Ký ức hậu chiến
Tôi sinh ra khi chiến tranh kết thúc được hai năm. Hình ảnh rõ nét nhất còn sót lại của thời chiến là các toà nhà đổ nát vì bom đạn ở phố Quán Thánh, nơi ông bà ngoại ở. Năm 1999, vào nghề báo, nhờ các chuyến công tác tới những vùng đất còn bom mìn, gặp gỡ các nạn nhân chất độc màu da cam, phỏng vấn các cựu chiến binh Mỹ, tham dự các buổi lễ trao trả hài cốt lính Mỹ, tôi hiểu hơn về hậu quả chiến tranh. Tôi cũng có nhiều dịp tiếp xúc với những người từng làm việc trong chế độ Sài Gòn cũ. Họ đều rất hiểu biết, lịch thiệp, luôn xưng “tôi và cô” dù tôi nhỏ tuổi hơn nhiều.
Một ngày sau khi ông Dương Văn Minh - Tổng thống cuối cùng của chính quyền Sài Gòn cũ qua đời, tôi tham gia buổi họp báo của Bộ Ngoại giao. Không rõ vì người phát ngôn, cô Phan Thuý Thanh, là người bà con trong họ, hay vì nội dung thông điệp sâu sắc, đến giờ tôi vẫn nhớ lời cảm ơn tinh tế và trân trọng của Bộ Ngoại giao dành cho quyết định của ông Dương Văn Minh vào những ngày cuối của cuộc chiến.
Với việc không kêu gọi kháng cự, ông Dương Văn Minh đã góp phần giảm bớt tổn thất của cuộc chiến tranh, đưa mong mỏi “nối tròn một vòng Việt Nam” thành hiện thực sau hai thập kỷ bom đạn cày xới mảnh đất hình chữ S.
Chiến tranh không chỉ từng chia cắt đất nước mà còn chia rẽ biết bao gia đình Việt Nam. Gia đình tôi, như bao gia đình khác trong thời ly loạn, cũng có người thân ở cả hai miền. Người ở miền Bắc, tất nhiên là “đằng này”. Người ở miền Nam, không còn lựa chọn khác, tất theo phía “bên kia”.
Sau năm 1975, việc đầu tiên ông ngoại làm là đưa bà ngoại trở lại quê hương ở miền Nam sum họp với cha, với anh chị em, với bà con làng xóm. Trong thế kỷ 20, cùng với Đức và Triều Tiên, Việt Nam là một trong ba quốc gia bị chia cắt vì chiến tranh. Hành trình hai mươi năm tới toàn vẹn non sông dẫu khốc liệt với bao mất mát, nhưng lịch sử đã ghi nhận Việt Nam là nước đầu tiên hoá giải được sự chia cắt này.
