KIM NGỌC – NGƯỜI “PHÁ RÀO” ĐỂ MỞ LỐI CHO NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
Có những ngọn lửa không bùng lên giữa bom đạn, mà âm ỉ cháy trong những ngày tháng tưởng như yên bình nhất. Đó là ngọn lửa của khát vọng đổi thay, của những con người dám nghĩ khác để tìm lối đi cho dân tộc.
Trong dòng chảy ấy, Kim Ngọc hiện lên như một người lặng lẽ nhóm lửa. Không phải ngọn lửa của chiến tranh, mà là ngọn lửa làm bừng sáng những cánh đồng đang dần tắt đi sức sống.
Viết về ông, không phải để kể một chính sách, mà để kể về một con người đã chọn đi trước – dù biết con đường ấy không hề bằng phẳng.
I. Những cánh đồng lặng gió
Những năm sau hòa bình, khi tiếng súng đã lùi xa, người ta tưởng rằng cuộc sống sẽ dần đủ đầy hơn. Nhưng trên những cánh đồng miền Bắc, một nỗi lo khác lại âm thầm hiện hữu.
Lúa vẫn được gieo. Người vẫn ra đồng. Nhưng ruộng đất dường như thiếu đi một điều gì đó.
Người nông dân làm việc, nhưng không còn tha thiết. Làm nhiều hay làm ít cũng như nhau. Thành quả không thuộc về riêng ai. Những cánh đồng dần trở nên lặng lẽ, như thể chính đất đai cũng mất đi động lực để sinh sôi.
Giữa thực tế ấy, Kim Ngọc – khi đó là Bí thư Tỉnh ủy – không thể yên lòng.
Ông đi xuống cơ sở. Ông lắng nghe. Và ông trăn trở.
II. Khi người cán bộ lắng nghe tiếng nói của ruộng đồng
Không phải trong phòng họp, mà chính trên những thửa ruộng, một câu hỏi dần hình thành trong suy nghĩ của ông:
Tại sao người nông dân lại không còn thiết tha với chính ruộng đất của mình?
Ông nhìn thấy điều mà nhiều người chưa nhìn thấy: khi người lao động không được làm chủ thành quả, họ sẽ không thể làm hết sức mình.
Từ đó, một ý nghĩ táo bạo dần hình thành.
Nếu giao ruộng đất về cho từng hộ gia đình, để họ tự sản xuất, tự hưởng thành quả – liệu cánh đồng có sống lại?
Ý nghĩ ấy, vào thời điểm đó, không chỉ là mới. Nó còn là một bước đi đầy rủi ro.
III. Một quyết định đi trước thời đại
Bất chấp những lo ngại, Kim Ngọc vẫn quyết định cho thực hiện thí điểm.
Ruộng được giao về từng hộ. Người nông dân bắt đầu làm việc với một tâm thế khác.
Họ chăm ruộng như chăm chính cuộc sống của mình.
Và rồi, điều tưởng chừng khó tin đã xảy ra.
Lúa tốt hơn. Năng suất tăng lên. Những cánh đồng không còn im lặng. Tiếng nói cười trở lại. Đời sống dần khởi sắc.
Ngọn lửa đã được nhóm lên.
IV. Khi ngọn lửa gặp gió ngược
Nhưng không phải ngọn lửa nào cũng được đón nhận ngay từ đầu.
Trong bối cảnh lúc bấy giờ, cách làm ấy bị cho là không phù hợp. Những ý kiến phản đối xuất hiện. Áp lực dần lớn lên.
Cuối cùng, chủ trương “khoán hộ” bị dừng lại.
Kim Ngọc phải nhận kiểm điểm.
Giữa những lời phê bình, ông không phản ứng gay gắt. Ông im lặng. Nhưng đó không phải là sự từ bỏ.
Đó là sự im lặng của một người hiểu rằng: có những điều đúng, cần thời gian để được thừa nhận.
V. Ngọn lửa không tắt
Dù chủ trương không còn được tiếp tục, nhưng điều mà nó mang lại thì không ai có thể phủ nhận.
Người nông dân đã từng thấy ruộng đồng có thể đổi khác.
Họ đã từng sống những ngày mà công sức của mình được đền đáp xứng đáng.
Và ký ức ấy không mất đi.
Nhiều năm sau, khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới, những tư duy tương tự được khơi lại, phát triển thành những chính sách lớn, làm thay đổi bộ mặt nông nghiệp Việt Nam.
Khi ấy, người ta mới nhìn lại và nhận ra: có một người đã từng thắp lên ngọn lửa đầu tiên.
VI. Người đi trước trong lặng lẽ
Kim Ngọc không còn khi những đổi mới thực sự lan rộng.
Ông ra đi trước khi những gì mình tin tưởng được khẳng định.
Nhưng có lẽ, điều ông để lại không chỉ là một cách làm.
Đó là một cách nghĩ.
Dám nhìn thẳng vào thực tế. Dám đặt câu hỏi.Và dám chịu trách nhiệm cho lựa chọn của mình.
VII. Dư âm còn lại
Hôm nay, khi những cánh đồng đã trù phú hơn, khi hạt gạo Việt Nam đi xa hơn, ít ai còn nhớ đến những ngày tháng khó khăn trước đó.
Nhưng lịch sử không quên.
Và những con người như Kim Ngọc vẫn ở đó – không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ để nhắc chúng ta rằng:
Đổi mới không bắt đầu từ những điều lớn lao. Nó bắt đầu từ việc dám nghĩ khác đi.
VIII. Khi ngọn lửa được trao lại
Viết về Kim Ngọc, tôi không chỉ nghĩ về quá khứ.
Tôi nghĩ về hiện tại.
Trong một thời đại không còn chiến tranh, mỗi người trẻ đều có những “cánh đồng” của riêng mình – nơi ta học tập, làm việc và lựa chọn cách sống.
Chúng ta có thể không cần hy sinh như những thế hệ đi trước.
Nhưng chúng ta vẫn cần một điều giống họ:
dũng khí để thay đổi.
Ngọn lửa năm xưa không còn nằm trên những cánh đồng Vĩnh Phúc.
Nó đã được trao lại.
Và câu hỏi còn lại là:
chúng ta sẽ giữ nó… hay để nó lụi tàn?
Chân dung Bí thư Tỉnh ủy Kim Ngọc Hình ảnh tái hiện phong trào “khoán hộ” trong nông nghiệp tại Vĩnh Phúc
NGUỒN TÀI LIỆU:
Hình ảnh “Chân dung Kim Ngọc”: Báo Nhân Dân, Báo Vĩnh Phúc.
Hình ảnh “Tái hiện phong trào khoán hộ trong nông nghiệp”: Tư liệu lịch sử về nông nghiệp Việt Nam thời kỳ trước đổi mới.
Tài liệu tham khảo:
Sách, báo viết về quá trình hình thành chính sách khoán trong nông nghiệp Việt Nam
Các bài viết về Kim Ngọc và đóng góp trong đổi mới tư duy kinh tế
