Khi tiếng súng đã im

Khi tiếng súng đã im

Có những ngày người ta mong chờ cả một đời chỉ để được nghe một điều rất giản dị: “Chiến tranh đã kết thúc.”

Nhưng với những người đã từng đi qua chiến tranh, khi tiếng súng thực sự im, trong lòng họ vẫn còn vang lên tiếng gọi của những người đồng đội, tiếng mẹ dặn trước ngày lên đường và những lời hẹn chưa bao giờ kịp thực hiện.

Tôi tên là Lê Văn Hùng. Năm tôi hai mươi tuổi, quê tôi là một làng nhỏ nằm bên dòng sông. Những năm ấy, chiến tranh đã khiến cuộc sống của người dân quê tôi thay đổi từng ngày. Những chàng trai trong làng lần lượt lên đường. Những người mẹ đứng trước cổng, dõi mắt theo con cho đến khi bóng người khuất hẳn.

Tôi cũng là một trong số những người trẻ tuổi ấy.

Ngày tôi lên đường

Ngày nhận lệnh nhập ngũ, tôi trở về nhà khi trời đã nhá nhem tối.

Mẹ đang ngồi bên bếp, đôi tay thoăn thoắt nhặt rau cho bữa cơm chiều. Nhìn thấy tôi, mẹ ngẩng lên:

— Hôm nay con về sớm thế?

Tôi ngồi xuống bên mẹ.

— Mẹ ạ, con có chuyện muốn nói.

Mẹ nhìn tôi, có lẽ đã đoán được điều gì đó.

Tôi lấy giấy gọi nhập ngũ ra.

Mẹ đọc rất lâu.

Bà không khóc. Chỉ lặng lẽ đặt tờ giấy xuống bàn.

Một lúc sau, mẹ hỏi:

— Bao giờ con đi?

— Sáng mai.

Mẹ cúi xuống tiếp tục nhặt rau. Đôi bàn tay bà run nhẹ.

Tôi nhìn mẹ, trong lòng bỗng thấy nghẹn lại.

Tôi muốn nói với mẹ rằng tôi cũng sợ.

Tôi muốn nói rằng tôi không muốn rời quê.

Nhưng cuối cùng, tôi chỉ nói:

— Mẹ yên tâm. Con sẽ trở về.

Mẹ ngẩng lên nhìn tôi.

— Ừ. Mẹ chờ.

Hai tiếng ấy tôi mang theo suốt những năm tháng chiến tranh.

Sáng hôm sau, tôi khoác ba lô lên vai.

Mẹ tiễn tôi ra đầu làng.

Con đường hôm ấy đông hơn mọi ngày. Những người mẹ đứng bên đường, những người cha lặng lẽ nhìn con. Bạn bè tôi cũng có mặt.

Trong số đó có Trần Văn Dũng, người bạn thân nhất của tôi.

Dũng hơn tôi một tuổi. Hai đứa lớn lên cùng nhau, từng chăn trâu, bắt cá, cùng ngồi bên bờ sông kể về những ước mơ sau này.

Dũng vỗ vai tôi:

— Hùng, sau này hòa bình, cậu định làm gì?

Tôi cười:

— Về nhà làm ruộng với mẹ.

Dũng bật cười:

— Cậu lúc nào cũng chỉ nghĩ đến mẹ.

Tôi nhìn con đường làng:

— Vì mẹ đang chờ.

Dũng im lặng.

Rồi cậu ấy nói:

— Vậy thì nhất định chúng ta phải cùng trở về.

Tôi đưa tay ra.

— Nhất định.

Hai bàn tay nắm chặt lấy nhau.

Chúng tôi đâu biết rằng lời hẹn ấy sẽ trở thành một ký ức đau đáu suốt đời.

Những năm tháng chiến trường

Những ngày đầu ở chiến trường, tôi mới hiểu thế nào là gian khổ.

Những cuộc hành quân dài.

Những đêm ngủ vội bên đường.

Những bữa cơm đơn sơ.

Những ngày mưa rừng kéo dài.

Nhưng điều khiến tôi nhớ nhất vẫn là quê nhà.

Tôi nhớ mẹ.

Nhớ căn nhà nhỏ.

Nhớ dòng sông.

Nhớ tiếng gà gáy mỗi sáng.

Nhớ cả những bữa cơm chẳng có gì đặc biệt nhưng lúc ấy tôi chưa từng nghĩ mình sẽ nhớ đến thế.

Mỗi khi có thời gian nghỉ, tôi thường kể cho Dũng nghe về quê.

Dũng cũng kể về mẹ cậu ấy.

Hai đứa nói về ngày hòa bình như nói về một điều chắc chắn.

— Khi về, tớ sẽ cưới vợ — Dũng nói.

Tôi cười:

— Thế cô ấy có biết cậu đang ở đây không?

— Biết chứ.

— Thế có chờ không?

Dũng nhìn xa xăm:

— Tớ không biết. Nhưng tớ vẫn muốn tin.

Tôi vỗ vai bạn:

— Rồi sẽ có ngày chúng ta về.

Dũng gật đầu.

— Ừ. Nhất định.

Một buổi tối, tôi nhận được thư của mẹ.

Bức thư chỉ vài trang giấy.

Mẹ kể rằng quê nhà vẫn bình yên. Cây bưởi trước sân đã ra hoa. Cánh đồng năm nay được mùa.

Cuối thư, mẹ viết:

“Con cứ yên tâm làm nhiệm vụ. Ở nhà có mẹ chờ.”

Tôi đọc câu ấy nhiều lần.

Đêm hôm đó, tôi nằm nhìn lên bầu trời.

Tôi nghĩ đến mẹ.

Tôi tự nhủ:

“Mình phải trở về.”

Tôi không biết rằng ở đâu đó cũng có một người mẹ đang tự nhủ điều tương tự.

“Con mình nhất định sẽ trở về.”

Lời hẹn không trọn

Một ngày, đơn vị nhận nhiệm vụ.

Trước giờ xuất phát, Dũng ngồi bên tôi.

Cậu ấy lấy trong túi ra một mảnh giấy nhỏ.

— Mẹ tớ gửi.

Tôi hỏi:

— Viết gì?

Dũng cười:

— Mẹ bảo mùa này lúa tốt. Bảo khi nào về sẽ nấu cho tớ một bữa cơm thật ngon.

Tôi cười:

— Vậy thì cậu phải về để ăn chứ.

Dũng gật đầu.

— Nhất định.

Tôi nhìn bạn.

— Cả hai cùng về.

Dũng đưa tay ra.

— Hứa nhé?

Tôi nắm lấy tay bạn.

— Hứa.

Đó là lần cuối cùng tôi nắm tay Dũng.

Sau trận đánh, đội hình trở về thiếu đi một người.

Dũng đã không trở lại.

Tôi đứng lặng rất lâu khi nghe tin.

Tôi không khóc.

Tôi chỉ nhớ đến bữa cơm mẹ cậu ấy hứa sẽ nấu.

Nhớ cánh đồng quê đang mùa lúa.

Nhớ câu:

“Cả hai cùng về.”

Nhưng lời hẹn ấy chỉ còn một người thực hiện.

Ngày chiến tranh kết thúc

Những năm tháng tiếp theo trôi qua trong những ngày dài đằng đẵng.

Rồi một ngày, tin chiến thắng đến.

Chiến tranh kết thúc.

Tôi đứng giữa những người đồng đội.

Có người ôm lấy nhau.

Có người bật khóc.

Có người cười mà nước mắt vẫn chảy.

Còn tôi chỉ đứng lặng.

Tôi nghĩ đến Dũng.

Tôi nghĩ đến những người đã nằm lại.

Họ đã chờ ngày này.

Nhưng họ không thể nhìn thấy.

Tôi chợt hiểu rằng ngày hòa bình có thể là ngày vui nhất của đất nước, nhưng với những người đã mất đi người thân và đồng đội, niềm vui ấy luôn đi cùng một khoảng trống.

Trở về

Ngày tôi trở về quê, trời cuối chiều.

Tôi bước chậm trên con đường làng.

Mọi thứ thân thuộc mà xa lạ.

Cây đa đầu làng vẫn còn.

Dòng sông vẫn chảy.

Những mái nhà đã thay đổi.

Tôi nhìn thấy mẹ đứng trước cổng.

Mái tóc bà bạc trắng.

Khi nhìn thấy tôi, mẹ đứng im như không tin vào mắt mình.

Tôi bước nhanh tới.

— Mẹ!

Mẹ ôm lấy tôi.

Bà không nói được gì.

Tôi cũng không nói.

Hai mẹ con chỉ ôm nhau thật lâu.

Sau bao nhiêu năm, cuối cùng tôi cũng trở về.

Nhưng trong niềm vui ấy, tôi vẫn nhớ Dũng.

Tôi nghĩ đến mẹ cậu ấy.

Không biết bà đã chờ bao lâu.

Không biết bà có còn nghĩ rằng một ngày nào đó con trai mình sẽ bước qua cánh cổng hay không.

Vài ngày sau, tôi đến thăm gia đình Dũng.

Mẹ cậu ấy đã già đi rất nhiều.

Khi nhìn thấy tôi, bà hỏi ngay:

— Dũng đâu rồi con?

Tôi đứng lặng.

Tôi đã chuẩn bị rất nhiều lời trên đường đến đây.

Nhưng trước câu hỏi ấy, tôi không thể nói được gì.

Cuối cùng, tôi cúi đầu:

— Bác ơi... Dũng không về được.

Bà im lặng.

Một lúc lâu sau, bà hỏi:

— Trước lúc đi, nó có nhắc đến bác không?

Tôi gật đầu.

— Dũng nói sau này về sẽ ăn cơm bác nấu.

Bà quay mặt đi.

Đôi vai run lên.

Tôi đứng bên cạnh, nước mắt cũng rơi.

Tôi biết, có những nỗi đau không thể dùng lời để an ủi.

Sau chiến tranh, tôi trở về cuộc sống bình thường.

Tôi làm ruộng cùng mẹ.

Tôi xây lại căn nhà cũ.

Tôi trồng một cây bưởi trước sân, giống như điều mẹ từng mong.

Những năm tháng bình yên dần trở lại.

Trẻ con trong làng đến trường.

Những cánh đồng lại xanh.

Những chuyến đò lại qua sông.

Buổi tối, người dân không còn phải giật mình vì tiếng động từ xa.

Một đêm, tôi ngồi trước hiên nhà.

Gió thổi nhẹ.

Tôi chợt nhận ra đã rất lâu rồi mình không nghe thấy tiếng súng.

Tôi ngồi thật lâu trong sự yên tĩnh ấy.

Lần đầu tiên, tôi hiểu rằng hòa bình có thể không ồn ào. Hòa bình đôi khi chỉ là một đêm ngủ yên, một bữa cơm đủ đầy và tiếng trẻ con cười ngoài ngõ.

Tôi ngước nhìn bầu trời.

Tôi nhớ Dũng.

Tôi nhớ những người đã không trở về.

Và tôi thầm nói:

— Các cậu ơi, tiếng súng đã im rồi.

Nhiều năm sau, tôi đã có gia đình và con cháu.

Mỗi dịp tháng Bảy, tôi vẫn đến nghĩa trang liệt sĩ.

Tôi đứng trước những hàng bia đá.

Có những cái tên tôi từng gọi mỗi ngày.

Có những người từng ngồi cạnh tôi trong những đêm dài.

Tôi đặt bó hoa xuống.

Không cần nói nhiều.

Tôi chỉ muốn họ biết rằng những người đã nằm lại không bị lãng quên.

Một lần, cháu trai hỏi tôi:

— Ông ơi, ngày trước ông có sợ chiến tranh không?

Tôi cười:

— Có chứ.

— Vậy sao ông vẫn đi?

Tôi nhìn những hàng bia trước mặt.

— Vì lúc ấy đất nước cần những người trẻ.

Cháu tôi im lặng.

Tôi nói tiếp:

— Nhưng điều ông mong nhất không phải là các cháu phải biết chiến tranh đáng sợ thế nào. Ông chỉ mong các cháu hiểu hòa bình quý giá ra sao.

Cháu nắm lấy tay tôi.

Tôi nhìn về phía cánh đồng.

Gió thổi qua.

Một mùa lúa mới lại bắt đầu.

Bây giờ, tôi đã già.

Mỗi buổi chiều, tôi thường ngồi trước hiên nhà nhìn cây bưởi năm xưa lớn lên theo năm tháng.

Tôi nhớ về tuổi hai mươi của mình.

Nhớ ngày lên đường.

Nhớ người bạn tên Dũng.

Nhớ những người đồng đội đã nằm lại.

Nhớ những lời hẹn không trọn.

Nhưng tôi không còn thấy đau như những ngày đầu trở về.

Bởi tôi hiểu rằng họ đã hy sinh để những thế hệ sau được sống trong những ngày bình yên.

Tôi nhìn lũ trẻ chạy ngoài đường.

Tiếng cười vang lên trong trẻo.

Tôi mỉm cười.

Tiếng súng đã im từ rất lâu.

Nhưng ký ức thì vẫn còn.

Nó nhắc tôi rằng tuổi trẻ của mình đã từng đi qua một thời khốc liệt, để rồi hôm nay được nhìn thấy quê hương bình yên.

Và tôi tin rằng, cách tốt nhất để nhớ về những người đã hy sinh không phải là sống mãi trong nỗi buồn, mà là trân trọng từng ngày hòa bình, sống tử tế và gìn giữ quê hương mà họ đã dùng tuổi trẻ để bảo vệ.

Bởi phía sau tiếng súng đã im là những cánh đồng lại xanh, những mái nhà sáng đèn, những đứa trẻ được lớn lên trong tiếng cười.

Và đó chính là lời hồi đáp đẹp nhất dành cho một thế hệ đã đi qua chiến tranh.