Hoàng Thành Phổ

Hoàng Thành Phổ sinh ngày 12/10/1940 tại xã An Chấn, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên, trong một gia đình cách mạng có cha mẹ đều là cán bộ, đảng viên lâu năm của Đảng. Tháng 10/1954, khi mới 14 tuổi, ông được tập kết ra Bắc, theo diện con em cán bộ, bắt đầu hành trình dài được Đảng nuôi dưỡng, đào tạo để trở thành lực lượng trí thức phục vụ cách mạng.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, khi miền Bắc trở thành hậu phương lớn, nhiều trí thức, sinh viên, cán bộ đã tình nguyện rời giảng đường, vượt Trường Sơn để vào Nam chiến đấu và phục vụ kháng chiến. Trong số đó, đội ngũ nhà giáo đi B đặc biệt là từ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội - đóng một vai trò thầm lặng mà to lớn, mang tri thức, niềm tin và lý tưởng cách mạng đến với các vùng kháng chiến miền Nam.

Hồ sơ của những người thầy với lý lịch chi tiết, những nguyện vọng viết bằng nét chữ mộc mạc nhưng đầy quyết tâm, tiêu biểu có Hoàng Thành Phổ - một nhà giáo người Phú Yên, thuộc diện cán bộ tập kết, được đào tạo và rèn luyện từ nhỏ trên đất Bắc, trước khi tự nguyện trở về miền Nam hiện đang lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III.

Từ năm 1955 đến 1958, ông học tại Khu học xá Trung ương (Nam Ninh, Trung Quốc), sau đó về nước tiếp tục học tại Trường học sinh miền Nam số 24 ở Hải Phòng. Những năm tháng ấy, ông không chỉ học chữ mà còn được học cách sống có lý tưởng, học cách trở thành người cán bộ gương mẫu trong mọi mặt.

Năm 1960, ông học ở Trường Bổ túc Văn hóa Công Nông Trung ương rồi chuyển tiếp lên Đại học Sư phạm Hà Nội năm 1961. Suốt 3 năm học tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, ông luôn giữ vai trò lớp phó, tích cực trong công tác đoàn thể, được thầy cô và bạn bè tín nhiệm và đứng vào hàng ngũ của Đảng Lao động Việt Nam vào tháng 7 năm 1964.

Dù chưa từng tham gia trực tiếp chiến đấu hay hoạt động bí mật nào, nhưng nỗ lực học tập, rèn luyện và tinh thần sẵn sàng cống hiến cho quê hương miền Nam luôn rực cháy trong ông. Trong Đơn xin công tác miền Nam gửi Đảng bộ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội ông viết “Tôi đã suy nghĩ vấn đề này trong 3 năm và nguyện vọng của tôi bao giờ cũng muốn được công tác ở miền Nam quê hương tôi… Học xong lớp 10 tôi được nhà trường cho đi học bổ túc ngoại ngữ để đi học nước ngoài nhưng tôi xin ở lại cũng vì mục đích được phục vụ những nơi khó khăn gian khổ nhất của cách mạng. Đầu năm thứ 3 tôi đã xin Ban Thống nhất cho tôi được phục vụ miền Nam. Giữa năm tôi đã nộp lý lịch của Ban Thống nhất để được xét nguyện vọng của tôi. Như vậy là tôi rất tha thiết được công tác mền Nam…” [1]

Ngày 14/7/1964, trong lý lịch của ông, Thường vụ Đảng ủy Đại học Sư phạm Hà Nội đã nhận xét: “Lập trường chính trị vững. Ý thức, động cơ phục vụ cách mạng đúng đắn” [2]. Những dòng ghi nhận này không chỉ là sự đánh giá, mà là sự tin tưởng vào quyết tâm trở về Nam của ông. Ngày 26/8/1964, lý lịch của ông đã được đồng hương của ông xác nhận là tốt và ông có thể “đi công tác đặc biệt được”. Nguyện vọng phục vụ miền Nam của ông được gia đình hoàn toàn ủng hộ, trong Giấy xác nhận gửi cho gia đình trước khi cử ông đi B, người cha, đồng chí Huỳnh Lưu, khẳng định: “Chúng tôi rất vui mừng được sự tuyển dụng của nhà trường cho con tôi đi công tác này. Hiện nay, nước ta có hai nhiệm vụ cách mạng. Nếu cháu được đi tham gia chiến đấu góp phần cuộc đấu tranh giải phóng đất nước là vinh dự cho gia đình, vinh dự cho thanh niên của cháu. Chúng tôi hoàn toàn tán thành cho cháu đi công tác này” [3].

Ngày 16/9/1964, sau khi tốt nghiệp Đại học Sư phạm Hà Nội, ông Hoàng Thành Phổ được phân công về công tác tại Ban Tổ chức Trung ương, bước đầu tiên trong hành trình trở lại miền Nam với tư cách là cán bộ giáo dục đi B.