Liệt sĩ LẠI VĂN NÀI

Lại Văn Nài sinh năm 1921, tại xã Tam Hưng, huyện Thủy Nguyên, Hải Phòng, tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1943, làm Tổ trưởng Việt Minh xã Đoan Lễ (nay là thôn Đoan Lễ, xã Tam Hưng, huyện Thủy Nguyên).

Sau Cách mạng Tháng 8/1945, đồng chí là Ủy viên Ủy ban Kháng chiến xã Tam -Tỉnh, năm 1947, được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương, làm Bí thư Chi bộ liên xã: Phục Lễ, Phả Lễ, Lập Lễ và Tam Hưng. Tháng 7/1948, đồng chí làm Bí thư Nông hội cứu quốc kiêm Bí thư Đảng đoàn Dân vận Mặt trận huyện Thủy Nguyên (bí danh Lưu Hồng Thủy).

Đồng chí có đóng góp xuất sắc trong việc xây dựng lực lượng, củng cố, kiện toàn, phát triển các tổ chức Nông hội, Phụ nữ, Thanh niên…, làm nòng cốt trong các phong trào đấu tranh chống sưu cao, thuế nặng, chống bắt phu, bắt lính.. ở địa phương. Thực hiện chỉ đạo của Tỉnh ủy Quảng Yên về việc tổ chức cuộc Tổng phá tề, trừ gian trong toàn huyện (đêm 24, rạng sáng ngày 25/10/1948), với cương vị Bí thư Đảng đoàn Dân vận Mặt trận huyện, đồng chí tổ chức xây dựng lực lượng, tuyên truyền, vận động quần chúng sử dụng giáo mác, gậy gộc.. nổi dậy giải tán bộ máy tề ngụy ở các thôn, xã và hệ thống Bảo an, vận động trên 100 lính ngụy ra hàng, thu 125 súng và vũ khí các loại. Cuộc Tổng phá tề, trừ gian trên toàn huyện giành thắng lợi, tạo điều kiện để Ủy ban Kháng chiến Hành chính và các đoàn thể quần chúng nhiều xã ra hoạt động công khai. Ngày 25-10-1948 trở thành ngày truyền thống cách mạng của quân và dân huyện Thủy Nguyên.

Ngày 10/10/1949, quân Pháp tập trung lực lượng bao vây hang đá Doãn Lại (thuộc xã Lại Xuân), trụ sở của cơ quan Văn phòng huyện. Địch lùng sục hơn một ngày không thấy cửa hang. Đến 16 giờ ngày 11/10/1949, do có kẻ phản bội, địch dùng súng bắn, ném lựu đạn vào hang. Đến 17 giờ cùng ngày, chúng vào hang bắt được Lại Văn Nài và một số cán bộ trong Ban Chấp hành Nông hội cứu quốc huyện. Địch tra tấn rất dã man những người bị bắt. Để bảo vệ cơ sở cách mạng, bảo vệ các đồng chí của mình, Lại Văn Nài đã dũng cảm đứng ra nhận mình là Việt Minh, nhận súng và tài liệu là của mình, còn mọi người chỉ là nông dân đang làm ruộng, thấy quân Pháp đi càn thì sợ hãi chui vào hang tránh đạn. Nhờ đó, những người bị bắt được giải thoát, cơ sở kháng chiến được bảo vệ an toàn. Không khai thác được gì, địch đã hèn hạ chặt đầu, mổ bụng Lại Văn Nài.