LÊ QUỐC TRỤ

Người giữ lửa bên hầm địa đạo và ký ức suốt nửa thế kỷ

Ông Lê Quốc Trụ sinh năm 1935, quê ở Đức Thọ, Hà Tĩnh. Gặp ông, tôi ấn tượng bởi giọng nói khàn nhưng vang, đôi mắt sáng lạ thường dù tuổi đã cao. Ông từng là dân quân địa phương, người trực tiếp tham gia đào hầm, xây địa đạo và bảo vệ làng trong những năm chiến tranh chống Mỹ ác liệt.

Ông kể, năm 1968, làng ông bị bom ném liên tục. Để bảo vệ người dân và vật tư, cả xã huy động đào hệ thống địa đạo dài hàng trăm mét. Khi đó, ông Trụ là một trong những người làm việc nhiều nhất, bới đất suốt ngày đêm. “Có hôm trời tối như mực, chỉ nghe tiếng xẻng đụng vào đá và tiếng thở của nhau. Nhưng ai cũng còn trẻ, còn khỏe, lại có niềm tin mãnh liệt vào ngày mai,” ông nhớ lại.

Ngoài đào hầm, ông còn làm nhiệm vụ canh gác và dẫn đường cho bộ đội. Có lần, lúc nửa đêm, đơn vị nhận tin có nhóm thương binh cần đưa xuống địa đạo tránh bom. Ông Trụ cùng hai đồng đội lặng lẽ đi trong mưa, ánh pháo sáng từ xa hắt lên trời khiến mọi người căng thẳng đến nghẹt thở. Ông cõng một thương binh nặng gần 60kg, nước mưa hòa với mồ hôi chảy rát cả lưng. Khi đưa được họ xuống địa đạo an toàn, ông mới thấy chân mình run lên vì kiệt sức. “Nhưng nhìn các cậu ấy còn sống, lát sau cười được, tôi thấy mọi nặng nhọc chẳng đáng gì.”

Trong địa đạo, cuộc sống vô cùng thiếu thốn. Ánh sáng lờ mờ từ ngọn đèn dầu nhỏ, mọi người nằm sát nhau tránh bom. Nhiều đêm, ông Trụ thức để canh lửa, giữ cho khói không bay lên quá cao mà lọt vào tầm ngắm của máy bay địch. “Chỉ cần một sơ suất nhỏ, cả làng có thể gặp nguy hiểm,” ông nói.

Một chuyện khiến ông không bao giờ quên là lần cứu một bé gái bị kẹt khi hầm sập sau trận bom. Ông nghe tiếng khóc yếu ớt vang lên giữa đống đất đá. Không nghĩ ngợi, ông lao vào đào bằng tay, móng tay bong ra, máu chảy nhưng vẫn tiếp tục. Cuối cùng ông kéo được bé ra ngoài. Nhiều năm sau, khi đã là cô giáo, người phụ nữ ấy quay về tìm ông Trụ để cảm ơn. “Tôi không nghĩ mình làm điều gì lớn. Khi ấy chỉ nghĩ: cứu được ai thì cứu thôi,” ông cười hiền.

Giờ đây, ông Trụ sống những ngày bình yên, mỗi chiều ngồi trước sân uống trà và nhớ về đồng đội, về những con người đã nằm lại nơi địa đạo năm xưa. Ông nói: “Chiến tranh lấy đi nhiều thứ, nhưng cũng dạy tôi hiểu giá trị của hòa bình. Các cháu sinh ra sau chiến tranh phải trân trọng những gì mình đang có.”