Lẽ Sống Của Tuổi Trẻ Cầm Súng Và Vị Tướng Lưu Giữ Lịch Sử Quân Đội

Trong lịch sử cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, hiếm có nhân vật nào mà cuộc đời và những phát ngôn của họ lại trở thành một biểu tượng tinh thần, một hệ tư tưởng thôi thúc cả một thế hệ thanh niên xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước như Thiếu tướng Lê Mã Lương. Ông không chỉ là một chiến binh quả cảm vào sinh ra tử trên những chiến trường khốc liệt nhất, mà sau khi hòa bình lập lại, ông còn đảm nhiệm vai trò Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam – một "nhân chứng lịch sử" đúng nghĩa nhất, dành trọn phần đời còn lại để gìn giữ và kể lại câu chuyện của những người đồng đội đã ngã xuống.

Lê Mã Lương sinh năm 1950 tại xã Trung Thành, huyện Nông Cống, tỉnh Thanh Hóa. Khác với nhiều thanh niên cùng thời, ông lớn lên trong một gia đình có truyền thống trí thức. Bố ông là một nhà giáo, và bản thân Lê Mã Lương cũng là một học sinh xuất sắc, mang trong mình hoài bão được ngồi trên giảng đường đại học. Tuy nhiên, khi đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại miền Bắc, chứng kiến cảnh quê hương bị ném bom tàn phá, máu của đồng bào đổ xuống, chàng thanh niên 17 tuổi đã đưa ra một quyết định thay đổi toàn bộ quỹ đạo cuộc đời. Năm 1967, Lê Mã Lương giấu gia đình, tự tay cắn đứt đầu ngón tay, dùng máu viết một bức "huyết tâm thư" gửi cơ quan tuyển quân để xin được ra chiến trường. Hành động quyết liệt ấy đã mở đầu cho một chặng đường binh nghiệp đầy máu và hoa của người anh hùng xứ Thanh.

Ngay khi nhập ngũ, Lê Mã Lương được biên chế vào Trung đoàn 24, Sư đoàn 304 – một trong những đơn vị chủ lực mạnh nhất của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Chiến trường đầu tiên thử lửa người lính trẻ chính là "chảo lửa" Khe Sanh năm 1968. Tại đây, Lê Mã Lương đã trực tiếp đối mặt với những đơn vị Thủy quân lục chiến tinh nhuệ nhất của Mỹ, nếm trải sự tàn khốc của các đợt rải thảm B-52 và pháo bầy. Bằng sự gan dạ, mưu trí và lối đánh áp sát dũng mãnh, ông nhanh chóng trở thành một tiểu đội trưởng, rồi trung đội trưởng xuất sắc.

Bước ngoặt lớn nhất, định hình nên tên tuổi và khí phách của Lê Mã Lương diễn ra vào năm 1971, trong Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (phía địch gọi là cuộc hành quân Lam Sơn 719). Đây là một trong những chiến dịch đẫm máu và mang tính chất quyết định nhất của cuộc chiến, khi quân đội Mỹ và Việt Nam Cộng hòa tung hàng vạn quân tinh nhuệ, hàng trăm xe tăng và máy bay hòng cắt đứt tuyến đường chi viện chiến lược Hồ Chí Minh. Tại mặt trận Đường 9, Lê Mã Lương lúc này là Chính trị viên Đại đội 1, Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24.

Trong một trận đánh ác liệt nhằm chốt chặn và tiêu diệt đội hình xe tăng địch đang tìm cách mở đường máu rút chạy, đơn vị của Lê Mã Lương bị hỏa lực pháo binh và không quân địch dội xuống như mưa. Khói bụi mù mịt che khuất mặt trời, đất đá bị cày xới không còn một nhánh cây ngọn cỏ. Đứng giữa giao thông hào, Lê Mã Lương bình tĩnh chỉ huy bộ đội sử dụng súng chống tăng B-40, B-41 bắn cháy nhiều xe bọc thép của địch, đẩy lùi nhiều đợt xung phong.

Đúng lúc trận chiến đang ở thế giằng co căng thẳng nhất, một quả đạn pháo của địch nổ chát chúa ngay sát chiến hào. Sóng xung kích hất tung người chính trị viên trẻ tuổi lên không trung rồi quật mạnh xuống đất. Mảnh pháo găm chi chít vào cơ thể ông, nhưng tàn khốc nhất là một mảnh đạn đã xé rách và phá nát con mắt trái của Lê Mã Lương. Máu tuôn xối xả đầm đìa khuôn mặt, nhuộm đỏ cả vạt áo lính. Cơn đau thấu xương khiến ông choáng váng.

Khi y tá đơn vị lao đến, thấy vết thương ở mắt quá nặng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu bị nhiễm trùng, đã lập tức băng bó và yêu cầu cáng ông về trạm phẫu thuật tuyến sau. Thế nhưng, giữa sự sống và cái chết, Lê Mã Lương đã có một hành động khiến tất cả những người chứng kiến phải rùng mình nể phục. Ông gạt tay người y tá ra, nén nỗi đau xé thịt, dùng tay ôm lấy bên mắt đã mù, kiên quyết từ chối rời trận địa. Ông nói với đồng đội bằng giọng đanh thép: "Trận đánh đang lúc gay go, tôi là chỉ huy, tôi không thể lùi bước lúc này. Hãy để tôi ở lại chiến đấu cùng anh em!".

Bằng con mắt phải còn lại, Lê Mã Lương tiếp tục đứng vững trên chiến hào, nổ súng và chỉ huy Đại đội 1 giữ vững trận địa, bẻ gãy hoàn toàn mũi tấn công của địch. Sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông mới chịu ngất đi và được đồng đội đưa về tuyến sau cấp cứu.

Chính trong khoảng thời gian điều trị vết thương tại quân y viện, khi được một nhà báo hỏi về lý do vì sao một thanh niên có học vấn cao, có tương lai rộng mở lại chấp nhận đánh đổi cả thanh xuân và đôi mắt trên chiến trường, Lê Mã Lương đã thốt lên một câu nói lịch sử: "Cuộc đời đẹp nhất là trên trận tuyến đánh quân thù!".

Câu nói ấy không hề có sự sắp đặt, không hoa mỹ, mà nó tuôn trào từ chính dòng máu rực lửa của một người lính đã thấu hiểu nỗi đau mất nước. Câu nói ấy lập tức được lan truyền qua hệ thống đài phát thanh và báo chí, trở thành một lời hiệu triệu, một phương châm sống, thổi bùng lên ngọn lửa nhiệt huyết của hàng triệu thanh niên miền Bắc lúc bấy giờ. Phong trào "Sống và chiến đấu như Lê Mã Lương" đã thôi thúc vô vàn học sinh, sinh viên gác lại bút nghiên, noi gương người anh hùng độc nhãn để bước vào cuộc chiến. Nhờ những chiến công đặc biệt xuất sắc, tháng 9 năm 1971, khi mới 21 tuổi, Lê Mã Lương được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sống sót qua cuộc chiến tranh tàn khốc, Lê Mã Lương không coi mình là một huyền thoại ngủ quên trên vòng nguyệt quế. Khi đất nước thống nhất, ông tiếp tục học tập, cống hiến và trở thành Thiếu tướng Quân đội Nhân dân Việt Nam. Nhận thức sâu sắc về cái giá của hòa bình vì đã tận mắt chứng kiến hàng vạn đồng đội ngã xuống, ông được bổ nhiệm làm Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam. Tại đây, ông trở thành người "giữ lửa" vĩ đại. Hàng chục năm trời, ông đi khắp các chiến trường xưa, sưu tầm từng kỷ vật, từng lá thư tay, từng mảnh đạn để trưng bày và kể lại cho các thế hệ sau nghe về sự khốc liệt của chiến tranh. Ông cũng là tác giả của nhiều cuốn sách lịch sử và hồi ký có giá trị.

Thiếu tướng Lê Mã Lương từ trần vào năm 2021, nhưng với tư cách là một nhân chứng lịch sử kiệt xuất, cuộc đời và những lời kể của ông đã vĩnh viễn hóa thành một phần không thể tách rời của lịch sử dân tộc Việt Nam.