Kỷ vật của hai thời

Đó là chiếc xe Honda 67 của Đại úy Nguyễn Đình Tham, nguyên Đại đội trưởng Đại đội Biệt động Lê Độ. “Con ngựa ô” này đã cõng chủ nhân rong ruổi khắp các nẻo đường Đà Nẵng thời chiến tranh để điều tra mục tiêu và tích cực tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ khi đất nước hòa bình.

Mỗi khi nhắc đến chiếc xe Honda 67, vị đại úy già lại hào hứng kể về “mối ân tình” của người và… xe. Những lúc như vậy ông thường bâng khuâng nhớ lại cái buổi ban đầu của ông và “nó” (ông Tham thường gọi chiếc xe như vậy). Cuối năm 1968, sau khi đi báo cáo điển hình chiến sĩ thi đua Mặt trận 4, Nguyễn Đình Tham được bổ nhiệm làm Đại đội trưởng Đại đội Biệt động Lê Độ Đà Nẵng, có nhiệm vụ vào hoạt động hợp pháp, trực tiếp điều tra, nghiên cứu các mục tiêu: Nha Cảnh sát Trung Nguyên Trung phần, Ty Cảnh sát Gia Long, nhà máy đèn… để phục vụ Chiến dịch Xuân Kỷ Dậu 1969. Từ một cán bộ đặc công, Nguyễn Đình Tham chính thức trở thành đại đội trưởng biệt động thành. Bên cạnh công tác điều nghiên chuẩn bị chiến trường, ông còn có nhiệm vụ diệt ác, trừ tề.

Để bảo đảm tính cơ động trong công tác, Nguyễn Đình Tham đã xuống cảng Đà Nẵng mua chiếc xe Honda 67 đầu tiên. Khi ra đường, ông phải đóng nhiều vai khác nhau. Có khi là một giáo viên, nhà buôn, thậm chí là viên thiếu úy biệt động quân; mỗi vai có một bộ giấy tờ hợp pháp riêng. Nhằm che mắt cảnh sát địch, Nguyễn Đình Tham thường bẻ cong biển số xe hoặc đeo biển giả. Nhưng chiếc xe đó có lẽ “kém duyên” nên chỉ ở được với ông vài tháng rồi “đường ai nấy đi”. Số là đầu năm 1969, ông bị chỉ điểm nên bị cảnh sát địch bao vây tứ phía, đành phải vứt xe bỏ chạy thoát thân. Nhiệm vụ phía trước vẫn còn, mất xe phải tiếp tục mua. Không ngờ xe thứ hai cũng gắn bó với người đại đội trưởng biệt động không lâu. Chỉ khoảng một tháng sau đó, khi ông vừa nổ súng tiêu diệt tên ác ôn trên đường Hùng Vương (Đà Nẵng) thì bọn cảnh sát ập tới, chốt chặn hai đầu với quyết tâm vây bắt bằng được tên “Việt Cộng liều lĩnh”. Đành phải “xe ơi ở lại người đi nhé”, ông chạy vội vào một ngách nhỏ và được nhân dân che giấu nên thoát hiểm trong gang tấc.

Tháng 2-1969, Nguyễn Đình Tham tiếp tục mua chiếc xe thứ 3. Mặc dù vẫn gặp cảnh sát truy đuổi, xét hỏi giấy tờ nhưng chiếc Honda 67 này đã “chịu ở lại” với chủ nhân đến ngày toàn thắng. Nhắc lại những ngày đó, Đại úy Tham cho biết: “Thực ra lúc bấy giờ cảnh sát công lộ của địch chỉ lo tìm cách đối phó với ta nên ít chú ý đến xe. Chủ yếu chúng chỉ xét hỏi giấy tờ tùy thân. Mặt khác, địa bàn Đà Nẵng khi đó cơ bản là xe Honda 67 nên mình cũng dễ trà trộn”. Bất lực trước việc các chiến sĩ biệt động thành sử dụng xe gắn máy để diệt ác ôn, đánh bộc phá vào các mục tiêu, tiếp ứng đồng đội… nên địch quy định khi chở hai người thì người ngồi sau phải quay ngang. Mục đích của chúng nhằm quan sát kịp thời hành động của ta, nếu có vũ khí. Tuy nhiên, tương kế tựu kế, các chiến sĩ biệt động lại giấu súng phía trước, lúc tiếp cận mục tiêu chỉ cần rời tay khỏi vòng eo “người yêu” là có thể bóp cò. Người đại đội trưởng biệt động năm xưa nhớ lại: “Có lần sau khi quan sát nhà máy đèn, tôi chạy về theo đường Khải Định (tức đường Ông Ích Khiêm bây giờ), đến chùa Tỉnh Hội thì bị địch giữ lại, kiểm tra kỹ giấy tờ xe. Tên cảnh sát bảo đây là giấy tờ giả. Tôi cười xuề xòa khẳng định giấy tờ thật. Tôi cứ mày tao thân mật và xin nó cho đi”. Nhờ sự nhanh nhạy, tháo vát mà ông đã qua mặt cảnh sát ngụy không biết bao nhiêu lần. Tết Kỷ Dậu 1969, ông đã chở giao liên ra vào vùng giải phóng ba đến bốn lần trong ngày. Đến vùng tranh chấp, địch xét hỏi, ông trả lời bình thản chở người yêu về quê thắp nhang ngày Tết. Kết thúc Chiến dịch Xuân Kỷ Dậu, Nguyễn Đình Tham trở về đơn vị cũ hoạt động bất hợp pháp. Trước khi lên đường, ông đem chiếc xe Honda 67 gửi vợ chồng gia đình cơ sở Võ Xuân Định và Lê Thị Dưa tại số nhà 90B đường Thống Nhất (Lê Duẩn ngày nay). Sau ngày 29-3-1975, ông vào xin nhận lại.

Đất nước hòa bình, trên cương vị công tác mới, Đại úy Nguyễn Đình Tham lại cùng “con ngựa ô” của mình tham gia các hoạt động quân sự địa phương, làm công tác chính sách… suốt hơn 10 năm. Nhưng sự hữu hiệu của chiếc xe trở về sau chiến tranh không chỉ dừng lại ở đó. Rời quân ngũ về lại với đời thường, CCB Nguyễn Đình Tham đã cùng đồng đội quy tập hơn 300 ngôi mộ liệt sĩ. Chiếc Honda 67 một thời đưa ông đi điều tra mục tiêu chuẩn bị chiến trường nay lại cùng ông về với chốn xưa để tìm kiếm các anh em còn nằm đâu đó trong lòng Đất Mẹ. Được hỏi về những năm tháng tiếp theo, CCB Nguyễn Đình Tham chỉ vào chiếc xe còn bóng nước sơn, tâm sự: “Khi không còn sức khỏe để đi tìm đồng đội, tôi xin hiến tặng Bảo tàng Lịch sử Quân sự nhằm góp phần giáo dục truyền thống đấu tranh cách mạng của dân tộc Việt Nam”.