Liệt sĩ Phạm Hữu Cấn
Liệt sĩ Phạm Hữu Cấn sinh năm 1938, tại thôn Xuân Trại, xã Chấn Hưng. Thân phụ là cụ Phạm Hữu Cỏ, thân mẫu là cụ Bùi Thị Dềnh và chị gái là Phạm Thị Liến. Được nuôi dưỡng trong truyền thống yêu nước của gia đình và quê hương, cả hai chị em đều sớm giác ngộ cách mạng, tích cực tham gia các hoạt động kháng chiến, góp phần cùng quân và dân Chấn Hưng đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược.
Những năm đầu thập niên 1950, chiến trường Tiên Lãng nói chung và Chấn Hưng nói riêng trở thành địa bàn tranh chấp quyết liệt giữa ta và địch. Ngày 06/01/1950, thực dân Pháp huy động lực lượng lớn cùng nhiều phương tiện chiến tranh hiện đại đánh chiếm Tiên Lãng. Sau đó, chúng đóng bốt ở đồn Thúy Nẻo. Lính ở Thúy Nẻo, Văn Úc kết hợp với lính ở Đông Côn, Hoa Đôi, Duyên Lão liên tục tổ chức các cuộc càn quét và đàn áp các phong trào đấu tranh. Đến cuối tháng 7/1951, thực dân Pháp lập thêm 15 vị trí quân sự, tái lập 12 ban tề tổng ủy, 81 ban tề xã ủy và tái lập 20 trại tập trung thanh niên. Binh lính Pháp và ngụy quân ráo riết lùng sục, lật tìm hầm bí mật, truy bắt cán bộ, bộ đội, du kích, dồn thanh niên vào các trại tập trung. Chính trong hoàn cảnh vô cùng gian khổ và hiểm nguy ấy đã xuất hiện nhiều tấm gương anh dũng, kiên trung, trong đó tiêu biểu có thiếu niên Phạm Hữu Cấn.
Mặc dù tuổi đời còn rất nhỏ, Phạm Hữu Cấn đã tham gia cách mạng với nhiệm vụ là liên lạc viên cho Xã đội. Công việc của em đòi hỏi sự nhanh nhẹn, mưu trí và lòng dũng cảm, thường xuyên phải vượt qua sự kiểm soát gắt gao của quân địch để chuyển tin, bảo đảm thông tin liên lạc giữa các lực lượng kháng chiến.
Trong một lần thực hiệm nhiệm vụ trà trộn vào nhóm phu trong đồn địch để nắm tình hình, do có kẻ phản bội chỉ điểm, em bị rơi vào tay địch. Chúng tìm mọi cách dụ dỗ, mua chuộc rồi chuyển sang tra tấn hết sức dã man. Dù người đầy thương tích, bầm tím, em vẫn kiên quyết không tiết lộ bất kỳ thông tin nào. Ngày 17/9/1951, em anh dũng hy sinh trước họng súng của kẻ thù khi mới tròn 13 tuổi[1].
Sự hy sinh anh dũng của người thiếu niên Phạm Hữu Cấn là biểu tượng sáng ngời của lòng yêu nước, tinh thần kiên trung, ý chí bất khuất của thế hệ trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Ghi nhận những cống hiến to lớn ấy, em được Nhà nước công nhận là liệt sĩ và cấp Bằng “Tổ quốc ghi công”, thể hiện sự tri ân, lòng biết ơn sâu sắc đối với người đã không tiếc máu xương, hy sinh thân mình cho lý tưởng cao đẹp, vì độc lập, tự do của đất nước. Phần mộ của liệt sĩ Phạm Hữu Cấn hiện được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Bắc Hưng (cũ).
Tinh thần quả cảm của liệt sĩ Phạm Hữu Cấn trở thành tấm gương sáng, tiếp thêm động lực để các thế hệ trong gia đình tiếp nối truyền thống cách mạng. Chị gái của liệt sĩ là Phạm Thị Liến kết hôn với ông Phạm Viết Thoái. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ông Thoái hăng hái lên đường nhập ngũ, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ được giao. Gia đình ông bà có 4 người con, trong đó có 2 người con trai là Phạm Viết Cường và Phạm Viết Tráng tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc Tổ quốc. Ông Phạm Viết Cường là thương binh hạng 4, hiện là người trực tiếp thờ cúng mẹ và liệt sĩ Phạm Hữu Cấn tại nhà riêng ở thôn Thủy Hưng, xã Chấn Hưng, thành phố Hải Phòng.
Đã hơn bảy thập kỷ trôi qua kể từ ngày Phạm Hữu Cấn hy sinh, nhưng hình ảnh về người thiếu niên gan dạ, bất khuất năm nào vẫn luôn được gia đình, quê hương trân trọng, khắc ghi. Cuộc đời tuy không dài nhưng đầy ý nghĩa của liệt sĩ đã góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, tô thắm thêm truyền thống yêu nước, ý chí đấu tranh giành lại độc lập, tự do của dân tộc. Tên tuổi và công lao của liệt sĩ Phạm Hữu Cấn mãi là niềm tự hào của quê hương Chấn Hưng, được đời đời ghi nhớ và tri ân.
[1] Theo cuốn Lịch sử Đảng bộ Bắc Hưng (1947 - 2020) của Ban Chấp hành Đảng bộ xã Bắc Hưng, xuất bản năm 2022, tại trang 77, có đoạn ghi: “Thiếu niên Phạm Hữu Cấu, 16 tuổi, người làng Xuân Úc làm liên lạc viên cho Xã đội...”. Tuy nhiên theo bia liệt sĩ và xác nhận của thân nhân, liệt sĩ sinh năm 1938, mất ngày 17/9/1951. Như vậy, liệt sĩ Phạm Hữu Cấn hy sinh khi mới 13 tuổi.
