Hai cột cờ trên sông Bến Hải – Cuộc “chọi cờ” giữa giới tuyến

Dòng sông trở thành giới tuyến

Năm 1954, sau chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Genève, Việt Nam tạm thời bị chia thành hai miền, lấy vĩ tuyến 17 làm giới tuyến quân sự tạm thời.

Sông Bến Hải chạy ngang qua Quảng Trị trở thành một trong những địa danh gắn liền với sự chia cắt ấy.

Cầu Hiền Lương bắc qua sông.

Một cây cầu vốn được xây dựng để nối liền hai bờ, nhưng trong những năm tháng chiến tranh lại trở thành nơi người Việt Nam phải đứng ở hai phía.

Chỉ một dòng sông.

Chỉ một cây cầu.

Nhưng phía sau đó là biết bao gia đình bị chia lìa.

Có những người thân ở hai bên bờ không thể tự do gặp nhau.

Có những người mẹ phải chờ đợi con.

Có những người con lớn lên mà không được gặp người thân ở phía bên kia.

Đối với nhân dân Quảng Trị, Bến Hải không chỉ là một dòng sông.

Nó trở thành biểu tượng của nỗi đau chia cắt.

Những lá cờ trên dòng Bến Hải

Trong hoàn cảnh ấy, lá cờ trở thành một biểu tượng đặc biệt.

Trên bờ Bắc, lá cờ đỏ sao vàng được kéo lên.

Ở phía bên kia, lá cờ của chính quyền Việt Nam Cộng hòa cũng được dựng lên.

Từ đó xuất hiện một cuộc đấu tranh đặc biệt: hai bên tìm cách dựng cột cờ ngày càng cao để lá cờ của mình nổi bật trên bầu trời giới tuyến.

Người dân gọi đó là cuộc “chọi cờ”.

Đây không phải là một trận đánh theo nghĩa thông thường.

Không có tiếng súng.

Không có xe tăng.

Không có những cuộc tiến công trực tiếp.

Nhưng cuộc đấu tranh lại mang ý nghĩa chính trị và tinh thần rất lớn.

Bởi mỗi lá cờ tung bay trên bầu trời Hiền Lương đều mang theo một thông điệp.

Đối với những người bảo vệ giới tuyến phía Bắc, lá cờ đỏ sao vàng là biểu tượng của Tổ quốc, của miền Bắc và của khát vọng thống nhất đất nước.

Vì thế, họ không thể để lá cờ của mình bị khuất thấp.

Cột cờ được nâng lên.

Cột mới lại được dựng.

Lá cờ lớn hơn được kéo lên.

Và cuộc “chọi cờ” ngày càng quyết liệt.

Cột cờ ngày càng cao

Trong những năm đầu, cột cờ được dựng bằng những vật liệu khá đơn sơ.

Nhưng sau mỗi lần đối phương nâng cột cờ, phía Bắc lại tìm cách dựng cột cao hơn.

Cột cờ được nâng lên nhiều lần.

Đến năm 1962, một cột cờ bằng thép ống được dựng tại khu vực Đồn Công an Hiền Lương, cao 38,6m, trở thành cột cờ cao nhất tại giới tuyến thời điểm đó. Lá cờ trên đỉnh cột có kích thước rất lớn để có thể nhìn rõ từ xa.

Nhìn từ xa, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên bầu trời Hiền Lương.

Đó không chỉ là một lá cờ.

Nó trở thành hình ảnh mà người dân hai bờ luôn hướng mắt về.

Mỗi khi lá cờ được kéo lên, người dân phía Bắc cảm thấy tự hào.

Và những người làm nhiệm vụ bảo vệ cột cờ hiểu rằng công việc của mình có ý nghĩa đặc biệt.

7. Giữ cờ giữa bom đạn

Cuộc “chọi cờ” không chỉ diễn ra trong điều kiện hòa bình.

Chiến tranh ngày càng khốc liệt.

Cầu Hiền Lương và khu vực giới tuyến trở thành mục tiêu bị đánh phá.

Cột cờ nhiều lần bị bom đạn làm hư hỏng.

Lá cờ nhiều lần bị xé rách.

Nhưng sau mỗi lần cột cờ bị đánh đổ, những người lính lại tìm cách dựng cột mới.

Lá cờ bị rách, họ thay lá cờ khác.

Cột cờ bị phá, họ sửa chữa hoặc dựng lại.

Theo tư liệu được công bố, từ ngày 19/5/1956 đến 28/10/1967, lực lượng ta đã treo 267 lá cờ các cỡ; riêng năm 1967 có nhiều lần phải thay cột cờ và lá cờ do bom pháo.

Có những lúc cột cờ vừa bị đánh sập, người lính đã nghĩ đến việc dựng lại.

Có lúc lá cờ vừa bị bom đạn xé rách, một lá cờ khác lập tức được đưa lên.

Đó là cuộc chiến của lòng kiên trì.

Cột cờ có thể đổ, nhưng lá cờ phải được dựng lại.

8. Một cuộc chiến không tiếng súng

Điều đặc biệt của Hiền Lương là bên cạnh tiếng súng còn có những cuộc đấu tranh không tiếng súng.

Hai bên sử dụng hệ thống loa phóng thanh để truyền đi những thông điệp chính trị.

Tiếng loa từ bờ Bắc vang sang phía Nam.

Những cuộc đấu tranh về màu sơn trên cầu, âm thanh loa phóng thanh và độ cao cột cờ diễn ra trong nhiều năm.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia gọi đây là một phần của “cuộc chiến âm thanh” bên cầu Hiền Lương. Hệ thống loa bờ Bắc trở thành một phương tiện quan trọng trên mặt trận chính trị – tư tưởng.

Nhưng trong ký ức của người dân, có lẽ hình ảnh dễ nhớ nhất vẫn là những lá cờ.

Hai lá cờ.

Hai cột cờ.

Hai phía của một dòng sông.

Và phía sau chúng là một đất nước đang bị chia cắt.

9. Những người giữ cột cờ

Đằng sau một lá cờ tung bay trên bầu trời là những con người âm thầm bảo vệ nó.

Đó là những chiến sĩ Công an giới tuyến.

Đó là bộ đội.

Đó là cán bộ.

Đó là những người dân sống quanh khu vực Hiền Lương.

Họ phải đối mặt với bom đạn và sự nguy hiểm thường xuyên.

Nhưng họ vẫn hoàn thành nhiệm vụ.

Có người hy sinh.

Có người bị thương.

Có người nhiều năm sống trong điều kiện chiến tranh khắc nghiệt.

Nhưng tất cả đều hiểu rằng bảo vệ cột cờ không đơn thuần là bảo vệ một công trình.

Đó là bảo vệ một biểu tượng.

Lá cờ đỏ sao vàng trên cột cờ Hiền Lương đã trở thành điểm tựa tinh thần đối với nhân dân Vĩnh Linh và những người đang chiến đấu ở miền Nam.

10. Khi cột cờ trở thành biểu tượng

Theo thời gian, hình ảnh cột cờ Hiền Lương trở thành một trong những biểu tượng nổi bật của cuộc đấu tranh thống nhất đất nước.

Người dân nhìn thấy lá cờ từ xa.

Những người lính nhìn thấy lá cờ trước khi bước vào những trận chiến.

Những người ở phía Nam nhìn về phía Bắc qua dòng sông.

Và những người ở phía Bắc nhìn về phía Nam với niềm tin rằng một ngày nào đó đất nước sẽ thống nhất.

Cây cầu Hiền Lương vốn được xây để nối hai bờ.

Nhưng chiến tranh khiến cây cầu trở thành biểu tượng của sự chia cắt.

Cột cờ cũng vậy.

Nó đứng giữa một vùng đất mà mỗi mét đất đều chứa đựng những ký ức đau thương.

Nhưng chính vì thế, cột cờ lại trở thành biểu tượng của hy vọng.

11. Ngày đất nước thống nhất

Năm 1975, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước kết thúc.

Miền Nam được giải phóng.

Đất nước thống nhất.

Dòng Bến Hải không còn là giới tuyến quân sự tạm thời chia đôi đất nước.

Cầu Hiền Lương không còn là nơi người Việt Nam phải đứng ở hai phía.

Những gia đình từng bị chia cắt có cơ hội đoàn tụ.

Những người từng nhìn nhau từ hai bờ sông có thể gặp nhau trên cùng một đất nước.

Và từ đó, ý nghĩa của những cột cờ cũng thay đổi.

Chúng không còn là biểu tượng của cuộc đấu tranh giữa hai phía.

Chúng trở thành nhân chứng của một thời kỳ lịch sử đau thương nhưng hào hùng.

12. Hai cột cờ và một dòng sông

Ngày nay, khi đứng bên sông Bến Hải, người ta có thể nhìn thấy cầu Hiền Lương và cột cờ được phục dựng trong khu di tích.

Cột cờ hiện nay cao 28m, được làm bằng 6 đoạn thép ống liên kết, mô phỏng cột cờ lịch sử từng tồn tại tại Hiền Lương.

Dòng sông vẫn chảy.

Cầu vẫn nối hai bờ.

Lá cờ vẫn tung bay.

Nhưng không còn tiếng bom.

Không còn những người lính phải đứng gác trong chiến hào.

Không còn những gia đình phải nhìn nhau qua một giới tuyến.

Điều còn lại là ký ức.

Một ký ức được giữ lại để thế hệ sau hiểu rằng hòa bình hôm nay đã được đánh đổi bằng biết bao hy sinh.