Ký ức một thời
Ngày ấy, mỗi tiểu đoàn của cựu chiến binh Phạm Đức Cư nhận 12 khẩu pháo cao xạ 37 ly và 12 khẩu 12 ly 7 để kéo vào trận địa. Để đưa mỗi khẩu pháo hơn 2 tấn vượt núi cao chỉ bằng sức người quả là vượt quá sức tưởng tượng của những người sản xuất loại khí tài này. Vậy mà, từng khẩu pháo khổng lồ đã được những người chiến sĩ pháo binh “chân đồng, vai sắt” đưa lên tận đỉnh Pha Sông. Trong đêm tối một bên là vách núi, một bên là vực sâu thăm thẳm, những khẩu lệnh ngắn gọn, đơn giản của người chỉ huy đã trở thành sức mạnh gắn kết tinh thần, tạo nên ý chí, nghị lực phi thường, giúp những người pháo binh khắc phục mọi gian khó, hiểm nguy, đưa pháo vượt 15 km núi cao, đèo sâu để vào trận địa an toàn. Cựu chiến binh Phạm Đức Cư nhớ lại: Thời ấy đường kéo pháo rất hẹp, đường hẹp trời mưa trời lầy mà dốc thì xuôi về phía ta li âm cho nên kéo pháo khó khăn gian khổ. Lúc đầu các chiến sĩ còn có giày đi, nhưng sau một tuần chân không đạp đất kéo pháo. Tay bám chặt dây tời vì chỉ một chút mất tập trung, chủ quan là cả người và pháo đều rơi xuống vực.
Sau 7 ngày đêm gian khổ, pháo của quân đội ta đã được kéo vào trận địa. Tuy nhiên, sau khi nghiên cứu tình hình của địch, Đảng uỷ và Bộ chỉ huy mặt trận Điện Biên Phủ quyết định thay đổi sang phương châm "đánh chắc, thắng chắc". Để đảm bảo thắng lợi cho chiến dịch, các đơn vị bộ đội được lệnh kéo pháo ra khỏi trận địa cũ, di chuyển đến trận địa mới. Với quyết tâm còn cao hơn núi, bộ đội ta một lần nữa lại phải đương đầu với đèo cao, vực thẳm và bom đạn, bí mật kéo pháo rời khỏi lòng chảo ra địa điểm tập kết an toàn. Chính trong lần kéo pháo này, chiến sỹ Tô Vĩnh Diện, một người con của quê hương Thanh Hoá đã hy sinh thân mình để cứu pháo, không để pháo rơi xuống vực tại dốc Chuối, nêu một tấm gương sáng chói cho đồng đội trước khi chiến dịch nổ súng.
Cựu chiến binh Phạm Đức Cư vẫn nhớ rõ giây phút trước khi trút hơi thở cuối cùng, liệt sĩ Tô Vĩnh Diện còn gắng gượng hỏi: “Pháo có sao không hả các đồng chí”. Ngày ấy đám tang liệt sĩ Tô Vĩnh Diện được âm thầm tổ chức trong rừng, vì chiến dịch chưa mở màn, phải giữ bí mật cho con đường kéo pháo nên không có hương khói thắp trên mộ anh, không có tiếng súng vĩnh biệt. Biến đau thương thành hành động, với quyết tâm dâng cao ngùn ngụt, đồng đội của anh đã đưa pháo vào mặt trận để giành thắng lợi cuối cùng.
Người cựu chiến sĩ pháo binh này đã phải chờ đợi suốt 65 mùa hoa ban nở để thăm lại nơi mà anh hùng Tô Vĩnh Diện, người con xứ Thanh, đã quả cảm hi sinh cứu pháo tại đây. Giọng nghẹn ngào xúc động ông đọc tặng người đồng đội chung một chiến hào bài thơ năm xưa bài thơ “Anh đi để lại nỗi sầu/ Cho người ở lại mái đầu còn xanh/ 65 mùa giỗ tôi vào viếng anh/ Mái đầu đã bạc tuổi thành đã cao/ Gió ru anh ngủ yên lành/ Trong lòng đất mẹ nghĩa tình nước non.”
