HẠ BÁ CANG

Rời khỏi Hải Phòng, Hạ Bá Cang phải đi tìm việc làm kiếm sống ở mỏ than Phấn Mễ (Thái Nguyên), mỏ than Mạo Khê (Quảng Ninh). Đầu năm 1928, Hạ Bá Cang trở lại Hải Phòng, được Lương Khánh Thiện giác ngộ cách mạng và được kết nạp vào tổ chức Việt Nam cách mạng Thanh niên. Thực hiện chủ trương “Vô sản hóa” của tổ chức “Thanh niên”, Hạ Bá Cang xin vào làm thợ ở xưởng cơ khí Carông (xưởng sửa chữa tàu biển, sà lan) để lao động và tuyên truyền cách mạng. Do tích cực đấu tranh chống giãn thợ và đòi đối xử công bằng nên Hạ Bá Cang bị mật thám Pháp theo dõi, bị chủ đuổi việc (2/1929).

Tháng 6-1929, Hạ Bá Cang được Trung ương cử vào Nam Bộ tuyên truyền và mở rộng hoạt động của Đảng. Tháng 5-1930, Hạ Bá Cang từ Sài Gòn ra Bắc Kỳ chờ họp Hội nghị Trung ương lần thứ nhất nhưng do có kẻ phản bội khai báo nên Hạ Bá Cang đã bị bắt đêm 14-5-1930, tại cơ quan giao thông của Đảng (nhà số 6, phố Tua ran (Tourane) nay là phố Phạm Hồng Thái, quận Hồng Bàng) cùng với Nguyễn Thị Thuận (người phụ trách cơ sở này). Ở nhà lao Hải Phòng, Hạ Bá Cang đã cùng các đồng chí tổ chức học chính trị, văn hóa, tích cực đấu tranh, tuyên truyền cho chủ nghĩa Cộng sản, chống chế độ hà khắc của nhà tù. Bị tra tấn dã man nhưng Hạ Bá Cang vẫn không cung khai. Tháng 10-1930, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ nhất tổ chức tại Ma Cao (Trung Quốc) Hạ Bá Cang được bầu là Ủy viên Trung ương, mặc dù đồng chí vẫn còn trong nhà tù đế quốc.

Mùa thu 1931, Hạ Bá Cang bị đày đi Côn Đảo, tháng 12-1936, được trả tự do. Ra tù, Hạ Bá Cang lao ngay vào cuộc chiến đấu mới.