Khi ý chí vượt lên bom đạn

NDĐT - Giữa những ngày tháng 4 lịch sử, lần tìm những tư liệu, hình ảnh thời khói lửa, đạn bom, thời của non sông chưa liền một dải, bất chợt hiện lên những trang viết đơn sơ, giản dị khắc ghi về chân dung một người con Thái Bình đã lặng thầm hy sinh tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc mà chưa nhiều người biết đến.

Nếu có dịp ghé thăm Bảo tàng tỉnh Thái Bình, khách thăm quan sẽ thấy ở căn phòng chính giữa trưng bày một chiếc xe ô-tô bốn chỗ màu trắng, biển số EL-6899. Đây là kỷ vật của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND) Trần Văn Lai (1920-2002) sử dụng khi hoạt động trong nội thành Sài Gòn - Gia Định những năm 1963-1968.

Đồng chí Trần Văn Lai (tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som) là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động, thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định, sinh ra tại xã Vũ Đông (TP Thái Bình). Nhiệm vụ được trên giao thời kháng chiến chống Mỹ, cứu nước là hoạt động trong lòng địch, được Bộ Chỉ huy Quân khu cài vào các cơ quan đầu não của địch như: Dinh Độc Lập (Phủ Đầu Rồng), cơ quan viện trợ U.S.O.M của Mỹ, Tòa Đại sứ Mỹ… Bên cạnh đó, tổ chức xây dựng các cơ sở cách mạng, vận động quần chúng tham gia ủng hộ cách mạng. Trinh sát các mục tiêu theo nghề nghiệp, báo cáo thường xuyên về Bộ Chỉ huy Quân khu các tin tức, tài liệu, tình hình của địch...

Theo lệnh của đồng chí Tư lệnh Trần Hải Phụng, Anh hùng LLVTND, Tư lệnh Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định, Trần Văn Lai phải thực hiện “ba hóa”, đó là nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa (có đầy đủ những giấy tờ của địch) nhằm trinh sát các mục tiêu theo nghề nghiệp, báo cáo thường xuyên về Quân khu các tin tức, tài liệu, tình hình của địch và tạo điều kiện cho các cán bộ của ta ra vào kiểm tra, trú ém và hoạt động an toàn tại nội thành Sài Gòn. Đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập (Phủ Đầu Rồng), dùng tên giao dịch là Mai Hồng Quế, đồng thời được tổ chức sắp xếp vào làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần (U.S.O.M) của Mỹ, tại đây Trần Văn Lai thu thập được bản đồ, họa tiết thiết kế xây dựng các công trình cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn phục vụ yêu cầu hoạt động của biệt động Sài Gòn. Thời điểm này, bản đồ toàn bộ hệ thống đường cống ngầm của TP Sài Gòn được Trần Văn Lai lấy và cắt thành nhiều mảnh nhỏ, đánh ký hiệu thứ tự, rồi ngụy trang lại, bọc dưới đệm xe và bánh xe sơ cua ô-tô, dùng xe danh nghĩa nhà thầu khoán của Dinh Độc Lập vận chuyển đưa ra cho các đồng chí ở Quân khu tuyệt đối an toàn. Việc lấy được bản đồ cống ngầm Sài Gòn giúp quân ta luồn lách, trú ẩn và đánh địch. Từ những trận đánh trước Tết Mậu Thân 1968 tới năm 1975, quân ta cũng dùng hệ thống bản đồ này mà chúng không hề phát hiện ra.

Từ năm 1962, tổ chức yêu cầu cần một địa điểm thuận lợi để ém quân, cất giấu vũ khí, chuẩn bị tiến công vào cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn, đồng chí Trần Văn Lai đã chủ động bán hai tòa biệt thự ở Phú Nhuận để mua liền ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, phường 5, quận 3. Tại đây, ông một mình đào và xây dựng hầm bí mật, vận chuyển hàng chục tấn đất đá ra khỏi hầm mà địch không hề hay biết. Sau đó, tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về hầm, âm thầm cất giấu hơn 2,5 tấn vũ khí tuyệt đối an toàn phục vụ cuộc tổng tiến công Tết Mậu Thân 1968 đánh Dinh Độc Lập, tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh, Bộ Tư lệnh Hải quân… Năm 1966, tổ chức lại chỉ đạo Trần Văn Lai tìm gấp căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu (nay là Huỳnh Đình Hai, phường 24, quận Bình Thạnh) xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy Tết Mậu Thân 1968. Sau Tết Mậu Thân, địch phát hiện ra địa điểm xuất quân của lực lượng biệt động, đồng chí Trần Văn Lai bị lộ. Lúc này, chính quyền Việt Nam cộng hòa truy bắt gắt gao và treo thưởng hai triệu đồng cho cái đầu của nhà tư sản Mai Hồng Quế. Phần lớn tài sản bị địch tịch thu, ông được lệnh lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi tiếp tục hoạt động.