HOÀNG VĂN NỌN

ĐƠN VỊ: ĐOÀN XÃ THỚI HƯNG

CÂU CHUYỆN THỜI HOA LỬA

Hoàng Văn Nọn - người bí thư chi bộ đầu tiên trọn đời vì nước, vì dân

Đồng chí Hoàng Văn Nọn (tức Hoàng Như, Hoàng Tú Hưu, Tú Hưu, Hoàng Ngọc Như, Văn Tân, Hoàng Lương Hữu, Thiết, Hoàng Vĩnh Tuy), sinh năm 1906 tại làng Nà Toàn, xã Xuân Phách (nay thuộc phường Đề Thám, Thành phố). Đồng chí là một trong những cán bộ tiền bối, Bí thư Chi bộ, Bí thư Tỉnh ủy đầu tiên của Cao Bằng, Bí thư Xứ ủy Trung - Bắc Kỳ... đã cống hiến trọn vẹn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng, có nhiều đóng góp cho Cao Bằng và sự nghiệp cách mạng của cả nước.

Sau khi được đồng chí Hoàng Đình Giong giác ngộ, Hoàng Văn Nọn và Nông Văn Đô tích cực hoạt tuyên truyền tư tưởng yêu nước trong học sinh, vận động nhân dân trong xã không đi phu cho Pháp. Tháng 9/1928, lúc đó đồng chí Hoàng Đình Giong đang hoạt động tại Long Châu (Quảng Tây, Trung Quốc) có thư mời Hoàng Văn Nọn và Lê Đoàn Chu sang Long Châu gặp Hoàng Đình Giong, Bùi Ngọc Thành... là đại diện của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên để bồi dưỡng về lý luận cách mạng và cách thức lập đường dây liên lạc với phong trào cách mạng trong nước. Sau đó, Hoàng Văn Nọn về nước hoạt động tại nhiều vùng ở Cao Bằng.

Tháng 10/1929, đồng chí Hoàng Đình Giong tiếp tục có thư mời Hoàng Văn Nọn và Lê Đoàn Chu sang Long Châu tiếp tục học tập, nghiên cứu lý luận cách mạng khoảng 10 ngày; kết thúc kỳ học, đồng chí Lê Hồng Sơn ở Nam Ninh (Quảng Tây) đến Long Châu làm lễ kết nạp Hoàng Văn Nọn và Lê Đoàn Chu vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, giao nhiệm vụ về Cao Bằng hoạt động, tiếp tục vận động đưa một số thanh niên ưu tú sang Long Châu học tập.

Hoàng Văn Nọn về nước hoạt động, tháng 12/1929 được Lê Hồng Sơn gọi sang Long Châu, kết nạp vào Đông Dương Cộng sản Đảng (một trong 3 tổ chức tiền thân của Đảng), cùng các đồng chí: Hoàng Đình Giong, Hoàng Văn Thụ tuyên bố thành lập Chi bộ Hải ngoại Long Châu. Sau đó, Lê Hồng Sơn, Hoàng Đình Giong giao nhiệm vụ và cử Hoàng Văn Nọn về Cao Bằng chuẩn bị tư tưởng, tổ chức… lựa chọn những người ưu tú để bồi dưỡng, kết nạp Đảng, tiến tới thành lập chi bộ Đảng.

Sau một thời gian thử thách, ngày 1/4/1930, Hoàng Văn Nọn tổ chức lễ kết nạp 2 đồng chí: Lê Đoàn Chu (Lê Mới, Nam Cao), Nông Văn Đô (Bích Giang, Cát Lợi) vào Đảng và tuyên bố thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở tỉnh Cao Bằng tại Nặm Lìn, xã Hoàng Tung (Hòa An) do đồng chí Hoàng Văn Nọn làm Bí thư. Chi bộ ra đời như một Tỉnh ủy lâm thời lãnh đạo phong trào cách mạng toàn tỉnh

Từ khi Chi bộ ra đời và chỉ đạo, phong trào cách mạng phát triển mạnh, các cơ sở đảng ngày càng phát triển, các chi bộ lần lượt ra đời ở nhiều xã tại các huyện: Hòa An, Hà Quảng, Thạch An, Quảng Uyên... Dưới sự lãnh đạo của các chi bộ, từ năm 1930 - 1932, hàng loạt cuộc đấu tranh, tổ chức rải truyền đơn tại thị xã Cao Bằng và các huyện: Hòa An, Nguyên Bình, Quảng Uyên... đặc biệt là các cuộc đấu tranh, biểu tình chống bắt phu, đòi quyền lợi khi đi phu diễn ra thường xuyên và mạnh mẽ. Đảng bộ ngày càng lớn mạnh, có hệ thống vững chắc từ tỉnh đến cơ sở; tháng 7/1933, Ban lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương công nhận Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh do đồng chí Hoàng Văn Nọn làm Bí thư.

Sự lớn mạnh của Đảng bộ càng củng cố thêm lòng tin của nhân dân, phong trào cách mạng ở Cao Bằng tiếp tục phát triển mạnh mẽ và ngày càng sâu rộng, là một trong những điều kiện để cuối năm 1934, Ban lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương quyết định cử đồng chí Hoàng Văn Nọn, Bí thư Tỉnh ủy Cao Bằng làm đại biểu chính thức tham gia đoàn đại biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương dự Đại hội lần thứ VII Quốc tế Cộng sản tại Mat-xcơ-va (Liên Xô cũ, tháng 7/1935) và tham luận về vận động các dân tộc thiểu số ở Đông Dương tham gia cách mạng.

Trước khi tham dự Đại hội, đồng chí Hoàng Văn Nọn và Nguyễn Thị Minh Khai được giới thiệu vào học Trường Đại học Phương Đông tại Mat-xcơ-va; sau khi tham dự Đại hội Quốc tế Cộng sản, 2 đồng chí tiếp tục học đến năm 1937 thì được bố trí qua các nước Đức, Pháp, Ý... về Hồng Công (Trung Quốc) tìm cách về nước; sau khi đến Hồng Công, đồng chí Hoàng Văn Nọn lại đi Thượng Hải gặp Lê Hồng Phong là đại diện của Quốc tế Cộng sản đang triệu tập hội nghị phổ biến chủ trương mới của Quốc tế Cộng sản đối với phong trào cách mạng.

Sau khi họp hội nghị, Lê Hồng Phong cử đồng chí Hoàng Văn Nọn làm đặc phái viên của Trung ương về nước củng cố Liên xứ ủy Trung - Bắc Kỳ. Giữa năm 1937, Hoàng Văn Nọn về Cao Bằng rồi xuống Hà Nội gặp các đồng chí Xứ ủy cũ (Nguyễn Văn Minh, Lương Khánh Thiện, Đặng Xuân Khu (Trường Chinh)... triệu tập cuộc họp bầu lại Liên xứ ủy, Hoàng Văn Nọn được bầu làm Bí thư Liên xứ ủy Trung - Bắc Kỳ.

Với vai trò của mình, Hoàng Văn Nọn tích cực đi các địa phương chỉ đạo củng cố, xây dựng các tổ chức cơ sở đảng; khoảng cuối năm 1937, Hoàng Văn Nọn với tên mới là Hoàng Lương Hữu, trong vai thợ ảnh mở hiệu ảnh Dân Chúng tại Hà Đông làm cơ sở hoạt động, chỉ đạo tuyên truyền, vận động nhân dân đấu tranh. Nhân Ngày Quốc tế Lao động 1/5/1938, đồng chí cùng các đồng chí Xứ ủy vận động nhân dân Hà Nội, Hà Đông tổ chức cuộc mít tinh lớn biểu dương lực lượng tại khu Đấu Xảo Hà Nội.

Cuối năm 1938, với cương vị là Bí thư Xứ ủy, Hoàng Văn Nọn về Hà Đông trực tiếp chủ trì Hội nghị thành lập Đảng bộ tỉnh Hà Đông tại làng Vạn Phúc, sau đó nhiều cơ sở Đảng xung quanh Hà Nội được phục hồi và đẩy mạnh phong trào đấu tranh. Trước tình hình đó, địch tập trung khủng bố ráo riết, ngày 1/1/1939, Hoàng Văn Nọn bị Pháp bắt tại Hà Nội và đưa về Cao Bằng giam, song không tìm được chứng cứ khép tội, Pháp buộc phải tha tù.

Đồng chí lại xuống Hà Nội gặp Xứ ủy và được Xứ ủy giao nhiệm vụ làm Bí thư Khu B, gồm các tỉnh: Hải Dương, Quảng Yên (nay thuộc Quảng Ninh), Kiến An và thành phố Hải Phòng. Để bảo đảm bí mật, đồng chí lấy bí danh mới là Thiết. Đang tích cực hoạt động tại các tỉnh, tháng 8/1940, Pháp giăng lưới bắt được đồng chí tại Hải Phòng, bị kết án 5 năm tù giam tại trại Bá Vân (Thái Nguyên) nhưng Pháp cho rằng Hoàng Văn Nọn là đầu sỏ, là trùm cách mạng nên đưa về nhà tù Hỏa Lò (Hà Nội).

Đầu năm 1945, Hoàng Văn Nọn cùng các đồng chí: Đỗ Mười, Trần Đăng Ninh... vượt ngục về huyện Chương Mỹ, Hà Đông (nay thuộc Hà Nội) hoạt động, sau đó về Cao Bằng tiếp tục hoạt động, tham gia lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945.

Năm 1946, Hoàng Văn Nọn được Tỉnh ủy phân công phụ trách huyện Bảo Lạc (nay là Bảo Lạc và Bảo Lâm), năm 1947 được giao phụ trách các huyện biên giới phía Đông Cao Bằng, năm 1948 chuyển về Trường Đảng Hoàng Văn Thụ làm giảng viên, sau đó chuyển về phòng Quốc dân Liên khu I, cuối năm 1949 chuyển sang Ban củng cố Việt Bắc công tác, đến năm 1950 chuyển về Bộ Nội vụ giữ chức Trưởng Phòng Miền núi, Bí thư Chi bộ Bộ Nội vụ. Cuối năm 1957, học lý luận chính trị tại Trường Đảng cao cấp Nguyễn Ái Quốc. Năm 1961 được bầu giữ chức Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh Cao Bằng; năm 1968 qua đời do sức khỏe yếu.

Với những công lao và cống hiến to lớn, đồng chí được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập và nhiều phần thưởng cao quý khác. Đảng bộ và nhân dân Cao Bằng đã dành một trong những đường phố to đẹp tại trung tâm Thành phố mang tên Hoàng Như (Hoàng Văn Nọn).

Đinh Ngọc Viện

--HẾT--