Kỷ vật chỉ huy trận sân bay Ái Tử của Anh hùng Trần Minh Vân

Tại phần trưng bày mang chủ đề “Quân đoàn 1 - Nơi hội tụ các đơn vị Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân”, Bảo tàng Binh đoàn Quyết thắng (Quân đoàn 1) hiện đang trưng bày trang trọng hiện vật “Máy điện thoại[1]của Anh hùng Trần Minh Vân” sử dụng để chỉ huy Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B, lập công xuất sắc trong trận đánh sân bay Ái Tử (28/4/1972).

Máy điện thoại Anh hùng Trần Minh Vân đã sử dụng để chỉ huy đơn vị lập công xuất sắc trong trận đánh vào sân bay Ái Tử, Chiến dịch giải phóng Quảng Trị năm 1972. Ảnh BTBĐQT.

Đồng chí Trần Minh Vân sinh năm 1942, quê tại xã Hoài Châu, huyện Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Năm 1968, đồng chí chuyển ra miền Bắc điều trị vết thương, sau đó được cử đi học tại Học viện Lục quân. Năm 1970, đồng chí trở lại chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị và từ cuối năm 1971 – 4/1975, đồng chí chiến đấu trong đội hình của Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B.

Năm 1972, tham gia chiến dịch giải phóng tỉnh Quảng Trị, Trung đoàn 48, Sư đoàn 320B được giao nhiệm vụ tiến công quân địch ở khu vực Tân Vĩnh, điểm cao 544, cắt Đường 1 nối Đông Hà với Ái Tử, sau đó phối hợp với Sư đoàn 304 đánh chiếm căn cứ Ái Tử.

Tại căn cứ Ái Tử, quân địch từ phía Bắc, phía Tây chạy về, từ Thừa Thiên Huế được điều ra để bố trí lại hệ thống phòng thủ làm lá chắn cho thị xã Quảng Trị. Để bảo vệ căn cứ, tại vòng ngoài, địch cho máy bay ném bom đánh sập các cầu cống trên đoạn Đường 1, rải mìn chống tăng, chống bộ binh xung quanh căn cứ.

Ngày 28/4/1972, Trung đoàn 48 nổ súng đánh chiếm căn cứ Ái Tử. Tiểu đoàn 1 dưới quyền chỉ huy của Tiểu đoàn trưởng Trần Minh Vân được giao nhiệm vụ đánh vào sân bay, một mục tiêu quan trọng bậc nhất của căn cứ Ái Tử. Tiểu đoàn 1 nhanh chóng tổ chức thành 2 mũi tiến công. Mũi phía Bắc tập trung các loại hỏa lực cối 82mm, cối 60mm và ĐKZ, ở phía Đông mũi chủ yếu của Đại đội 2 được Tiểu đoàn trưởng Trần Minh Vân trực tiếp đi cùng.

Tiểu đoàn trưởng Trần Minh Vân dùng máy điện thoại chỉ huy các mũi tiến công theo kế hoạch tác chiến, bám sát diễn biến trận đánh và thường xuyên báo cáo tình hình với chỉ huy Trung đoàn. 17 giờ ngày 29/4/1972, hỏa lực của mũi phía Bắc bắn mạnh vào khu vực phía trong sân bay, dùng mìn định hướng phá hàng rào nhằm thu hút sự chú ý của quân địch, cùng lúc đó Tiểu đoàn trưởng đã liên lạc, hiệp đồng với các lực lượng thuộc Sư đoàn 304 nổ súng thu hút địch ở phía Tây. Trên hướng chủ yếu, đồng chí Vân cùng Đại đội 2 bí mật lợi dụng bờ sông Thạch Hãn có nhiều bụi cây che chắn, mọi người ngâm mình dưới nước men theo bờ sông tiến sát vào cổng phụ phía Đông của sân bay. Chớp thời cơ thuận lợi, Đại đội 2 nhanh chóng luồn qua cổng phía Đông đánh vào sân bay. Sự xuất hiện bất ngờ của bộ đội ta ngay giữa trung tâm sân bay làm quân địch bất ngờ, kinh hoàng, đồng chí Vân chỉ huy Đại đội 2 đánh thẳng vào Sở chỉ huy, khu thông tin, đài chỉ huy sân bay bị tiêu diệt ngay từ loạt đạn đầu, lính ngụy còn sống sót hoảng loạn chạy thoát thân.

Chân dung Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trần Minh Vân. Ảnh BTBĐQT.

19 giờ ngày 29/4, lá cờ giải phóng được kéo lên, bay phấp phới trên đài chỉ huy sân bay Ái Tử, quân ta làm chủ sân bay, thu 500 xe ô tô, 2 máy bay cánh quạt, 3 máy bay lên thẳng, 5 khẩu pháo 105mm và hệ thống kho tàng (13 chiếc) chứa đủ các loại vũ khí, lương thực và các phương tiện chiến tranh khác. 14 giờ ngày 01/5, ta hoàn toàn làm chủ căn cứ Ái Tử.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, đồng chí Trần Minh Vân được Đảng, Nhà nước và Quân đội khen thưởng, trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, đặc biệt, đồng chí được phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 2010. Trước đó, sau khi miền Nam giải phóng, đất nước thống nhất, đồng chí Vân được cử đi học tại Học viện quân sự cấp cao (nay là Học viện Quốc phòng), rồi về Sư đoàn 308, làm Sư đoàn trưởng Sư đoàn 312. Năm 1988, đồng chí là Hiệu trưởng Trường Quân sự Binh đoàn Quyết Thắng. Đồng chí nghỉ công tác năm 1991 và mất năm 2015.

Ngày 20/10/2000, hiện vật máy điện thoại do Anh hùng Trần Minh Vân sử dụng chỉ huy trong trận đánh vào sân bay Ái Tử được Trung tá Nguyễn Xuân Minh, Chủ nhiệm Nhà văn hóa của Quân đoàn 1 trao lại Bảo tàng Binh đoàn Quyết thắng lưu giữ, trưng bày, nhằm giáo dục truyền thống "thần tốc, quyết thắng" cho các thế hệ cán bộ, chiến sĩ Quân đoàn./.

Tài liệu tham khảo: Sách “Lịch sử Trung đoàn 48, Sư đoàn 390, Quân đoàn 1” do ‘Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản năm 1986.

[1] Máy điện thoại Hữu tuyến 0743 do liên xô sản xuất