Huyền thoại Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ: Nỗi đau hoá thành tượng đài bất tử
1. Người mẹ mảnh dẻ trên vùng đất lửa Quảng Nam
Mẹ Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 tại xóm Rừng, làng Thanh Quýt, xã Điện Thắng Trung, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Như bao người phụ nữ nông thôn miền Trung, mẹ sống một cuộc đời bình dị, lam lũ, gắn bó với ruộng đồng và đàn con. Mẹ cùng chồng là ông Lê Tự Trị sinh được 12 người con (11 con trai, 1 con gái).
Khi thực dân Pháp rồi sau đó là đế quốc Mỹ xâm lược, vùng đất Điện Bàn trở thành địa bàn tranh chấp quyết liệt. Mẹ Thứ cùng gia đình không đứng ngoài cuộc chiến. Đã thành một lẽ tự nhiên: đất nước cần, mẹ lần lượt động viên các con rời tay cày, cầm tay súng ra mặt trận.
2. Những lá thư báo tử và khúc ruột cắt từng đoạn
Nỗi đau bắt đầu giội xuống gia đình mẹ từ thời kỳ kháng chiến chống Pháp:
Năm 1948: Chỉ trong vòng vài tháng, mẹ liên tiếp nhận 3 giấy báo tử của người con thứ 3 Lê Tự Xuyến, con thứ 4 Lê Tự Hàn (anh) và con thứ 5 Lê Tự Hàn (em).
Năm 1954: Người con thứ 6 Lê Tự Lem anh dũng hy sinh khi mới tròn 20 tuổi.
Chưa kịp khép lại nỗi đau chống Pháp, cuộc kháng chiến chống Mỹ lại bùng lên:
Năm 1966: Con trai Lê Tự Nự hy sinh.
Năm 1972: Mẹ nhận liền hai tin buồn, hai người con Lê Tự Mười và Lê Tự Trịnh ngã xuống.
Năm 1974: Con trai Lê Tự Thịnh – Đại đội trưởng bộ đội địa phương – hy sinh trong một trận đánh đồn.
Đau thương trút xuống dồn dập, nhưng nghiệt ngã nhất là câu chuyện về người con cả Lê Tự Chuyển (chiến sĩ biệt động Sài Gòn). Vào sáng ngày 30/04/1975, khi cả nước đang vỡ òa trong niềm vui chiến thắng, anh Chuyển ngã xuống ngay tại cầu Rạch Chiếc (cửa ngõ Sài Gòn) – chỉ vài giờ trước thời khắc hòa bình.
Con số lịch sử:
Trong cả hai cuộc chiến, Mẹ Thứ nhận tổng cộng 9 giấy báo tử của 9 người con trai. Ngoài ra, con rể Ngô Tưởng (chồng của người con gái cả Lê Thị Trị) bị địch tra tấn đến chết, cùng 2 cháu ngoại (Ngô Thị Điểu, Ngô Thị Cúc) cũng ngã xuống vì sự nghiệp cách mạng. Tổng cộng gia đình mẹ có 12 liệt sĩ.
3. "Pháo đài" hậu phương giữa lòng địch
Không chỉ hiến dâng những người con ruột thịt cho Tổ quốc, nhà của Mẹ Thứ tại Điện Thắng còn là một căn cứ cách mạng kiên cường.
Hệ thống 5 căn hầm bí mật: Trong vườn nhà mẹ có tới 5 căn hầm giấu cán bộ, bộ đội, du kích. Mẹ và con gái cả (bà Lê Thị Trị) là những người trực tiếp chăm sóc, tiếp tế cho cán bộ.
Ngụy trang khéo léo: Trên miệng hầm, mẹ thả đàn bò ăn cỏ. Mỗi lần đi chăm bò hay giả vờ cắt cỏ, mẹ lại tranh thủ chỉnh sửa ngụy trang hoặc hé mở cửa hầm cho anh em bên dưới lấy không khí để thở.
Có những lúc quân địch đóng đồn ngay sát nhà, liên tục càn quét, nhưng dưới lòng đất nhà mẹ, ngọn lửa cách mạng vẫn được bảo vệ an toàn.
4. Tượng đài sống của lòng yêu nước
Sau khi đất nước thống nhất, Mẹ Nguyễn Thị Thứ sống tĩnh lặng tại quê nhà. Hình ảnh người mẹ bạc tóc, trầm ngâm bên mâm cơm xếp 9 bộ bát đũa tưởng nhớ các con đã trở thành biểu tượng đi cùng năm tháng.
Ngày 17/12/1994: Mẹ Nguyễn Thị Thứ được Nhà nước trao tặng danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng.
Năm 2010: Mẹ thanh thản về với các con, hưởng thượng thọ 106 tuổi.
Cuộc đời và sự hy sinh phi thường của Mẹ Thứ đã trở thành nguyên mẫu để kiến trúc sư xây dựng Quần thể Tượng đài Bà mẹ Việt Nam Anh hùng tại thành phố Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam — công trình mang tầm vóc quốc gia nhằm tri ân vô vàn người mẹ Việt Nam đã thầm lặng cống hiến cho độc lập, tự do của Dân tộc.
