Ký ức trận mở màn

Một ngày cuối tháng 2-2016, tôi tìm về thôn Vạn Lộc (Xuân Canh, Đông Anh, Hà Nội) thăm Thượng úy, CCB Nguyễn Ngọc Toán, cán bộ tiền khởi nghĩa, nguyên Tiểu đội trưởng Tiểu đội 3 (Trung đội 18, Đại đội 245, Tiểu đoàn 11, Trung đoàn 141, Đại đoàn 312) từng trực tiếp đánh Cứ điểm Him Lam trong trận mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Năm nay, cụ Toán tròn 90 tuổi với 66 năm tuổi Đảng nhưng vẫn khỏe mạnh, minh mẫn. Khi biết tôi muốn nghe “kể chuyện Điện Biên”, mắt cụ sáng lên niềm vui. Hồi ức ùa về đầy ắp, rồi cụ kể lại chuyện xưa tựa hồ như vừa xảy ra...

Tờ mờ sáng ngày 13-3-1954, trời se lạnh và mưa phùn dày hạt, tại vị trí tập kết chiến đấu của trung đội (cách hầm của Đại tướng Võ Nguyên Giáp không xa), Tiểu đội trưởng Nguyễn Ngọc Toán cùng hai tiểu đội trưởng khác được Trung đội trưởng Nguyễn Văn Thiêm triệu tập phổ biến kế hoạch hành quân.

Bí mật và thận trọng, Tiểu đội trưởng Nguyễn Ngọc Toán chỉ huy tiểu đội vào tuyến xuất phát tiến công tại một quả đồi cách mỏm bắc đồi Him Lam chừng 50m. Khi chuẩn bị xong hố bắn cá nhân thì đã xế chiều. Chim chóc ríu rít gọi nhau về tổ. Sương đã xuống và trời mỗi lúc một lạnh thêm. Các chiến sĩ chỉ mặc trên người một bộ quần áo nâu sồng. Tuy có chăn chiên mỏng (hai người chung một chiếc) nhưng chẳng ai dám đắp vì sợ ấm ngộ nhỡ ngủ quên. Ăn xong nắm cơm với gói muối vừng đã bị nước mưa ngấm ướt, phóng tầm mắt về phía Him Lam, Nguyễn Ngọc Toán dễ dàng nhận thấy mục tiêu mà tiểu đội cần tiêu diệt là cái lô cốt được địch lắp ghép bằng những tấm boong-ke nhôm kết hợp bao cát hết sức kiên cố. Nó ở vị trí đỉnh chữ A trong chiến thuật bố trí công sự của tướng Na-va. Trước mặt lô cốt, địch trang bị hệ thống lưới lửa mạnh, hàng rào dây thép gai nhiều lớp. Một bãi mìn nổi khoảng 100m2 án ngữ gần cửa lỗ châu mai để yểm trợ cho hệ thống công sự, ngăn chặn các ngả đường không cho ta tiến công vào. Phương án tác chiến được thống nhất và phổ biến là phải phá hủy bãi mìn trước, rồi vu hồi đánh tạt mạng sườn lô cốt địch. Giữa lúc đó, ở phía bên kia, một tên lính da đen, cao lênh khênh từ trong lô cốt bước ra đi về phía con suối trước mặt các chiến sĩ để lấy nước. Nó đứng lại, bóc chiếc xúc xích to như cổ tay em bé, đưa lên mũi hít hít rồi tung lên trời. Đoạn, nó châm một điếu xì gà, khói thuốc theo chiều gió đưa đến mùi thơm đặc biệt. Hành động của tên lính da đen càng làm tăng thêm lòng hận thù trong Nguyễn Ngọc Toán cùng đồng đội.

Trời sập tối. Không gian quanh Cứ điểm Him Lam đen quánh như mực. Bỗng, nó bị xé toạc bởi những loạt pháo hỏa của quân ta. Đạn súng máy từ lô cốt địch dữ dội quét sát mặt đất. Sau chừng 7-8 loạt đạn pháo ta, nghe được mệnh lệnh “Xung phong”, lợi dụng những bụi cây, Tiểu đội trưởng Nguyễn Ngọc Toán vọt lên trước, dùng mìn cá nhân ném mạnh vào bãi mìn rồi nhảy ngay xuống suối. Một tiếng nổ inh tai khiến anh choáng váng, nhưng nó phá tan một đoạn khá rộng hệ thống chướng ngại vật. Nhanh như cắt, Nguyễn Ngọc Toán làm hiệu cho tiểu đội ào lên chiến đấu. Bị đánh bất ngờ, địch hoảng loạn, trong thời gian ngắn, tiểu đội của Nguyễn Ngọc Toán đã chiếm lĩnh được mục tiêu, tiêu diệt 4 tên lính Pháp. May mắn tiểu đội chỉ có 3 người bị thương nhẹ.

Cụ Toán tâm sự: “Trước khi đánh trận này, tôi đã có hơn 10 năm chinh chiến. Vậy mà, khi tiếp cận với địch, thấy công sự rất kiên cố, bố trí liên hoàn ở vị trí có giá trị chiến thuật làm tôi không khỏi nao núng. Song, chính nhờ niềm tin vào trí tuệ tập thể tiểu đội và sự chỉ huy của cấp trên (lại càng yên tâm khi biết đó là sự chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp) mà trong chúng tôi luôn có một nghị lực chiến thắng. Một yếu tố nữa giúp chúng tôi thành công mà tổn thất nhỏ chính là nhờ sự chấp hành nghiêm kỷ luật chiến trường. Hai yếu tố đó đã giúp tôi “đi khỏe” trong suốt 25 năm chiến đấu qua nhiều chiến trường khác nhau. Nói, anh bỏ quá đi chứ lúc chờ lệnh nổ súng đánh Him Lam hôm ấy mà chúng tôi không kiềm chế, tặng thằng Âu-Phi da đen một viên đạn cho sướng tay thì không khéo lại làm tiểu đội tổn thất nặng…!”.

Năm 1970, do sức khỏe yếu, lại thường xuyên bị đau bởi vết thương trong trận đánh Pháp tại Nghĩa Lộ (1951) nên cụ Toán được nghỉ hưu. Song, bài học về xây dựng niềm tin và ý thức chấp hành nghiêm kỷ luật trong chiến đấu luôn tiếp thêm sức lực giúp cụ Toán vượt lên mọi hoàn cảnh, tích cực xóa đói, thoát nghèo, góp một phần nhỏ bé cùng các cựu chiến binh phát huy tinh thần Điện Biên Phủ trên trận tuyến mới...