Hào khí cách mạng Tháng Tám ở Vùng mỏ Quảng Ninh
Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là bản anh hùng ca về ý chí quật cường và khát vọng tự do của dân tộc Việt Nam. Trong bản hùng ca ấy, Vùng mỏ Quảng Ninh – cái nôi của phong trào công nhân và cách mạng vô sản – đã để lại dấu ấn đặc biệt. Với lực lượng tiên phong là giai cấp công nhân và các tổ chức cách mạng, Vùng mỏ nhanh chóng nắm bắt thời cơ, vùng lên giành chính quyền sớm, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cả nước.
Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo phong trào công nhân Vùng mỏ
Ngay sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời (tháng 2/1930), phong trào cách mạng tại Khu mỏ phát triển mạnh mẽ. Chi bộ Đảng Cộng sản Việt Nam đầu tiên ở Mạo Khê được thành lập ngày 23/2/1930 gồm 5 đồng chí, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử đấu tranh của công nhân vùng mỏ. Các chi bộ khác ở Hòn Gai, Cẩm Phả, Cửa Ông, Uông Bí… lần lượt ra đời, đưa phong trào bước vào thời kỳ do giai cấp công nhân lãnh đạo, hướng tới cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân.
Các cuộc đấu tranh sớm nổi bật, tiêu biểu là cuộc đấu tranh của công nhân Nhà sàng Cửa Ông ngày 8/4/1930, yêu cầu tăng lương, giảm giờ làm, cải thiện điều kiện lao động. Phong trào này lan tỏa khắp Khu mỏ, thể hiện rõ sức mạnh tập thể và ý chí đấu tranh của giai cấp công nhân.
Tháng 11/1936, cuộc tổng bãi công của hơn 3 vạn thợ mỏ nổ ra tại Cẩm Phả, kéo dài hơn một tuần trên tuyến dài gần 100 km. Cuộc bãi công này buộc chủ mỏ phải nhượng bộ, tăng lương, cải thiện điều kiện làm việc. Sự kiện này không chỉ là thắng lợi của công nhân Vùng mỏ mà còn tác động mạnh mẽ đến phong trào cách mạng cả nước, đặt nền tảng cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám sau này. Ngày 12/11 sau đó được chọn là ngày truyền thống công nhân Vùng mỏ, truyền thống ngành than.
Mùa thu lịch sử – Vùng mỏ giành chính quyền
Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật đảo chính hất cẳng thực dân Pháp tại Đông Dương. Ngay sau đó, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Chỉ thị “Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta”, nhận định rằng thời cơ giành chính quyền đã chín muồi.
Từ chiến khu Đông Triều, tỉnh lỵ Quảng Yên đến Hòn Gai, Cẩm Phả, các cuộc khởi nghĩa liên tiếp nổ ra. Ngày 8/6/1945, khởi nghĩa Đông Triều giành thắng lợi, thành lập Chiến khu Trần Hưng Đạo – một căn cứ địa cách mạng quan trọng. Từ đây, lực lượng cách mạng tỏa đi các địa phương, thành lập các đơn vị vũ trang đầu tiên và xưởng sản xuất vũ khí, chuẩn bị cho các trận đánh tiếp theo.
Ngày 20/7/1945, quân cách mạng tiến đánh Quảng Yên, buộc chính quyền do bọn Quốc dân đảng nắm giữ phải đầu hàng, thu toàn bộ vũ khí. Quảng Yên trở thành tỉnh lỵ đầu tiên ở Việt Nam được giải phóng, tạo tiếng vang lớn và củng cố khí thế cách mạng.
Ở Cẩm Phả và Hòn Gai, nhân dân Vùng mỏ cũng tiến hành khởi nghĩa sớm. Ở Cẩm Phả, ngày 12/8/1945, lực lượng cách mạng chủ động khởi nghĩa, lập chính quyền cách mạng lâm thời vào cuối tháng 8. Ở Hòn Gai, bằng đấu tranh chính trị và sự ủng hộ của nhân dân, chính quyền được thiết lập mà không đổ máu, trở thành biểu tượng sáng ngời của trí tuệ và sự khôn khéo trong cách mạng.
Các huyện miền Đông, mặc dù xa trung tâm, cũng lần lượt giành chính quyền: Tiên Yên tháng 10/1945, Bình Liêu cuối tháng 11/1945, Đầm Hà tháng 2/1946, Hà Cối tháng 4/1946, Ba Chẽ (Hải Chi) ngày 4/10/1946.
Ý nghĩa lịch sử
Cách mạng Tháng Tám ở Vùng mỏ không chỉ giành chính quyền sớm mà còn diễn ra trong điều kiện đặc biệt phức tạp: phải đấu tranh chống Nhật, giải giáp quân Tưởng, chống lại các lực lượng thân Nhật và Việt Cách. Thắng lợi ở Vùng mỏ chặn đứng âm mưu diệt chủng của phát xít Nhật và thực dân Pháp, là tín hiệu mở đầu cho sự sụp đổ của hệ thống thuộc địa và khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa với khẩu hiệu: Độc lập – Tự do – Hạnh phúc.
Vùng mỏ Quảng Ninh, với lịch sử đấu tranh anh hùng của giai cấp công nhân, với tinh thần quật cường của quân và dân, đã trở thành một trong những ngọn cờ đầu trong bản hùng ca Cách mạng Tháng Tám, để lại dấu ấn không thể phai mờ trong lịch sử dân tộc.
