Liệt sĩ Đặng Thị Kim - cháu họ cố Tổng Bí thư Trường Chinh, bị địch tra tấn dã man, hy sinh khi đang mang thai ba tháng

Liệt sĩ Đặng Thị Kim sinh ngày 19/12/1929 tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định. Bà là cháu họ của cố Tổng Bí thư Trường Chinh.

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, bà theo người cậu ruột vào sinh sống tại Nha Trang. Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, người cậu trở về miền Bắc, còn bà quyết định ở lại, thoát ly gia đình và tham gia hoạt động cách mạng khi mới 16 tuổi. Tháng 12/1946, bà vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Đến tháng 6/1948, bà kết hôn với ông Trương An - khi đó là Phó Bí thư Tỉnh ủy Khánh Hòa.

Đầu năm 1948, thực dân Pháp và tay sai đẩy mạnh các đợt khủng bố, truy lùng, khiến nhiều cán bộ cách mạng bị bắt và sát hại. Trước tình hình đó, Đặng Thị Kim vẫn kiên cường bám địa bàn, cùng đồng đội duy trì phong trào. Bên cạnh công tác vận động phụ nữ, bà còn tổ chức một tiểu đội nữ du kích, đảm nhiệm việc canh gác, dẫn đường cho cán bộ và vận chuyển lương thực, thuốc men lên chiến khu.

Tháng 8/1948, từ Nha Trang, bà cùng hai cán bộ nam đi thuyền vượt eo biển về chiến khu tại huyện Vĩnh Xương để dự hội nghị. Trên đường đi, chiếc thuyền bị ca nô của địch chặn bắt.

Sau khi cho một kẻ phản bội nhận diện, địch biết bà là vợ của một cán bộ lãnh đạo Tỉnh ủy Khánh Hòa, đồng thời là Ủy viên Ban Chấp hành lâm thời Thị ủy Nha Trang. Chúng đã tra tấn bà hết sức dã man nhằm buộc bà khai báo các cơ sở cách mạng đang hoạt động bí mật.

Đặc biệt, sau khi xác định Đặng Thị Kim là vợ ông Trương An - Phó Bí thư Tỉnh ủy lâm thời Khánh Hòa, địch đã tra tấn bà bằng các hình thức rất dã man. Chúng quay điện, treo người lên đánh đập, tra nước, dùng cực hình “lộn mề gà” khiến bà hộc máu, thậm chí giẫm giày đinh lên bụng khi bà đang mang thai khoảng ba tháng.

Dù phải chịu đựng những đòn tra khảo khốc liệt, bà vẫn kiên quyết giữ bí mật, không khai báo bất cứ điều gì.

Vài ngày sau, địch bí mật đưa một tên lính lê dương vào xà lim làm nhục bà. Sau đó, chúng bóp cổ, nhét giẻ vào miệng, cho bà vào bao tải rồi đưa lên xe chở đến khu rừng dương ven biển phía nam Nha Trang để thủ tiêu.

Trước khi bị giặc sát hại, bà Đặng Thị Kim vẫn điềm tĩnh: "Chúng mày coi tao là có tội thì cứ giết tao, nhưng con tao trong bụng vô tội, hãy để tao sinh con rồi hãy giết…".

Bà được Thủ tướng Chính phủ Phạm Văn Đồng truy tặng bằng Tổ quốc ghi công vào năm 1957. Năm 1961, bà được truy tặng Huân chương Kháng chiến hạng III.

Hành trình li kỳ đi tìm hài cốt của liệt sĩ Đặng Thị Kim

Một người em của liệt sĩ Đặng Thị Kim là ông Đặng Vũ Quang Huyễn đã nhiều lần cùng người thân tìm kiếm hài cốt của bà và nhờ đến sự giúp đỡ của một nhà ngoại cảm.

Sau đó, ông Đặng Vũ Quang Huyễn đã liên hệ với ông Hoàng Quang Khanh - cựu chiến binh có nhiều năm sinh sống tại TP.Nha Trang, nhờ tìm địa điểm mang những đặc điểm tương ứng với sơ đồ được phác họa.

Dù khá thông thuộc đường phố Nha Trang, ông Khanh vẫn mất gần nửa tháng rà soát mới xác định được một địa điểm có nhiều nét tương đồng với chỉ dẫn, đó là hẻm 74 đường Trần Phú.

Qua làm việc với chính quyền phường Vĩnh Nguyên cũ, gia đình được xác nhận khu vực này trước đây thuộc sân bay Nha Trang cũ. Đáng chú ý, vào giữa tháng 10/2009, trong quá trình cải tạo mương thoát nước, đơn vị thi công đã phát hiện ba bộ hài cốt nằm ngay dưới lòng mương, gần nhà ông Nguyễn Quang Tiến - khi đó là Tổ trưởng dân phố. Trong số này, một bộ hài cốt không còn xương sọ.

Sau khi hoàn tất các thủ tục theo quy định, ba bộ hài cốt được đưa về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ địa phương và đánh số lần lượt là 159, 160 và 161.

Những thông tin nói trên có nhiều điểm trùng khớp với nội dung mà ông Huyễn và gia đình họ Đặng đã ghi nhận trước khi lên đường theo chỉ dẫn của nhà ngoại cảm.

Theo bản sơ đồ do nhà ngoại cảm vẽ, phần mộ được mô tả nằm hơi chéo dưới một mương thoát nước, gần ngã ba nhỏ, hài cốt không còn phần sọ và đã mục nát nhiều. Sơ đồ cũng đề cập việc vào khoảng giữa tháng 10/2009, bốn công nhân đào mương trước cửa nhà một người có tên Tâm, hoặc tên bắt đầu bằng chữ “T”, đã phát hiện hài cốt.

Từ những dữ kiện này, gia đình đặt giả thiết hai bộ hài cốt còn lại có thể là của liệt sĩ Vũ Tiến Trung, quê Phú Yên, và liệt sĩ Nguyễn Văn Đài, quê Khánh Hòa. Đây là hai cán bộ được cho là đã bị bắt cùng liệt sĩ Đặng Thị Kim trong đêm bà bị sát hại. Tuy nhiên, do chưa có căn cứ khoa học và tư liệu đầy đủ, nhận định trên mới chỉ dừng ở mức phỏng đoán. Gia đình liệt sĩ Đặng Thị Kim sau đó đề nghị chính quyền địa phương tiếp tục xác minh, tìm kiếm thân nhân của hai hài cốt còn lại.

Theo hướng dẫn của địa phương, ông Huyễn cùng người thân đến nghĩa trang liệt sĩ và nhìn thấy ba ngôi mộ khuyết danh mới được quy tập, mang các số 159, 160 và 161.

Khi đứng trước ba ngôi mộ, ông Huyễn gọi điện cho nhà ngoại cảm tại Hà Nội. Qua điện thoại, nhà ngoại cảm cho rằng ngôi mộ số 160 là nơi an táng hài cốt liệt sĩ Đặng Thị Kim. Vào thời điểm đó, bà Đặng Thị Nga, cháu của liệt sĩ Đặng Thị Kim và là thành viên trong đoàn, đang đứng trước ngôi mộ số 160 trong tâm trạng xúc động.

Để có căn cứ xác định danh tính bằng phương pháp khoa học, gia đình ông Đặng Vũ Quang Huyễn đã làm thủ tục xin lấy mẫu xương từ hài cốt số 160 để giám định ADN, đồng thời đề nghị được đưa hài cốt về an táng tại quê nhà ở thôn Hành Thiện, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định.

Đầu tháng 6/2010, gia đình nhận được kết quả giám định từ Viện Công nghệ sinh học thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác nhận mẫu hài cốt được phân tích có quan hệ huyết thống với người thân trong gia đình. Kết quả ADN này trở thành căn cứ khoa học quan trọng để xác định hài cốt số 160 là của liệt sĩ Đặng Thị Kim.