Hùng thiêng đất mẹ

34 năm làm công tác sưu tầm hiện vật bảo tàng, tôi cũng đã có nhiều lần làm công việc tìm liệt sỹ qua kỷ vật bảo tàng. Ví dụ: Trong cuốn nhật ký của Liệt sỹ Nguyễn Văn Bào hy sinh tại Điện Biên Phủ năm 1954 có đoạn viết “Xin phép đồng chí Hồng Cư về nhà cưới vợ”. Từ dòng viết này, chúng tôi tìm gặp Trung tướng Hồng Cư thủ trưởng của đồng chí Bào. Trung tướng cho biết đồng chí Bào ở Trung đoàn 36 Đại đoàn 308, khi đó đơn vị làm nhiệm vụ chốt chặn quân Pháp ở Điện Biên Phủ, đồng chí Bào hy sinh tại xóm Mấn. Từ những thông tin đó, chúng tôi đã tìm được phần mộ của Liệt sỹ Bào.

Tuy nhiên, việc đi tìm và xác minh chủ nhân của chiếc tấm đắp của Liệt sĩ Thành lần này đối với tôi có nhiều cảm xúc rất đặc biệt.

Ngay từ giây phút đầu tiên, trong đầu tôi xuất hiện kỷ vật tấm chăn đắp mà Trung tướng Lư Giang tận tay trao cho bảo tàng. Một vị tướng chiến trường suốt mấy chục năm trời cất giữ bên mình kỷ vật của một người lính đã hy sinh, rồi cất công đi tìm cách để gửi lại cho thân nhân liệt sĩ - đó chẳng phải là một biểu hiện vô cùng ý nghĩa của tình đồng đội hôm nay, của tinh thần “tướng sĩ một lòng phụ tử; hoà nước sông chén rượu ngọt ngào” của người xưa đó sao.

Tôi là người tiếp nhận tấm chăn ấy, đã tận tay đo đạc, ghi chép những thông số của nó. Có thể, đối với ai đó, tấm chăn chỉ là một miếng vải cũ, thậm chí vô tri vô giác. Nhưng tôi biết, đối với thân nhân của liệt sĩ, đó sẽ là một báu vật, là hình ảnh thân thương, là hơi ấm còn lại của chồng, con, anh, em...mình.

Đã nhiều năm trong nghề, tôi cũng hiểu rằng, trong khi những người lính ra trận, hy sinh mất mát rất nhiều thì những người ở hậu phương cũng phải chịu đựng biết bao vất vả, gian truân. Những người mẹ mất con, những người vợ đã trở thành goá bụa, đã không bao giờ được gặp lại người con, người chồng yêu quý. Vì thế, việc tìm và trao lại cho họ, dù chỉ là những kỷ vật nhỏ nhoi cũng là việc nghĩa, là trách nhiệm của người đang sống đối với các liệt sỹ đã hy sinh vì Tổ quốc.

Trong quá trình thực hiện, chúng tôi đã trải qua rất nhiều cung bậc cảm xúc. Đầu tiên là sự lo lắng: liệu mình có làm được không. Bởi thông tin quá ít, thời gian đã quá lâu rồi, những nhân chứng chính đã không còn. Liệt sĩ quê ở đâu, thân nhân ai còn, ai mất... Nguồn tư liệu không thống nhất, thậm chí mâu thuẫn. Có lúc chúng tôi tưởng đã có kết quả đến nơi nhưng rồi lại tắc.

Dưới cái nắng lửa nhiệt độ lên tới 39-40 độ của Hà Nội những ngày qua, chúng tôi không hề quản ngại, đi tất cả các nơi, tìm hỏi tất cả những địa chỉ những người cần tìm để tìm hiểu thông tin. Nhưng dù khó khăn, chúng tôi vẫn tin là mình như có cơ duyên trong việc này. Hình như anh linh của Trung tướng Lư Giang và Liệt sỹ Thành ban đầu thử thách sự kiên nhẫn của chúng tôi rồi lại mách bảo chúng tôi tìm được đến gia đình Liệt sỹ Thành. Thật khó lòng tả lại chúng tôi đã vỡ òa trong niềm vui thế nào lúc ấy. Nhưng tiếp đến lại là nỗi băn khoăn có phải Liệt sỹ Thành chủ nhân của tấm đắp kia không?

Chúng tôi làm phép thử bằng cách đem bức ảnh của Liệt sỹ Thành đến hỏi Đại tá Lê Anh Sáng, Chủ nhiệm Hậu cần Sư đoàn 3 thời chiến tranh. Ông thốt lên: “Tôi khẳng định 95% đây là cậu Thành, y tá liên lạc của Sư trưởng Lư Giang”.

Lúc này thì chúng tôi đã tràn đầy hy vọng nhưng cũng vẫn hồi hộp khi đến số 6 Yersin để gặp bà Hàn Thị Trang. Rồi điều kỳ diệu đã xảy ra. Bà nhìn bức ảnh và nhận ra ngay y tá Thành năm nào bà đã gặp. Bà ôm bức ảnh vào lòng, nước mắt rịn bên khóe mắt: “Các cháu làm cho bà một tấm ảnh nhỏ, bà đặt bên bức ảnh của ông để bà thờ”. Bà có nguyện vọng được đến nhà “cậu” Thành thắp hương và nói để Thành biết rằng, Sư trưởng Lư Giang đã phù hộ để cho các anh chị tìm được chủ nhân của tấm đắp mà Sư trưởng đã giữ bên người mấy chục năm trời.

Còn chúng tôi, nhìn cảnh tượng ấy cũng không cầm được nước mắt. Vì xúc động trước những hy sinh mất mát của thế hệ đi trước, vì cảm phục tình sâu nặng của những người đồng đội, đâu có kể là thủ trưởng và chiến sỹ...Và cũng xen chút vì tự hào mình đã làm tròn được ước nguyện của người đã khuất. Chắc hẳn rằng, tấm đắp sẽ làm vong linh của Trung tướng Lư Giang và Liệt sỹ Nguyễn Văn Thành sẽ thêm ấm lại ở nơi xa thẳm...