HÀNH TRÌNH VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ – DANH THẮNG HANG HUYỆN(THUỘC KHU VỰC RỪNG KHUÔN MÁNH, VÕ NHAI – THÁI NGUYÊN)

1. Hành trình đến hang Huyện và vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ

Từ thành phố Thái Nguyên, theo quốc lộ 1B hướng Thái Nguyên – Lạng Sơn, chúng tôi đến trung tâm huyện Võ Nhai tại ngã tư thị trấn Đình Cả, rồi rẽ phải khoảng 12 km để vào xã Tràng Xá. Đến thôn Làng Tràng, chúng tôi gửi xe tại nhà chị Hà Thị Nguyệt – căn nhà nằm sát cửa hang, sau đó đi bộ theo con đường mòn dài khoảng 300 m để tới di tích hang Huyện.

May mắn cho đoàn, chúng tôi được chú Nông Văn Hải – Trưởng thôn Làng Tràng, người am hiểu địa hình và lịch sử địa phương, trực tiếp dẫn đường. Theo lời chú, để khám phá hang Huyện, du khách cần chuẩn bị đầy đủ những vật dụng thiết yếu như đèn pin, nước uống, dây thừng, áo dài tay… nhằm đảm bảo an toàn khi đi sâu vào lòng hang.

Dù thời tiết giữa trưa nắng nóng, nhưng ai nấy đều háo hức, tràn đầy quyết tâm khám phá hang động kỳ bí này. Chúng tôi men theo lối mòn, băng qua dòng suối nước trong xanh uốn lượn, rồi len lỏi giữa những rừng ngô bạt ngàn đang thì con gái – một bức tranh làng quê yên bình và thơ mộng. Chẳng bao lâu sau, hang Huyện dần hiện ra trước mắt, sừng sững giữa núi rừng xanh thẳm.

Hang Huyện là hang động tự nhiên xuyên sâu trong khối núi đá vôi, có chiều dài hàng ki-lô-mét. Cửa hang cao khoảng 30 m so với mặt bằng cánh đồng chân núi, ẩn mình giữa vùng cây cối rậm rạp. Phía trước hang là dãy núi cao, dưới chân núi là cánh đồng bằng phẳng, màu mỡ, rộng hàng trăm héc-ta, trải dài theo dòng suối. Theo người dân địa phương, hang Huyện còn có tên gọi khác là hang Thắm, tuy nhiên cái tên này ngày nay ít người biết đến.

2. Các mốc lịch sử tiêu biểu gắn với hang Huyện

Cuối thế kỷ XIX – Thời kỳ chống giặc Cờ Đen

Nguồn gốc tên gọi hang Huyện bắt đầu từ cuối thế kỷ XIX, khi giặc Cờ Đen từ phương Bắc tràn xuống cướp bóc, quấy nhiễu các huyện Định Hóa, Phú Lương, Đại Từ và Võ Nhai. Nhân dân vùng Tràng Xá đã lợi dụng hang Huyện – nơi có địa thế hiểm yếu, lòng hang rộng – làm nơi trú ẩn và phối hợp cùng quan quân nhà Nguyễn chống giặc.

Theo truyền thuyết địa phương, khi phát hiện ra nơi ẩn náu của nhân dân, giặc Cờ Đen đã cho nổ bồ thuốc nổ ngay cửa hang, khiến “cả một huyện người” bị vùi lấp trong lòng hang, chỉ còn một số ít người sống sót chạy theo đường hang về phía Bắc Giang. Từ thảm kịch ấy, cái tên hang Huyện ra đời, như một dấu tích đau thương nhưng đầy bi tráng của lịch sử.

Giai đoạn 1941 – Cách mạng giải phóng dân tộc

Trong thời kỳ đấu tranh giành độc lập, hang Huyện trở thành cơ sở hoạt động bí mật của Đảng tại Tràng Xá. Đây là nơi các tổ chức Việt Minh họp bàn, liên lạc, cất giấu lương thực và là địa bàn hoạt động quan trọng của Cứu quốc quân II, được thành lập ngày 15-9-1941 tại khu vực rừng Khuôn Mánh gần đó. Hang Huyện đã góp phần quan trọng vào phong trào cách mạng ở Võ Nhai và vùng Việt Bắc.

Giai đoạn 1965 – 1966: Kháng chiến chống Mỹ

Khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, để bảo đảm an toàn cho sản xuất quốc phòng, Tổng đội 28 Gang Thép Thái Nguyên đã xây dựng và cải tạo mặt bằng trong hang Huyện để chứa nguyên liệu, lắp đặt máy móc, chế tạo vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam.

Tổng đội đã xây dựng con đường kè đá dài hơn 200 m, rộng 2,5 m dẫn vào hang; cửa hang được gia cố bằng khối bê tông lớn nhằm chống bom Mỹ. Trong hang hiện vẫn còn nhiều dấu tích như bia đá ghi mốc xây dựng (khởi công ngày 28-4-1966), đường goòng, bệ đặt máy, bể chứa nước, đường hầm thông gió và đặc biệt là bức cuốn thư khắc dòng chữ thể hiện tinh thần “vừa sản xuất, vừa chiến đấu” của quân và dân ta.

3. Giá trị lịch sử, văn hóa và tiềm năng du lịch

Không chỉ mang giá trị lịch sử to lớn, hang Huyện còn là một thắng cảnh thiên nhiên độc đáo, nằm trong quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị du lịch. Nơi đây hội tụ đầy đủ các yếu tố từ núi đá vôi, hang động, suối nước đến cánh đồng rộng lớn dưới chân núi, tạo thành một quần thể sơn thủy hữu tình. Đây là điều kiện thuận lợi để phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và giáo dục truyền thống lịch sử.

Tuy nhiên, hiện nay di tích vẫn chưa được bảo vệ và khai thác tương xứng. Việc chặt phá cây xanh, đào bới bê tông, phá hoại nhũ đá đã làm di tích phần nào mất đi vẻ nguyên sơ vốn có. Vì vậy, việc đầu tư tôn tạo, xây dựng cơ sở hạ tầng, thành lập ban quản lý di tích và nâng cao ý thức bảo vệ di sản cho người dân địa phương là hết sức cần thiết.

4. Kết luận

Hang Huyện – cùng với di tích rừng Khuôn Mánh, nơi thành lập Cứu quốc quân II – không chỉ là chứng nhân lịch sử của những năm tháng đấu tranh hào hùng, mà còn là tài sản văn hóa quý báu của quê hương Võ Nhai. Hy vọng rằng trong tương lai, khu di tích này sẽ được bảo tồn, tôn tạo đúng mức để trở thành điểm đến lịch sử – du lịch hấp dẫn, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và phát triển kinh tế – văn hóa cho địa phương.