Khi quá khứ vẫn âm thầm chảy trong huyết quản hôm nay 

Có những buổi tối, khi thành phố đã lên đèn, tôi ngồi giữa không gian yên bình của hiện tại và tự hỏi: nếu mình sinh ra trong thời chiến, liệu mình có đủ dũng cảm như họ? Câu hỏi ấy không dễ trả lời. Bởi chiến tranh, với thế hệ chúng tôi, chỉ còn là những thước phim tư liệu, những trang sách nhuốm màu thời gian. Nhưng với những con người của “thời hoa lửa”, đó là tuổi trẻ, là máu thịt, là sự sống và cái chết kề bên.

Tôi từng nghe một bác cựu chiến binh nói: “Tuổi hai mươi của chúng tôi không có nhiều lựa chọn.” Câu nói ấy khiến tôi suy nghĩ rất lâu. Tuổi hai mươi của tôi hôm nay là chọn ngành học, chọn ước mơ, chọn những chuyến đi. Còn tuổi hai mươi của các bác là chọn giữa ở lại và ra đi, giữa bình yên riêng mình và vận mệnh của Tổ quốc. Và họ đã chọn Tổ quốc.

Những người hoạt động cách mạng trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã sống trong bóng tối của nhà tù, của sự truy lùng, của những đêm dài không biết ngày mai ra sao. Nhưng họ vẫn tin. Tin vào một Việt Nam độc lập. Tin vào ngày lá cờ đỏ tung bay trên bầu trời tự do. Niềm tin ấy không phải thứ được sinh ra từ sự dễ dàng, mà được tôi luyện qua đau đớn, mất mát và cả sự cô đơn tột cùng. Nếu không có những con người dám sống và dám chết cho lý tưởng ấy, liệu chúng ta có được quyền nói về tương lai hôm nay?

Tôi nghĩ nhiều về những Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng. Có người mẹ tiễn chồng đi rồi tiễn tiếp con. Có người nhận giấy báo tử mà nước mắt không còn để rơi. Chiến tranh không chỉ cướp đi sinh mạng, mà còn để lại những khoảng trống không gì lấp đầy được trong trái tim người ở lại. Thế nhưng các mẹ vẫn đứng vững. Vẫn lặng lẽ nuôi dưỡng tinh thần yêu nước trong từng bữa cơm, từng lời dạy con cháu. Sự hy sinh ấy không ồn ào, không hào nhoáng, nhưng lại vĩ đại hơn bất kỳ bản anh hùng ca nào.

Có những Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân đã ngã xuống khi chưa kịp sống trọn tuổi thanh xuân. Có những thanh niên xung phong mở đường giữa mưa bom, lấy thân mình che chở cho đồng đội. Có những thương binh mang vết thương suốt đời – những vết thương không chỉ trên da thịt mà còn in hằn trong ký ức. Nhưng điều khiến tôi xúc động nhất không phải là sự mất mát, mà là cách họ đối diện với nó.

Tôi từng gặp một bác thương binh. Bác kể rằng điều đau nhất không phải lúc bị thương, mà là khi nhìn thấy đồng đội nằm lại phía sau. Sau chiến tranh, bác trở về với cuộc sống đời thường, bắt đầu lại từ hai bàn tay trắng và một cơ thể không còn nguyên vẹn. Nhưng bác nói: “Chúng tôi sống tiếp thay phần của những người đã hy sinh.” Câu nói ấy như một lời nhắc nhở âm thầm nhưng sâu sắc: sự sống hôm nay là sự tiếp nối của biết bao sự hy sinh hôm qua.

Thời “hoa lửa” – cái tên nghe như một nghịch lý. “Hoa” là vẻ đẹp của tuổi trẻ, là khát vọng yêu và được sống. “Lửa” là khói bom, là mất mát, là thử thách tàn khốc. Trong ngọn lửa ấy, tuổi trẻ Việt Nam đã nở hoa theo cách đặc biệt nhất: nở hoa bằng lòng quả cảm, bằng tinh thần đoàn kết, bằng sự đặt lợi ích dân tộc lên trên lợi ích cá nhân.

Là sinh viên của thế hệ hòa bình, đôi khi chúng tôi quen với những điều quá đỗi bình thường: một buổi sáng đến lớp, một buổi tối ngồi học nhóm, một kỳ thi khiến ta lo lắng. Nhưng nếu đặt những điều ấy bên cạnh quá khứ, tôi hiểu rằng: bình thường hôm nay từng là ước mơ xa xỉ của biết bao người đi trước.

Tri ân không chỉ là những lời phát biểu trong ngày lễ. Tri ân là cách chúng ta sống. Là khi chúng ta học tập nghiêm túc, không buông xuôi trước khó khăn. Là khi chúng ta tham gia hoạt động vì cộng đồng với tinh thần trách nhiệm. Là khi chúng ta biết đặt câu hỏi: mình đã làm gì xứng đáng với sự hy sinh ấy?

Những nhân chứng lịch sử không mong thế hệ trẻ phải sống trong bi thương của quá khứ. Họ chỉ mong chúng ta sống tử tế, sống có ích và không lãng quên. Bởi khi một dân tộc quên đi quá khứ, dân tộc ấy cũng đánh mất một phần bản sắc của mình.

Viết về “Những câu chuyện thời hoa lửa”, tôi không chỉ kể lại lịch sử. Tôi đang học cách đối thoại với lịch sử. Học cách soi mình trong những tấm gương của thế hệ cha anh để hiểu rằng: lòng yêu nước không phải điều gì quá lớn lao, mà bắt đầu từ trách nhiệm nhỏ bé mỗi ngày.

Thời hoa lửa đã đi qua, nhưng ánh lửa ấy chưa bao giờ tắt. Nó âm thầm cháy trong từng trang sách, từng câu chuyện, từng ánh mắt của những người đã sống qua chiến tranh. Và hôm nay, ngọn lửa ấy được trao lại cho chúng tôi – thế hệ trẻ của hòa bình.

Chúng tôi không cầm súng, nhưng chúng tôi cầm ước mơ.
Chúng tôi không đi qua bom đạn, nhưng chúng tôi đi qua thử thách của thời đại mới.

Và chúng tôi hiểu rằng: sống xứng đáng chính là lời tri ân sâu sắc nhất gửi đến những con người của thời hoa lửa.