LỜI HẸN BÊN DÒNG SÔNG THẠCH HÃN
"Có những dòng sông chảy qua đất nước. Có những dòng sông chảy mãi trong ký ức của người lính." Những ngày tháng Bảy, khi cả nước hướng về các anh hùng liệt sĩ, tôi có dịp gặp bác Hoàng Văn Nam, một cựu chiến binh đã bước sang tuổi bảy mươi lăm. Mái tóc bạc trắng, dáng người đã không còn nhanh nhẹn, nhưng mỗi khi nhắc đến chiến trường Quảng Trị, ánh mắt bác vẫn sáng lên như người thanh niên năm nào. Sau chén trà nóng, bác lặng lẽ lấy từ chiếc hộp gỗ cũ một chiếc khăn tay đã úa màu. "Tất cả những gì còn lại của người bạn thân nhất của bác chỉ có thế này." Câu chuyện bắt đầu... Năm 1972, bác Nam là chiến sĩ thông tin, làm nhiệm vụ chuyển công văn và bảo đảm liên lạc cho đơn vị tại chiến trường Quảng Trị. Đó là mùa hè đỏ lửa. Bom đạn gần như không lúc nào ngớt. Đất rung chuyển từng giờ. Không khí lúc nào cũng đặc mùi khói thuốc súng. Trong đơn vị, bác thân nhất với anh Đỗ Văn Khải, hơn bác hai tuổi. Hai người thường cùng nhau trực thông tin, cùng chia nhau từng điếu thuốc, từng miếng lương khô. Anh Khải hay nói: "Rồi sẽ có ngày mình lại được ngồi câu cá ở quê." Bác chỉ cười. Ngày ấy, ai cũng tin chiến tranh sẽ kết thúc. Chỉ không ai biết mình có còn sống để nhìn thấy ngày ấy hay không. Một đêm cuối tháng Chín. Đơn vị nhận lệnh phải chuyển gấp một bức điện mật sang bờ bên kia sông Thạch Hãn. Con sông khi ấy không rộng, nhưng vô cùng nguy hiểm. Máy bay địch liên tục thả pháo sáng. Pháo từ hai bên bờ bắn dồn dập. Nước sông đỏ ngầu bùn đất. Hai người nhận nhiệm vụ. Giữa dòng sông, một quả pháo nổ rất gần. Sức ép hất cả hai xuống nước. Chiếc túi đựng tài liệu bị cuốn đi. Anh Khải lao theo. Bác Nam cố giữ lấy anh nhưng không kịp. Trước khi chìm giữa dòng nước, anh chỉ kịp hét lớn: "Đừng để mất tài liệu!" Đó là câu nói cuối cùng. Bác Nam được đồng đội cứu sống. Bức điện vẫn được chuyển đến đơn vị đúng thời gian. Nhưng anh Khải mãi mãi nằm lại dưới lòng sông. Chiến tranh tiếp tục. Không ai có thời gian để khóc. Mỗi người chỉ biết nén đau thương vào lòng để hoàn thành nhiệm vụ. Ngày đất nước thống nhất. Việc đầu tiên bác Nam làm là trở lại quê của người bạn. Mẹ anh Khải đã già. Bà không hỏi con mình hy sinh như thế nào. Bà chỉ hỏi: "Những giây phút cuối... nó có đau lắm không con?" Bác nghẹn lời. Một lúc sau mới đáp: "Anh ấy rất dũng cảm, bác ạ." Người mẹ gật đầu. Bà bước vào nhà, lấy ra một chiếc khăn tay. "Ngày nhập ngũ, nó quên mang theo. Bác giữ đi... coi như còn có chút kỷ niệm." Chiếc khăn ấy, bác Nam giữ đến tận hôm nay. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Mỗi năm vào tháng Bảy, bác đều trở lại bờ sông Thạch Hãn. Bác mang theo bó hoa nhỏ. Đứng thật lâu. Không nói gì. Chỉ lặng lẽ thả hoa xuống dòng nước. Bác bảo: "Ở dưới đó không chỉ có Khải. Còn biết bao đồng đội của bác." Có lần một học sinh hỏi: "Bác có sợ chiến tranh không?" Bác mỉm cười. "Sợ chứ. Ai mà không sợ. Nhưng khi Tổ quốc cần, nỗi sợ phải đứng sau trách nhiệm." Rồi bác nói thêm: "Điều khiến bác day dứt nhất không phải là những vết thương trên cơ thể. Mà là mỗi lần điểm danh đồng đội trong ký ức... lại thấy có những cái tên không bao giờ trả lời nữa." Trước lúc chia tay, bác đưa tôi xem mặt sau của chiếc khăn tay. Ở góc khăn có hàng chữ thêu bằng chỉ xanh đã phai gần hết: "Mẹ đợi con về." Bác vuốt nhẹ dòng chữ ấy rồi khẽ nói: "Khải không về được. Nhưng nhờ sự hy sinh của những người như Khải mà hàng triệu người con khác đã được trở về với mẹ mình." Tôi lặng người. Tôi hiểu rằng hòa bình hôm nay không chỉ được xây bằng những chiến thắng trên chiến trường, mà còn được xây bằng nước mắt của những người mẹ, bằng tình đồng đội son sắt và bằng tuổi xuân của cả một thế hệ. Mỗi lần nhìn lá cờ Tổ quốc tung bay trong gió, tôi lại nhớ đến lời bác Nam: "Đừng chỉ biết tự hào về lịch sử. Hãy sống sao cho xứng đáng với lịch sử." Đó không chỉ là lời nhắn gửi của một cựu chiến binh, mà còn là lời nhắc nhở dành cho mỗi người trẻ hôm nay: hãy trân trọng hòa bình, gìn giữ độc lập và tiếp tục viết nên những trang đẹp của đất nước bằng tri thức, trách nhiệm và khát vọng cống hiến.
