chúng.

Từng bước đưa phong trào trở lại.

Theo tư liệu lịch sử, sau khi ra tù, Nguyễn Văn Cừ tham gia khôi phục hoạt động của Xứ ủy Bắc Kỳ; khoảng cuối năm 1936, ông ra Hà Nội hoạt động bí mật, tham gia khôi phục cơ sở Đảng và đẩy mạnh phong trào quần chúng.

Đó là một công việc đòi hỏi sự kiên trì.

Bởi một tổ chức có thể được thành lập trong một ngày.

Nhưng để xây dựng lại niềm tin sau những năm tháng đàn áp thì cần rất nhiều thời gian.

Có những cuộc cách mạng bắt đầu từ việc tìm lại một người

Hãy thử hình dung công việc của một người cán bộ cách mạng lúc ấy.

Không có điện thoại.

Không có mạng xã hội.

Không có email.

Không có những nhóm liên lạc chỉ cần một thao tác là có thể kết nối hàng chục người.

Muốn gặp một người, phải tìm cách liên lạc.

Muốn truyền một thông tin, phải bảo đảm an toàn.

Muốn xây dựng một cơ sở, phải hiểu địa bàn.

Muốn vận động một người tham gia, phải có sự tin tưởng.

Mỗi mối liên hệ đều có thể phải đánh đổi bằng sự nguy hiểm.

Chính vì thế, khôi phục phong trào không đơn giản là khôi phục một bộ máy.

Đó là khôi phục mối liên kết giữa con người với con người.

Nguyễn Văn Cừ tham gia vào công việc ấy ngay sau khi ra tù.

Và từ những cơ sở được gây dựng lại, phong trào dần có sức sống mới.

Một thành phố bắt đầu chuyển động

Trong những năm 1936–1937, tình hình chính trị ở Đông Dương có những thay đổi.

Phong trào đấu tranh đòi các quyền dân sinh, dân chủ phát triển dưới nhiều hình thức.

Báo chí công khai xuất hiện.

Các tổ chức quần chúng được mở rộng.

Những cuộc mít tinh, vận động và đấu tranh diễn ra ở nhiều nơi.

Trong dòng chảy ấy, Hà Nội trở thành một địa bàn quan trọng.

Theo tư liệu của Đảng, Thành ủy Hà Nội được tái lập vào tháng 3 năm 1937, đáp ứng yêu cầu khôi phục sự lãnh đạo đối với các cơ sở Đảng và phong trào quần chúng trên địa bàn.

Đó là lúc những công việc âm thầm của những người như Nguyễn Văn Cừ bắt đầu kết nối với một phong trào rộng lớn hơn.

Từ một cơ sở đến một địa bàn.

Từ một nhóm người đến một tổ chức.

Từ những cuộc gặp nhỏ đến những hoạt động quần chúng rộng hơn.

Lịch sử bắt đầu chuyển động từ những mối liên hệ ấy.

Người cán bộ không đứng ngoài phong trào

Điều đáng chú ý ở Nguyễn Văn Cừ là ông không chỉ quan tâm đến việc xây dựng tổ chức.

Ông gắn công tác tổ chức với phong trào quần chúng.

Bởi một tổ chức nếu tách khỏi đời sống xã hội sẽ rất khó tạo ra sức mạnh.

Ngược lại, một phong trào nếu không có tổ chức và phương hướng rõ ràng cũng khó duy trì lâu dài.

Vì vậy, khôi phục cơ sở phải đi cùng với vận động quần chúng.

Xây dựng tổ chức phải gắn với thực tế.

Người cán bộ phải hiểu địa bàn mình phụ trách.

Phải biết người dân đang quan tâm điều gì.

Phải biết công nhân đang gặp khó khăn gì.

Phải biết thanh niên đang nghĩ gì.

Và quan trọng nhất:

phải biết mình đang làm việc với những con người cụ thể, chứ không phải những con số trong một báo cáo.

Đó là một bài học tổ chức có giá trị vượt ra ngoài hoàn cảnh lịch sử của những năm 1930.

Từ một người hoạt động trở thành người tổ chức

Tháng 9 năm 1937, Nguyễn Văn Cừ được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và Ban Thường vụ Trung ương Đảng. Sau đó ông tiếp tục tham gia các công việc xây dựng tổ chức và phong trào ở Bắc Kỳ.

Chỉ vài tháng sau, tháng 3 năm 1938, ông được bầu làm Tổng Bí thư khi mới 26 tuổi.

Nhưng trước khi đứng ở vị trí cao nhất của tổ chức, ông đã trải qua những công việc rất cơ bản:

Khôi phục một cơ sở.

Tìm lại một mối liên lạc.

Xây dựng một tổ chức.

Vận động một người.

Kết nối một nhóm người.

Đó là những công việc không tạo ra tiếng vang ngay lập tức.

Nhưng chính những công việc ấy tạo nên nền móng cho một phong trào.

Đằng sau một người lãnh đạo là những con người bình thường

Khi nhắc đến các nhân vật lịch sử, chúng ta thường nhớ đến những chức vụ.

Tổng Bí thư.

Bí thư Xứ ủy.

Ủy viên Trung ương.

Nhưng phía sau những chức danh ấy luôn là một mạng lưới con người.

Những người công nhân.

Những người trí thức.

Những thanh niên.

Những người làm công tác in ấn.

Những người vận động quần chúng.

Những người âm thầm giữ liên lạc.

Những gia đình che chở cán bộ.

Những người có tên trong lịch sử.

Và cả những người không được ghi tên.

Nguyễn Văn Cừ trưởng thành trong chính môi trường ấy.

Vì thế, câu chuyện của ông cũng là câu chuyện về sức mạnh của những con người bình thường cùng làm nên một phong trào.

Một nhà lãnh đạo không thể tự mình tạo ra lịch sử.

Phía sau họ luôn là rất nhiều người.

Khi tuổi trẻ không chỉ là tuổi của những ước mơ

Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư khi mới 26 tuổi.

Nhưng trước tuổi 26 ấy là một hành trình rất dài:

Tuổi học sinh tham gia hoạt động yêu nước.

Tuổi thanh niên đi vào vùng mỏ.

Những năm tháng hoạt động cách mạng.

Những năm trong nhà tù.

Những ngày trở lại Hà Nội.

Những tháng ngày khôi phục cơ sở.

Và rồi trách nhiệm lãnh đạo.

Tuổi trẻ của ông vì thế không chỉ được đo bằng số tuổi.

Nó được đo bằng những việc ông đã làm.

Đó là một cách nhìn đáng suy nghĩ đối với người trẻ hôm nay.

Không phải cứ trẻ là phải làm những điều thật lớn.

Đôi khi, điều quan trọng hơn là:

Nhận một việc và làm đến nơi.

Một cơ sở đang khó khăn thì tìm cách tháo gỡ.

Một tập thể đang rời rạc thì tìm cách kết nối.

Một phong trào đang yếu thì tìm nguyên nhân.

Một nhiệm vụ chưa hoàn thành thì kiên trì làm lại.

Những việc nhỏ được làm nghiêm túc có thể tạo ra những thay đổi lớn.

Bài học từ một lần trở về

Câu chuyện Nguyễn Văn Cừ trở lại Hà Nội sau những năm tù có lẽ không phải câu chuyện về một chiến thắng tức thì.

Nó là câu chuyện về sự bắt đầu lại.

Sau tổn thất, bắt đầu lại.

Sau những năm tháng bị đàn áp, bắt đầu lại.

Sau khi nhiều cơ sở bị phá vỡ, bắt đầu lại.

Và mỗi lần bắt đầu lại đều cần một điều:

niềm tin rằng công việc mình đang làm vẫn có ý nghĩa.

Nếu không có niềm tin ấy, người ta sẽ dễ bỏ cuộc trước khi nhìn thấy kết quả.

Nguyễn Văn Cừ đã không làm như vậy.

Ông trở lại.

Ông tìm người.

Ông xây dựng tổ chức.

Ông vận động quần chúng.

Và từ những công việc âm thầm ấy, ông từng bước trở thành một trong những nhà lãnh đạo trẻ của Đảng trong một giai đoạn đặc biệt của lịch sử.

Người trẻ hôm nay và những “cơ sở” của chính mình

Hơn tám thập kỷ đã trôi qua.

Thế giới đã thay đổi hoàn toàn.

Nhưng bài học về xây dựng từ cơ sở vẫn có thể được nhìn thấy trong đời sống hôm nay.

Một tập thể muốn mạnh phải bắt đầu từ từng thành viên.

Một phong trào muốn bền phải bắt đầu từ những người trực tiếp tham gia.

Một tổ chức muốn hoạt động hiệu quả phải hiểu thực tế ở cơ sở.

Và một người trẻ muốn tạo ra thay đổi không nhất thiết phải bắt đầu bằng một điều lớn lao.

Có thể bắt đầu bằng việc:

Làm tốt phần việc của mình.

Giữ lời hứa với tập thể.

Chủ động giúp đỡ đồng đội.

Biết lắng nghe người khác.

Đi đến nơi công việc đang cần mình.

Không bỏ cuộc chỉ vì lần đầu chưa thành công.

Đó là những việc rất nhỏ.

Nhưng lịch sử cũng từng được tạo nên từ những việc nhỏ như thế.

Lời kết – Có những người trở về để bắt đầu lại lịch sử

Năm 1936, Nguyễn Văn Cừ trở về sau gần năm năm trong nhà tù thực dân.

Ông không trở về với một vị trí cao.

Không trở về với quyền lực.

Không trở về với những điều kiện thuận lợi.

Ông trở về và bắt đầu lại.

Từ những cơ sở.

Từ những người đồng chí.

Từ những mối liên lạc.

Từ phong trào quần chúng.

Từ những công việc âm thầm mà không phải ai cũng nhìn thấy.

Một năm sau, ông bước vào Ban Chấp hành Trung ương.

Hai năm sau, ông trở thành Tổng Bí thư khi mới 26 tuổi.

Nhìn lại hành trình ấy, có lẽ điều đáng nhớ không chỉ là ông đã trở thành ai.

Mà là ông đã bắt đầu từ đâu.

Bắt đầu từ một người học sinh.

Bắt đầu từ vùng mỏ.

Bắt đầu từ những năm tháng tù đày.

Bắt đầu từ một Hà Nội đang cần khôi phục phong trào.

Và bắt đầu từ những con người bình thường mà ông tìm đến, kết nối và cùng xây dựng.

Ngày hôm nay, mỗi người trẻ cũng có những “cơ sở” của riêng mình:

Một gia đình.

Một tập thể.

Một cơ quan.

Một lớp học.

Một chi đoàn.

Một cộng đồng.

Muốn tạo ra thay đổi, đôi khi không cần tìm đâu xa.

Hãy bắt đầu từ nơi mình đang đứng.

Hãy bắt đầu từ những người đang ở bên cạnh mình.

Hãy làm tốt những việc tưởng như nhỏ bé.

Bởi có thể chúng ta sẽ không biết ngay hôm nay những việc ấy sẽ đưa mình đi đến đâu.

Nhưng lịch sử của Nguyễn Văn Cừ cho thấy:

Một hành trình lớn đôi khi bắt đầu từ việc rất giản dị – trở về, tìm lại những người đồng đội và cùng nhau bắt đầu lại.

Và chính từ những lần bắt đầu lại như thế, một thế hệ đã viết nên những trang lịch sử không thể bị lãng quên.