Khởi Nghĩa Ba Tơ - Quảng Ngãi
Trong những trang sử hào hùng của cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945, phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ở Quảng Ngãi ghi dấu một mốc son chói lọi mang tầm vóc lịch sử: cuộc Khởi nghĩa Ba Tơ. Nổ ra và giành thắng lợi vào giữa tháng 3 năm 1945, cuộc khởi nghĩa không chỉ là tiếng kèn xung trận vang dội ở miền núi phía Tây Quảng Ngãi mà còn là một trong những cuộc khởi nghĩa từng phần tiêu biểu nhất của cả nước, góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của cách mạng Việt Nam.
Ba Tơ vốn là một huyện miền núi hiểm trở của tỉnh Quảng Ngãi, nơi có địa hình rừng núi phức tạp, giao thông cách trở và là nơi sinh sống lâu đời của đồng bào các dân tộc thiểu số như H'rê, Cor. Dù gặp muôn vàn khó khăn, nơi đây lại có truyền thống yêu nước vô cùng nồng nàn và tinh thần bất khuất chống ngoại xâm. Nhận rõ vị trí chiến lược vô cùng quan trọng của vùng đất này – nơi có thể làm bàn đạp vững chắc cho phong trào cách mạng lan rộng từ miền núi xuống đồng bằng, từ đầu năm 1945, Xứ ủy Trung Kỳ và Tỉnh ủy lâm thời Quảng Ngãi đã cử nhiều cán bộ cốt cán trực tiếp lên bám sát phong trào, xây dựng căn cứ địa. Dưới sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, các tổ chức Việt Minh, các hội cứu quốc dần được hình thành trong đồng bào các dân tộc, thổi bùng lên ngọn lửa cách mạng ở miền Tây Quảng Ngãi.Thời cơ lịch sử ngàn năm có một đã đến khi vào đêm ngày 9 tháng 3 năm 1945, phát xít Nhật nổ súng lật đổ Pháp để độc chiếm Đông Dương. Sự kiện này tạo ra một khoảng trống quyền lực lớn và một cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc trong hàng ngũ kẻ thù. Chớp lấy thời cơ vàng ấy, Ban thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã họp cấp bách và quyết định phát động cuộc khởi nghĩa vũ trang giành chính quyền tại huyện Ba Tơ. Kế hoạch khởi nghĩa được chuẩn bị chu đáo, từ việc phân công lực lượng, chuẩn bị vũ khí thô sơ cho đến việc vận động nhân dân sẵn sàng vùng lên hưởng ứng.Đêm ngày 11 rạng sáng ngày 12 tháng 3 năm 1945, tiếng chiêng, tiếng mõ cùng tiếng hô vang dội của quần chúng nhân dân đã đánh dấu thời khắc bùng nổ của cuộc khởi nghĩa. Dưới sự chỉ huy trực tiếp của các đồng chí lãnh đạo cách mạng, lực lượng vũ trang vừa được tôi luyện kết hợp cùng đông đảo quần chúng nhân dân các dân tộc đã đồng loạt tấn công vào đồn khố xanh Ba Tơ – cơ quan đầu não quân sự mạnh nhất của địch tại đây, cùng ty sở cảnh sát và các dinh thự của quan lại tay sai. Trước khí thế vũ bão, kiên quyết và sự uy hiếp mạnh mẽ của nghĩa quân, quân địch hoàn toàn bất ngờ, hoảng loạn tột độ, không kịp chống đỡ và nhanh chóng phải buông vũ khí đầu hàng vô điều kiệnChỉ trong một thời gian ngắn, toàn bộ bộ máy cai trị của thực dân phong kiến và phát xít tại Ba Tơ đã bị đập tan hoàn toàn. Ngay sau thắng lợi vang dội đó, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời huyện Ba Tơ được thành lập, chính thức thiết lập chính quyền của nhân dân. Đặc biệt, sự kiện trọng đại nhất khẳng định tầm vóc lịch sử của cuộc khởi nghĩa chính là sự ra đời của Đội Du kích Ba Tơ – lực lượng vũ trang tập trung đầu tiên do Đảng Cộng sản trực tiếp tổ chức và lãnh đạo tại khu vực miền Trung - Tây Nguyên. Đội du kích này quy tụ những người con ưu tú nhất của đồng bào các dân tộc Ba Tơ và các chiến sĩ cách mạng kiên trung, trở thành hạt nhân vô cùng quan trọng, là "cái nôi" đào tạo cán bộ quân sự, chính trị cho phong trào cách mạng tỉnh Quảng Ngãi và khu vực Liên khu 5 trong suốt chặng đường kháng chiến trường kỳ sau này.
Khởi nghĩa Ba Tơ khép lại với thắng lợi hoàn toàn, để lại những bài học kinh nghiệm quý báu về nghệ thuật chớp thời cơ, xây dựng lực lượng vũ trang và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, tinh thần Ba Tơ vẫn luôn rực cháy, trở thành niềm tự hào lớn lao của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Quảng Ngãi. Mảnh đất Ba Tơ anh hùng hôm nay không chỉ thay đổi diện mạo từng ngày mà còn mãi mãi khắc ghi một khúc tráng ca hào hùng của những ngày đầu vùng lên giành độc lập.
